Κλίμακα αξιολόγησης Bush-Francis Catatonia [BFCRS-23]

Περιγραφή 

Η Bush-Francis Catatonia Rating Scale (BFCRS-23) αποτελεί το πλέον διαδεδομένο και κλινικά τεκμηριωμένο εργαλείο για την αξιολόγηση της κατατονίας, ενός σοβαρού ψυχοπαθολογικού συνδρόμου που χαρακτηρίζεται από διαταραχές της κινητικότητας, της συμπεριφοράς, της ομιλίας και της βούλησης. Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τους Bush, Fink, Petrides, Dowling και Francis το 1996 και χρησιμοποιείται διεθνώς τόσο για τη διάγνωση όσο και για την παρακολούθηση της σοβαρότητας των κατατονικών συμπτωμάτων.

Η κατατονία μπορεί να εμφανιστεί σε ένα ευρύ φάσμα ψυχιατρικών, νευρολογικών και ιατρικών καταστάσεων, όπως η σχιζοφρένεια, οι διαταραχές διάθεσης, οι διαταραχές του φάσματος του αυτισμού, οι νευρολογικές νόσοι, οι μεταβολικές διαταραχές και οι καταστάσεις που σχετίζονται με χρήση ή διακοπή φαρμακευτικών ουσιών. Η έγκαιρη αναγνώρισή της είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η κατατονία αποτελεί δυνητικά απειλητική για τη ζωή κατάσταση, η οποία συχνά ανταποκρίνεται θεαματικά στην κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση.

Η BFCRS αποτελεί σήμερα το πρότυπο αναφοράς (gold standard) για την κλινική αξιολόγηση της κατατονίας και χρησιμοποιείται τόσο στην καθημερινή ψυχιατρική πρακτική όσο και στην ερευνητική δραστηριότητα.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η κατατονία θεωρούνταν ιστορικά υποτύπος της σχιζοφρένειας. Η σύγχρονη ψυχιατρική, ωστόσο, την αντιμετωπίζει ως ένα διαγνωστικό σύνδρομο που μπορεί να συνοδεύει πολλές διαφορετικές ψυχικές και οργανικές διαταραχές.

Σύμφωνα με το DSM-5, η κατατονία χαρακτηρίζεται από την παρουσία πολλαπλών κινητικών και συμπεριφορικών συμπτωμάτων, όπως ακινησία, καταληψία, κηρώδη ευκαμψία, αλαλία, αρνητισμό, στερεοτυπίες, μανιερισμούς, ηχολαλία και ηχοπραξία.

Η BFCRS βασίζεται στη συστηματική παρατήρηση αυτών των συμπτωμάτων και επιτρέπει την αντικειμενική εκτίμηση της σοβαρότητας της κατατονίας, διευκολύνοντας τόσο τη διάγνωση όσο και την αξιολόγηση της θεραπευτικής ανταπόκρισης.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η Bush-Francis Catatonia Rating Scale αποτελείται από 23 κλινικά στοιχεία, τα οποία αξιολογούν το σύνολο των βασικών κινητικών, συμπεριφορικών και ψυχοκινητικών εκδηλώσεων της κατατονίας.

Μεταξύ των συμπτωμάτων που αξιολογούνται περιλαμβάνονται η ακινησία, η σιγή (mutism), ο αρνητισμός, η καταληψία, η κηρώδης ευκαμψία, οι στερεοτυπίες, οι μανιερισμοί, οι παράξενες στάσεις σώματος, οι αυτοματισμοί, η διέγερση, η ηχολαλία, η ηχοπραξία και άλλες χαρακτηριστικές κινητικές διαταραχές.

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται μέσω άμεσης κλινικής παρατήρησης και ψυχιατρικής εξέτασης, γεγονός που καθιστά την BFCRS ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο σε νοσοκομειακά όσο και σε εξωνοσοκομειακά περιβάλλοντα.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η BFCRS χρησιμοποιείται για την αρχική ανίχνευση της κατατονίας, την εκτίμηση της βαρύτητας των συμπτωμάτων και την παρακολούθηση της πορείας του ασθενούς κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Η συνολική βαθμολογία επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση της σοβαρότητας της κατατονίας και χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης σε θεραπευτικές παρεμβάσεις, όπως η χορήγηση βενζοδιαζεπινών (ιδίως λοραζεπάμης) ή η ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT).

Στην ερευνητική πράξη η BFCRS χρησιμοποιείται για τη μελέτη της συχνότητας της κατατονίας, της σχέσης της με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, της πρόγνωσης των ασθενών και της αποτελεσματικότητας διαφορετικών θεραπευτικών πρωτοκόλλων.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η Bush-Francis Catatonia Rating Scale παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και θεωρείται το πλέον αξιόπιστο εργαλείο αξιολόγησης της κατατονίας.

Πλήθος διεθνών μελετών έχουν επιβεβαιώσει υψηλή διαβαθμιστική αξιοπιστία μεταξύ εξεταστών (inter-rater reliability), ιδιαίτερα καλή εσωτερική συνοχή και σημαντική εγκυρότητα κατασκευής. Επιπλέον, η BFCRS παρουσιάζει υψηλή ευαισθησία στον εντοπισμό μεταβολών της κλινικής εικόνας, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα κατάλληλη για την παρακολούθηση της θεραπευτικής ανταπόκρισης.

Η δομή της κλίμακας έχει αξιολογηθεί σε διαφορετικούς πληθυσμούς μέσω διερευνητικής (Exploratory Factor Analysis – EFA) και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ έχουν δημοσιευθεί επιτυχείς μεταφράσεις και διαπολιτισμικές προσαρμογές σε πολλές χώρες.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Κάθε ένα από τα 23 στοιχεία βαθμολογείται σε τετραβάθμια κλίμακα από 0 έως 3, όπου το 0 υποδηλώνει απουσία του συμπτώματος και το 3 έντονη παρουσία του. Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα όλων των επιμέρους βαθμολογιών, με μέγιστο δυνατό σκορ 69, ενώ υψηλότερες τιμές αντανακλούν μεγαλύτερη βαρύτητα της κατατονίας.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της κλίμακας περιλαμβάνει τον υπολογισμό της αξιοπιστίας μεταξύ εξεταστών, της αξιοπιστίας επαναλαμβανόμενων μετρήσεων, της εσωτερικής συνοχής, της εγκυρότητας κατασκευής και της εγκυρότητας κριτηρίου.

Στις ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται περιγραφική στατιστική, έλεγχοι διαφορών μεταξύ ομάδων, αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, αναλύσεις επιβίωσης, καθώς και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), ανάλογα με τους στόχους της μελέτης.

Εφαρμογές στην κλινική πράξη και στην έρευνα

Η BFCRS-23 χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχιατρική, τη νευρολογία, την ψυχογηριατρική, τις μονάδες επειγόντων περιστατικών και τις μονάδες εντατικής θεραπείας, όπου η αναγνώριση της κατατονίας είναι ζωτικής σημασίας.

Εφαρμόζεται στην αξιολόγηση ασθενών με σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή, μείζονα καταθλιπτική διαταραχή με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, διαταραχές του φάσματος του αυτισμού, οργανικά εγκεφαλικά σύνδρομα και άλλες νευρολογικές ή μεταβολικές παθήσεις. Παράλληλα, χρησιμοποιείται σε κλινικές δοκιμές και ερευνητικά πρωτόκολλα που εξετάζουν την αποτελεσματικότητα φαρμακευτικών και μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων, συμβάλλοντας στη βελτίωση της διάγνωσης, της θεραπείας και της πρόγνωσης των ασθενών με κατατονία.

Βιβλιογραφία

Bush, G., Fink, M., Petrides, G., Dowling, F., & Francis, A. (1996). Catatonia. II. Treatment with lorazepam and electroconvulsive therapy. Acta Psychiatrica Scandinavica, 93(2), 137–143.

Santos Nunes, A. L., Filgueiras, A., Nicolato, R., Alvarenga, J. M., Silveira, A. S., Assis da Silva, R., & Cheniaux, E. (2017). Development and validation of the Bush-Francis Catatonia Rating Scale – Brazilian version. Arquivos de Neuro-Psiquiatria, 75(1), 44–49.

Sienaert, P., Rooseleer, J., & De Fruyt, J. (2011). Measuring catatonia: A systematic review of rating scales. Journal of Affective Disorders, 135(1–3), 1–9.

Tandon, R., Heckers, S., Bustillo, J., Barch, D. M., Gaebel, W., Gur, R. E., … Carpenter, W. (2013). Catatonia in DSM-5. Schizophrenia Research, 150(1), 26–30.

Wilson, J. E., Niu, K., Nicolson, S. E., Levine, S. Z., & Heckers, S. (2015). The diagnostic criteria and structure of catatonia. Schizophrenia Research, 164(1–3), 256–262.