Ερωτηματολόγιο Εξέτασης Διατροφικών Διαταραχών [EDEQ-35]

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Εξέτασης Διατροφικών Διαταραχών (Eating Disorder Examination Questionnaire – EDEQ-35) αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση συμπτωμάτων, στάσεων και συμπεριφορών που σχετίζονται με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής.

Η συγκεκριμένη έκδοση περιλαμβάνει 35 ερωτήματα, μέσω των οποίων εξετάζονται οι σκέψεις, οι αντιλήψεις και οι συναισθηματικές αντιδράσεις του ατόμου σχετικά με τη διατροφή, το σωματικό βάρος και την εικόνα σώματος. Το εργαλείο μπορεί να συμβάλει στην ανίχνευση χαρακτηριστικών που συνδέονται με τη νευρική ανορεξία, τη νευρική βουλιμία και την υπερβολική κατανάλωση τροφής.

Το EDEQ-35 βασίζεται στη λογική του Eating Disorder Examination και επιτρέπει την αποτύπωση της διατροφικής ψυχοπαθολογίας χωρίς να απαιτείται η πραγματοποίηση δομημένης κλινικής συνέντευξης. Ωστόσο, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αυτοτελές διαγνωστικό μέσο, αλλά ως συμπληρωματικό εργαλείο στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ψυχολογικής ή ψυχιατρικής αξιολόγησης.

Στόχος

Κύριος στόχος του EDEQ-35 είναι η αξιολόγηση των συμπεριφορών, των γνωστικών σχημάτων και των συναισθηματικών αντιδράσεων που συνδέονται με τη διατροφή και τη σχέση του ατόμου με το σώμα του.

Ειδικότερα, το ερωτηματολόγιο αποσκοπεί:

στην αναγνώριση δυσλειτουργικών διατροφικών συμπεριφορών,

στην αξιολόγηση του περιορισμού της πρόσληψης τροφής,

στη διερεύνηση επεισοδίων υπερφαγίας,

στην καταγραφή πιθανών αντισταθμιστικών συμπεριφορών,

στην εκτίμηση της ανησυχίας για το σωματικό βάρος,

στη διερεύνηση της δυσαρέσκειας από την εικόνα σώματος,

στην αξιολόγηση της επίδρασης του βάρους και της εμφάνισης στην αυτοεκτίμηση,

και στην παρακολούθηση της μεταβολής των συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια μιας θεραπευτικής παρέμβασης.

Η χρήση του μπορεί να βοηθήσει τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να εντοπίσουν άτομα που ενδέχεται να χρειάζονται πληρέστερη διαγνωστική διερεύνηση.

Δομή του ερωτηματολογίου

Το EDEQ-35 αποτελείται από 35 ερωτήματα αυτοαναφοράς.

Οι ερωτήσεις εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της διατροφικής ψυχοπαθολογίας, όπως:

ο διατροφικός περιορισμός,

η υπερβολική ενασχόληση με το φαγητό,

η ανησυχία για το βάρος,

η δυσαρέσκεια από το σώμα,

η ανάγκη ελέγχου της πρόσληψης τροφής,

η απώλεια ελέγχου κατά την κατανάλωση τροφής,

και οι συμπεριφορές που αποσκοπούν στην πρόληψη της αύξησης του σωματικού βάρους.

Ανάλογα με την έκδοση και το πρωτόκολλο χορήγησης, οι ερωτήσεις μπορεί να αφορούν τόσο τη συχνότητα συγκεκριμένων συμπεριφορών όσο και την ένταση γνωστικών ή συναισθηματικών χαρακτηριστικών.

Βαθμολόγηση

Οι ερωτήσεις του EDEQ-35 βαθμολογούνται σε επταβάθμια κλίμακα από 0 έως 6.

Στο αρχικό υλικό, η ερμηνεία της κλίμακας αποδίδεται ως εξής:

0–1 = Καθόλου

2–3 = Ελαφρώς

4–5 = Μέτρια

6 = Σημαντικά

Η συνολική βαθμολογία μπορεί να υπολογιστεί είτε ως άθροισμα είτε ως μέσος όρος των απαντήσεων, ανάλογα με τις επίσημες οδηγίες της χρησιμοποιούμενης έκδοσης.

Εφόσον υπολογιστεί άθροισμα και όλα τα ερωτήματα βαθμολογούνται από 0 έως 6, η θεωρητική συνολική βαθμολογία μπορεί να κυμαίνεται από 0 έως 210 βαθμούς.

Υψηλότερη βαθμολογία υποδηλώνει εντονότερη παρουσία προβληματικών στάσεων, σκέψεων ή συμπεριφορών που σχετίζονται με τη διατροφή και την εικόνα σώματος.

Πριν από τον υπολογισμό του συνολικού σκορ πρέπει να ελέγχεται:

αν υπάρχουν αντίστροφα βαθμολογούμενα ερωτήματα,

αν ορισμένες ερωτήσεις αξιολογούνται ως συχνότητες και όχι ως βαθμός συμφωνίας,

και αν προβλέπεται υπολογισμός επιμέρους υποκλιμάκων.

Ανάλυση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του EDEQ-35 μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε συνολικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο επιμέρους διαστάσεων.

Αρχικά μπορούν να υπολογιστούν περιγραφικά στατιστικά στοιχεία, όπως:

ο μέσος όρος,

η τυπική απόκλιση,

η διάμεσος,

το ελάχιστο και το μέγιστο,

η ασυμμετρία,

η κύρτωση,

και η κατανομή των απαντήσεων ανά ερώτηση.

Η εσωτερική συνοχή της κλίμακας μπορεί να εξεταστεί μέσω του συντελεστή Cronbach’s α ή του συντελεστή McDonald’s ω.

Για τη διερεύνηση της δομής του εργαλείου μπορούν να εφαρμοστούν:

Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση,

Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση,

και έλεγχοι ισοδυναμίας μέτρησης μεταξύ διαφορετικών ομάδων.

Οι βαθμολογίες μπορούν να συγκριθούν ως προς:

το φύλο,

την ηλικία,

τον δείκτη μάζας σώματος,

την παρουσία ή απουσία κλινικής διάγνωσης,

και άλλους κοινωνικούς, δημογραφικούς ή ψυχολογικούς παράγοντες.

Για τις συγκρίσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν t-test, ANOVA, MANOVA ή αντίστοιχες μη παραμετρικές μέθοδοι. Οι σχέσεις του EDEQ-35 με την αυτοεκτίμηση, το άγχος, την κατάθλιψη και την ποιότητα ζωής μπορούν να εξεταστούν με συσχετίσεις, παλινδρόμηση ή μοντέλα δομικών εξισώσεων.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Το Eating Disorder Examination Questionnaire έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως για την αξιολόγηση της διατροφικής ψυχοπαθολογίας και έχει μελετηθεί σε κλινικούς και μη κλινικούς πληθυσμούς.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της έκδοσης EDEQ-35 πρέπει να περιλαμβάνει:

την εσωτερική συνοχή,

την αξιοπιστία ελέγχου–επανελέγχου,

τη συμφωνία των επιμέρους ερωτήσεων,

τη συγκλίνουσα εγκυρότητα,

τη διακριτή εγκυρότητα,

την εγκυρότητα κριτηρίου,

και τη δομική εγκυρότητα.

Η αξιοπιστία επανελέγχου εξετάζει κατά πόσο οι βαθμολογίες παραμένουν σταθερές σε σύντομο χρονικό διάστημα, όταν δεν έχει μεσολαβήσει ουσιαστική κλινική μεταβολή.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να τεκμηριωθεί μέσω θετικών συσχετίσεων με άλλα εργαλεία αξιολόγησης διατροφικών διαταραχών, δυσαρέσκειας από το σώμα ή διαταραγμένης διατροφικής συμπεριφοράς.

Η εγκυρότητα κριτηρίου μπορεί να εξεταστεί με τη σύγκριση των βαθμολογιών μεταξύ ατόμων με διαγνωσμένη διατροφική διαταραχή και ατόμων χωρίς αντίστοιχη διάγνωση.

Το αρχείο δεν παρέχει συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές αξιοπιστίας για την έκδοση των 35 ερωτημάτων. Επομένως, οι σχετικοί δείκτες πρέπει να υπολογίζονται εκ νέου στο δείγμα της εκάστοτε έρευνας.

Εφαρμογές

Το EDEQ-35 μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας,

σε μονάδες διατροφικών διαταραχών,

σε νοσοκομειακά και εξωνοσοκομειακά πλαίσια,

σε συμβουλευτικά κέντρα φοιτητών,

σε ερευνητικές μελέτες,

σε προγράμματα πρόληψης,

και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών ή διατροφικών παρεμβάσεων.

Η επαναλαμβανόμενη χορήγηση μπορεί να βοηθήσει στην παρακολούθηση της πορείας των συμπτωμάτων και στον εντοπισμό πιθανής βελτίωσης ή επιδείνωσης.

Περιορισμοί

Το EDEQ-35 αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς και, επομένως, οι απαντήσεις του μπορεί να επηρεάζονται από:

την κοινωνικά επιθυμητή απόκριση,

την απόκρυψη ευαίσθητων συμπεριφορών,

τη δυσκολία ανάκλησης της συχνότητας των επεισοδίων,

τη μειωμένη επίγνωση των συμπτωμάτων,

και τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου κατά τη συμπλήρωση.

Επιπλέον, η υψηλή βαθμολογία δεν συνεπάγεται αυτομάτως την παρουσία διατροφικής διαταραχής. Αντίθετα, αποτελεί ένδειξη αυξημένης συμπτωματολογίας και ανάγκης για περαιτέρω κλινική αξιολόγηση.

Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία και να συνδυάζεται με κλινική συνέντευξη, ιατρικό ιστορικό και άλλα ψυχομετρικά εργαλεία.

Βιβλιογραφία

Fairburn, C. G., & Beglin, S. J. (1994). Assessment of eating disorders: Interview or self-report questionnaire? International Journal of Eating Disorders, 16, 363–370.

Luce, K. H., & Crowther, J. H. (1999). The reliability of the Eating Disorder Examination self-report questionnaire version (EDE-Q). International Journal of Eating Disorders, 25, 349–351.