Ερωτηματολόγιο Ποιότητας Ζωής του EORTC [QLQ-C30]

Περιγραφή του Εργαλείου

Το Systematic Pedestrian and Cycling Environmental Scan Instrument (SPACES) αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο εργαλείο συστηματικής αξιολόγησης του δομημένου περιβάλλοντος, το οποίο σχεδιάστηκε για την καταγραφή των χαρακτηριστικών των υποδομών που επηρεάζουν τη μετακίνηση πεζών και ποδηλατών. Χρησιμοποιείται κυρίως στην έρευνα δημόσιας υγείας, στην πολεοδομία, στη βιώσιμη κινητικότητα και στον σχεδιασμό πόλεων, συμβάλλοντας στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ του αστικού περιβάλλοντος και της φυσικής δραστηριότητας.

Το SPACES επιτρέπει την αντικειμενική αξιολόγηση στοιχείων όπως η ποιότητα των πεζοδρομίων, οι ποδηλατικές υποδομές, οι διαβάσεις πεζών, η οδική ασφάλεια, η προσβασιμότητα, η αισθητική του χώρου και η γενικότερη λειτουργικότητα του αστικού περιβάλλοντος. Η συστηματική καταγραφή αυτών των χαρακτηριστικών βοηθά στον εντοπισμό παραγόντων που διευκολύνουν ή αποθαρρύνουν το περπάτημα και την ποδηλασία ως μέσα καθημερινής μετακίνησης.

Στόχος του Εργαλείου

Βασικός στόχος του SPACES είναι η αξιολόγηση της ποιότητας των υποδομών που σχετίζονται με την ενεργή μετακίνηση και η παροχή αξιόπιστων δεδομένων για τη βελτίωση του αστικού σχεδιασμού.

Ειδικότερα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

• την αξιολόγηση της ποιότητας του δομημένου περιβάλλοντος,
• την καταγραφή χαρακτηριστικών που επηρεάζουν το περπάτημα και την ποδηλασία,
• τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ αστικού περιβάλλοντος και φυσικής δραστηριότητας,
• την υποστήριξη παρεμβάσεων βιώσιμης κινητικότητας,
• την αξιολόγηση έργων αστικής ανάπλασης,
• την υποστήριξη της λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων από φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης και οργανισμούς δημόσιας υγείας.

Βαθμονόμηση

Το SPACES βασίζεται σε δομημένη παρατήρηση πεδίου, κατά την οποία εκπαιδευμένοι αξιολογητές καταγράφουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος χρησιμοποιώντας τυποποιημένα κριτήρια αξιολόγησης.

Η αξιολόγηση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

• την ποιότητα και το πλάτος των πεζοδρομίων,
• την ύπαρξη και την κατάσταση ποδηλατοδρόμων,
• τις διαβάσεις πεζών και τα μέτρα οδικής ασφάλειας,
• την προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία,
• τον φωτισμό και την ορατότητα,
• την αισθητική και τη συντήρηση του δημόσιου χώρου,
• την πυκνότητα της κυκλοφορίας και πιθανούς περιβαλλοντικούς κινδύνους.

Οι παρατηρήσεις πραγματοποιούνται επιτόπου και καταγράφονται με τυποποιημένο τρόπο, επιτρέποντας την αντικειμενική σύγκριση διαφορετικών περιοχών ή τη διαχρονική αξιολόγηση της ίδιας περιοχής.

Στατιστική Ανάλυση

Τα δεδομένα που συλλέγονται μέσω του SPACES αναλύονται με σκοπό την αξιολόγηση της αξιοπιστίας του εργαλείου και τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ των χαρακτηριστικών του δομημένου περιβάλλοντος και της φυσικής δραστηριότητας.

Οι συνηθέστερες στατιστικές αναλύσεις περιλαμβάνουν:

• περιγραφική στατιστική,
• έλεγχο δια-αξιολογητικής και ενδο-αξιολογητικής αξιοπιστίας,
• συντελεστές συμφωνίας (Cohen’s κ και Intraclass Correlation Coefficient),
• διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, όπου απαιτείται,
• συσχετίσεις με δείκτες φυσικής δραστηριότητας, μετακίνησης και δημόσιας υγείας,
• συγκρίσεις περιοχών μέσω t-test ή ANOVA,
• πολυμεταβλητή παλινδρόμηση και γεωχωρικές αναλύσεις (GIS), για τη διερεύνηση της επίδρασης του αστικού περιβάλλοντος στις συμπεριφορές μετακίνησης.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Το SPACES έχει αξιολογηθεί σε πληθώρα διεθνών ερευνών και παρουσιάζει υψηλά επίπεδα αξιοπιστίας μεταξύ διαφορετικών αξιολογητών, καθώς και ικανοποιητική εγκυρότητα περιεχομένου και κατασκευής. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι οι δείκτες του εργαλείου συσχετίζονται σημαντικά με τη συχνότητα πεζής μετακίνησης, τη χρήση ποδηλάτου, τα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας και την αντιλαμβανόμενη ασφάλεια του αστικού περιβάλλοντος.

Η αξιοπιστία και η δυνατότητα εφαρμογής του σε διαφορετικές χώρες καθιστούν το SPACES ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για ερευνητές, πολεοδόμους, συγκοινωνιολόγους και φορείς δημόσιας υγείας που επιδιώκουν την ανάπτυξη πόλεων φιλικών προς τον πεζό και τον ποδηλάτη.

Βιβλιογραφία

Badland, H. M., & Duncan, M. J. (2009). Physical activity and the environment: New Zealand experiences with SPACES. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 6(1), 117.

Pikora, T. J., Bull, F. C., Jamrozik, K., Knuiman, M., Giles-Corti, B., & Donovan, R. J. (2002). Developing a reliable audit instrument to measure the physical environment for physical activity. American Journal of Preventive Medicine, 23(3), 187–194.

Pikora, T. J., Giles-Corti, B., Bull, F. C., Jamrozik, K., & Donovan, R. J. (2003). Neighborhood environmental factors correlated with walking near home: Using SPACES. Medicine & Science in Sports & Exercise, 35(9), 1582–1586.