Περιγραφή

Η Λίστα Ελέγχου PTSD για το DSM-5 (Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 – PCL-5) είναι ένα αυτοαναφερόμενο ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (Posttraumatic Stress Disorder – PTSD) σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια του DSM-5.

Αποτελείται από 20 ερωτήσεις, οι οποίες αντιστοιχούν στα 20 συμπτώματα PTSD που περιγράφονται στο DSM-5. Το εργαλείο αναπτύχθηκε από το National Center for PTSD και αποτελεί την αναθεωρημένη μορφή της προηγούμενης PTSD Checklist (PCL), προσαρμοσμένη στις αλλαγές των διαγνωστικών κριτηρίων του DSM-5.

Το PCL-5 χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική αξιολόγηση και την έρευνα για την ποσοτική αποτύπωση της σοβαρότητας των μετατραυματικών συμπτωμάτων και την παρακολούθηση πιθανών μεταβολών τους με την πάροδο του χρόνου.

Διαστάσεις

Τα 20 ερωτήματα του PCL-5 αντιστοιχούν στις τέσσερις βασικές ομάδες συμπτωμάτων PTSD του DSM-5:

Παρείσφρηση (Intrusion): περιλαμβάνει ανεπιθύμητες και ενοχλητικές αναμνήσεις, όνειρα, αναδρομές και έντονες ψυχολογικές ή σωματικές αντιδράσεις σε ερεθίσματα που υπενθυμίζουν το τραυματικό γεγονός.

Αποφυγή (Avoidance): αφορά την αποφυγή σκέψεων, συναισθημάτων, ανθρώπων, καταστάσεων ή άλλων ερεθισμάτων που σχετίζονται με την τραυματική εμπειρία.

Αρνητικές μεταβολές στις γνωστικές λειτουργίες και τη διάθεση (Negative Alterations in Cognitions and Mood): περιλαμβάνουν αρνητικές πεποιθήσεις, συναισθηματική αποστασιοποίηση, μειωμένο ενδιαφέρον, δυσκολίες ανάκλησης στοιχείων του γεγονότος και επίμονα αρνητικά συναισθήματα.

Μεταβολές στη διέγερση και την αντιδραστικότητα (Alterations in Arousal and Reactivity): περιλαμβάνουν ευερεθιστότητα, υπερεπαγρύπνηση, υπερβολική αντίδραση αιφνιδιασμού, προβλήματα συγκέντρωσης και διαταραχές ύπνου.

Στόχος

Βασικός στόχος του PCL-5 είναι η συστηματική και ποσοτική αξιολόγηση της παρουσίας και της σοβαρότητας των συμπτωμάτων PTSD.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση πιθανής PTSD, την αξιολόγηση της συνολικής επιβάρυνσης από τα συμπτώματα και την παρακολούθηση της μεταβολής τους κατά τη διάρκεια θεραπευτικών παρεμβάσεων ή διαχρονικών ερευνητικών μελετών.

Παράλληλα, αποτελεί χρήσιμο ερευνητικό εργαλείο για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ τραυματικών εμπειριών, μετατραυματικών συμπτωμάτων και άλλων δεικτών ψυχικής υγείας.

Βαθμολόγηση

Κάθε ένα από τα 20 ερωτήματα βαθμολογείται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert από 0 έως 4, ανάλογα με τον βαθμό στον οποίο το συγκεκριμένο σύμπτωμα ενόχλησε τον εξεταζόμενο κατά το χρονικό διάστημα αναφοράς.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των 20 απαντήσεων και κυμαίνεται από 0 έως 80.

Υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη συνολική σοβαρότητα των συμπτωμάτων PTSD.

Εκτός από τη συνολική βαθμολογία, οι απαντήσεις μπορούν να εξεταστούν σύμφωνα με τις ομάδες συμπτωμάτων του DSM-5, όταν ο σκοπός είναι η διερεύνηση ενός προσωρινού προφίλ πιθανής PTSD.

Τιμές Αποκοπής και Ερμηνεία

Για την ανίχνευση πιθανής PTSD έχουν προταθεί διάφορες τιμές αποκοπής (cut-off scores). Η τιμή 33 χρησιμοποιείται συχνά ως ενδεικτικό όριο σε ορισμένα πλαίσια εφαρμογής.

Ωστόσο, δεν υπάρχει μία καθολική τιμή αποκοπής κατάλληλη για κάθε πληθυσμό και κάθε ερευνητικό ή κλινικό περιβάλλον. Η βέλτιστη τιμή μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τον πληθυσμό, τη συχνότητα εμφάνισης PTSD, τον σκοπό της αξιολόγησης και το επιθυμητό επίπεδο ευαισθησίας και ειδικότητας.

Για τον λόγο αυτό, οι τιμές αποκοπής πρέπει να χρησιμοποιούνται με βάση τις κατάλληλες οδηγίες και τα δεδομένα επικύρωσης του πληθυσμού στον οποίο εφαρμόζεται το εργαλείο.

Αξιοπιστία και Εγκυρότητα

Το PCL-5 έχει μελετηθεί εκτενώς ως προς τις ψυχομετρικές του ιδιότητες. Οι αρχικές και μεταγενέστερες μελέτες έχουν παρουσιάσει ισχυρά στοιχεία εσωτερικής συνέπειας, συγκλίνουσας εγκυρότητας και δομικής εγκυρότητας.

Η μελέτη των Blevins και συνεργατών (2015) παρείχε σημαντικά στοιχεία για την ανάπτυξη και την αρχική ψυχομετρική αξιολόγηση του PCL-5, ενώ μεταγενέστερες μελέτες έχουν εξετάσει τις ιδιότητές του σε διαφορετικούς πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που αναζητούν θεραπεία μετά από τραυματικές εμπειρίες.

Σε νέες γλωσσικές ή πολιτισμικές προσαρμογές συνιστάται η επανεξέταση της αξιοπιστίας, της παραγοντικής δομής και της εγκυρότητας του εργαλείου.

Στατιστική Ανάλυση

Η συνολική βαθμολογία του PCL-5 μπορεί να αναλυθεί ως συνεχής μεταβλητή σοβαρότητας των συμπτωμάτων. Μπορούν να υπολογιστούν μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσοι, εύρη τιμών και κατανομές βαθμολογιών.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να διερευνηθεί με κατάλληλους δείκτες αξιοπιστίας, ενώ η δομική εγκυρότητα μπορεί να αξιολογηθεί μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης.

Για τη διερεύνηση σχέσεων με άλλες ψυχολογικές ή κοινωνικές μεταβλητές μπορούν να εφαρμοστούν αναλύσεις συσχέτισης και παλινδρόμησης. Σε διαχρονικές ή παρεμβατικές μελέτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατάλληλες μέθοδοι επαναλαμβανόμενων μετρήσεων για την αξιολόγηση της μεταβολής των συμπτωμάτων.

Όταν διερευνάται η διαγνωστική απόδοση μιας προτεινόμενης τιμής αποκοπής, μπορούν να χρησιμοποιηθούν αναλύσεις ROC, με εκτίμηση της ευαισθησίας, της ειδικότητας και της περιοχής κάτω από την καμπύλη (AUC).

Εφαρμογές

Το PCL-5 χρησιμοποιείται σε κλινικές, ερευνητικές και επιδημιολογικές μελέτες, καθώς και για την παρακολούθηση της πορείας των μετατραυματικών συμπτωμάτων.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για:

την ποσοτική αξιολόγηση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων PTSD,

την ανίχνευση περιπτώσεων που ενδέχεται να χρειάζονται περαιτέρω κλινική αξιολόγηση,

την παρακολούθηση μεταβολών των συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια θεραπείας,

τη διερεύνηση παραγόντων κινδύνου και προστατευτικών παραγόντων μετά από τραυματικές εμπειρίες,

και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών ή άλλων παρεμβάσεων.

Σημαντική Επισήμανση

Το PCL-5 είναι εργαλείο αυτοαναφοράς και όχι αυτοτελές διαγνωστικό μέσο. Μια υψηλή βαθμολογία ή η υπέρβαση μιας προτεινόμενης τιμής αποκοπής υποδηλώνει πιθανή παρουσία κλινικά σημαντικών συμπτωμάτων, αλλά δεν επαρκεί από μόνη της για την οριστική διάγνωση PTSD.

Η κλινική διάγνωση απαιτεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία και εξέταση όλων των σχετικών διαγνωστικών κριτηρίων.

Βιβλιογραφία

Weathers FW, Litz BT, Keane TM, Palmieri PA, Marx BP, Schnurr PP. The PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5). National Center for PTSD; 2013.

Blevins CA, Weathers FW, Davis MT, Witte TK, Domino JL. The Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5): Development and initial psychometric evaluation. Journal of Traumatic Stress. 2015;28(6):489–498.

Wortmann JH, Jordan AH, Weathers FW, Resick PA, Dondanville KA, Hall-Clark B, et al. Psychometric analysis of the PTSD Checklist-5 (PCL-5) among treatment-seeking military service members. Psychological Assessment. 2016;28(11):1392–1403.