Περιγραφή

Ο Δείκτης Έκβασης Τραυματισμού και Οστεοαρθρίτιδας του Γόνατος (Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score – KOOS) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων, της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής ατόμων με τραυματισμούς του γόνατος ή οστεοαρθρίτιδα. Αναπτύχθηκε από τους Roos και Lohmander ως επέκταση του WOMAC (Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index), ώστε να καλύπτει τόσο νεότερους όσο και μεγαλύτερους ασθενείς με οξείες ή χρόνιες παθήσεις του γόνατος.

Το KOOS αξιολογεί συνολικά πέντε διαστάσεις της λειτουργικότητας του γόνατος:

• Πόνος (Pain), που αφορά την ένταση και τη συχνότητα του πόνου κατά την εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων.

• Συμπτώματα (Symptoms), τα οποία περιλαμβάνουν δυσκαμψία, οίδημα, αίσθημα αστάθειας και μηχανικά συμπτώματα της άρθρωσης.

• Λειτουργικότητα στις Δραστηριότητες Καθημερινής Ζωής (Activities of Daily Living – ADL), που αξιολογεί την ικανότητα εκτέλεσης καθημερινών λειτουργικών δραστηριοτήτων.

• Λειτουργικότητα σε Αθλητικές και Ψυχαγωγικές Δραστηριότητες (Sport and Recreation Function), η οποία εξετάζει τη συμμετοχή σε δραστηριότητες αυξημένων λειτουργικών απαιτήσεων.

• Ποιότητα Ζωής που σχετίζεται με το Γόνατο (Knee-Related Quality of Life – QoL), η οποία αποτυπώνει τον αντίκτυπο της πάθησης στη συνολική ευημερία και στην αντίληψη του ατόμου για την υγεία του γόνατός του.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην ορθοπαιδική, στη φυσικοθεραπεία, στην αθλητιατρική, στη ρευματολογία, στην αποκατάσταση, στην κλινική έρευνα και στην αξιολόγηση ασθενών πριν και μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, όπως η αποκατάσταση πρόσθιου χιαστού συνδέσμου, η αρθροσκόπηση ή η ολική αρθροπλαστική γόνατος.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Τα δεδομένα του KOOS αναλύονται με σύγχρονες ψυχομετρικές και στατιστικές μεθόδους, επιτρέποντας την ολοκληρωμένη αξιολόγηση της λειτουργικής κατάστασης του γόνατος και της επίδρασής της στην ποιότητα ζωής.

Οι συμμετέχοντες απαντούν στα ερωτήματα χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert, η οποία αποτυπώνει τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων κατά την προηγούμενη εβδομάδα. Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε βαθμολογίες για κάθε υποκλίμακα ξεχωριστά, οι οποίες κανονικοποιούνται σε κλίμακα 0–100.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου περιλαμβάνει:

• Εσωτερική συνοχή, μέσω του Cronbach’s α.

• Σταθερότητα των μετρήσεων (test–retest reliability).

• Δομική εγκυρότητα, μέσω Διερευνητικής (EFA) και Επιβεβαιωτικής Ανάλυσης Παραγόντων (CFA).

• Συγκλίνουσα, διακριτή και κριτηριακή εγκυρότητα, μέσω συγκρίσεων με εργαλεία όπως τα WOMAC, SF-36, EQ-5D, IKDC και άλλες κλίμακες αξιολόγησης της λειτουργικότητας του γόνατος.

Στην εφαρμοσμένη έρευνα, οι βαθμολογίες του KOOS αναλύονται συχνά με:

• Περιγραφική στατιστική, για την παρουσίαση μέσων όρων, τυπικών αποκλίσεων και ποσοστιαίων κατανομών.

• Συγκριτικές αναλύσεις, όπως t-test, ANOVA, Mann–Whitney U και Kruskal–Wallis, για τη σύγκριση διαφορετικών θεραπευτικών ομάδων.

• Συσχετιστικές αναλύσεις, μέσω συντελεστών Pearson και Spearman, για τη διερεύνηση της σχέσης της λειτουργικότητας του γόνατος με άλλες κλινικές και λειτουργικές μεταβλητές.

• Πολυπαραγοντικές αναλύσεις, όπως γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, αναλύσεις διαμεσολάβησης και τροποποίησης (Mediation & Moderation Analysis) και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), για τη διερεύνηση παραγόντων που επηρεάζουν την αποκατάσταση και την ποιότητα ζωής.

Σκοπός

Βασικός σκοπός του KOOS είναι η ολοκληρωμένη αξιολόγηση των συμπτωμάτων, της λειτουργικής ικανότητας και της ποιότητας ζωής ατόμων με τραυματισμούς ή εκφυλιστικές παθήσεις του γόνατος.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

• την αρχική κλινική αξιολόγηση ασθενών,

• την παρακολούθηση της πορείας της νόσου,

• την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας συντηρητικών ή χειρουργικών θεραπειών,

• τη μέτρηση της λειτουργικής αποκατάστασης μετά από τραυματισμούς,

• την εκτίμηση της επίδρασης της οστεοαρθρίτιδας στην καθημερινή ζωή και στην ποιότητα ζωής.

Παράλληλα, αποτελεί ένα από τα πλέον χρησιμοποιούμενα Patient-Reported Outcome Measures (PROMs) σε διεθνείς κλινικές μελέτες και προγράμματα αποκατάστασης.

Βαθμολογία

Το KOOS αποτελείται από 42 ερωτήματα, τα οποία κατανέμονται στις πέντε βασικές υποκλίμακες:

• Πόνος (9 ερωτήματα)

• Συμπτώματα (7 ερωτήματα)

• Δραστηριότητες Καθημερινής Ζωής – ADL (17 ερωτήματα)

• Αθλητισμός και Ψυχαγωγία (5 ερωτήματα)

• Ποιότητα Ζωής (4 ερωτήματα)

Κάθε υποκλίμακα βαθμολογείται ανεξάρτητα και μετατρέπεται σε κλίμακα 0–100, όπου:

• 100 αντιστοιχεί στην άριστη λειτουργική κατάσταση και απουσία συμπτωμάτων.

• 0 αντιστοιχεί στη μέγιστη λειτουργική επιβάρυνση και σοβαρότητα συμπτωμάτων.

Δεν υπολογίζεται συνολική βαθμολογία του ερωτηματολογίου, καθώς κάθε υποκλίμακα αξιολογείται και ερμηνεύεται ξεχωριστά, επιτρέποντας την ακριβέστερη αποτύπωση των διαφορετικών πτυχών της λειτουργικότητας του γόνατος.

Το KOOS παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες, με υψηλή εσωτερική συνοχή, εγκυρότητα κατασκευής, κριτηριακή εγκυρότητα, υψηλή ευαισθησία στην ανίχνευση κλινικών αλλαγών (responsiveness) και πολύ καλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων, γεγονός που το καθιστά ένα από τα πλέον αξιόπιστα εργαλεία αξιολόγησης της λειτουργικής κατάστασης του γόνατος.

Βιβλιογραφία

• Roos, E. M., & Lohmander, L. S. (2003). The Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS): From Joint Injury to Osteoarthritis. Health and Quality of Life Outcomes, 1, 64.

• Roos, E. M., Roos, H. P., Lohmander, L. S., Ekdahl, C., & Beynnon, B. D. (1998). Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS): Development of a Self-Administered Outcome Measure. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 28(2), 88–96.

• Collins, N. J., Prinsen, C. A. C., Christensen, R., Bartels, E. M., Terwee, C. B., & Roos, E. M. (2016). Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS): Systematic Review of Measurement Properties. Osteoarthritis and Cartilage, 24(8), 1317–1329.

• Roos, E. M., Toksvig-Larsen, S. (2003). Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS) – Validation and Cross-Cultural Adaptations. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 33(5), 252–258.