Κλίμακα για Επεξηγήσεις της Ανεργίας [EOU-19]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Ερμηνειών των Αιτιών της Ανεργίας – Αναθεωρημένη (Explanations of Unemployment–Revised – EOU-19) αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε από τον Adrian Furnham το 1988 και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση των αντιλήψεων των ατόμων σχετικά με τις αιτίες της ανεργίας.

Η ανεργία δεν αποτελεί μόνο οικονομικό ή εργασιακό φαινόμενο, αλλά ένα σύνθετο κοινωνικό ζήτημα που συνδέεται με σημαντικές ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Η παρατεταμένη απουσία εργασίας μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση, την κοινωνική ταυτότητα, την οικονομική ασφάλεια, τις οικογενειακές σχέσεις και τη συνολική ποιότητα ζωής του ατόμου.

Στο αρχικό υλικό επισημαίνεται ότι η ανεργία μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή ψυχολογικής και σωματικής επιβάρυνσης. Οι αντιδράσεις στην απώλεια εργασίας μπορεί να περιλαμβάνουν αρχική ακινητοποίηση, συναισθηματική αναστάτωση, μειωμένο κίνητρο και, σε περιπτώσεις μακροχρόνιας ανεργίας, αδράνεια ή περιορισμό της ενεργού αναζήτησης εργασίας.

Η EOU-19 δεν αξιολογεί άμεσα την ένταση της ανεργίας ή τις ψυχολογικές της συνέπειες. Εξετάζει κυρίως τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες αποδίδουν και ερμηνεύουν τις αιτίες της.

Στόχος

Κύριος στόχος της EOU-19 είναι η αξιολόγηση των πεποιθήσεων και των κοινωνικών αναπαραστάσεων σχετικά με το γιατί εμφανίζεται η ανεργία.

Η κλίμακα επιτρέπει τη διερεύνηση του κατά πόσο τα άτομα αποδίδουν την ανεργία:

σε προσωπικά χαρακτηριστικά ή ατομικές επιλογές,

σε κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές συνθήκες,

ή σε παράγοντες που θεωρούνται τυχαίοι, μοιραίοι ή δύσκολο να ελεγχθούν.

Το εργαλείο σχεδιάστηκε επίσης για τη διερεύνηση πιθανών πολιτισμικών διαφορών και προκαταλήψεων ως προς την απόδοση ευθύνης για την ανεργία.

Η εφαρμογή του μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνικές αντιλήψεις επηρεάζουν:

τη στάση απέναντι στους ανέργους,

την απόδοση ευθύνης,

την κοινωνική αλληλεγγύη,

την υποστήριξη πολιτικών απασχόλησης,

και την αποδοχή ή απόρριψη κοινωνικών παρεμβάσεων.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η EOU-19 βασίζεται στη θεωρητική προσέγγιση των αιτιακών αποδόσεων. Σύμφωνα με αυτή, τα άτομα προσπαθούν να ερμηνεύσουν κοινωνικά γεγονότα αποδίδοντάς τα σε συγκεκριμένες αιτίες.

Οι αιτιακές αποδόσεις δεν αποτελούν ουδέτερες περιγραφές. Επηρεάζουν τις στάσεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές απέναντι στα άτομα που βιώνουν ανεργία.

Για παράδειγμα, όταν η ανεργία αποδίδεται αποκλειστικά σε ατομικά χαρακτηριστικά, όπως η έλλειψη προσπάθειας ή δεξιοτήτων, μπορεί να ενισχύεται η απόδοση προσωπικής ευθύνης και ο κοινωνικός στιγματισμός.

Αντίθετα, όταν αποδίδεται σε οικονομικές κρίσεις, ανεπαρκείς πολιτικές απασχόλησης ή περιορισμένες διαθέσιμες θέσεις εργασίας, η ευθύνη μετατοπίζεται προς το κοινωνικό και θεσμικό περιβάλλον.

Η φαταλιστική απόδοση περιλαμβάνει ερμηνείες που συνδέουν την ανεργία με την τύχη, τη μοίρα ή παράγοντες που θεωρούνται πέρα από τον έλεγχο του ατόμου και της κοινωνίας.

Δομή της κλίμακας

Η EOU-19 περιλαμβάνει 19 ερωτήσεις και οργανώνεται σε τρεις βασικούς άξονες:

Ατομικιστικός άξονας

Ο ατομικιστικός άξονας περιλαμβάνει ερμηνείες που αποδίδουν την ανεργία σε προσωπικά χαρακτηριστικά, ατομικές ελλείψεις, επιλογές ή συμπεριφορές των ανέργων.

Οι αποδόσεις αυτές μπορεί να σχετίζονται με την εκπαίδευση, τις δεξιότητες, την προσπάθεια, το κίνητρο ή την προθυμία για εργασία.

Κοινωνικός άξονας

Ο κοινωνικός άξονας αποδίδει την ανεργία σε ευρύτερους κοινωνικούς, οικονομικούς και θεσμικούς παράγοντες.

Σε αυτούς μπορεί να περιλαμβάνονται η οικονομική ύφεση, οι περιορισμένες θέσεις εργασίας, οι πολιτικές αποφάσεις, οι κοινωνικές ανισότητες και οι δυσλειτουργίες της αγοράς εργασίας.

Φαταλιστικός άξονας

Ο φαταλιστικός ή μοιρολατρικός άξονας περιλαμβάνει ερμηνείες που συνδέουν την ανεργία με την τύχη, τη μοίρα ή άλλες μη ελεγχόμενες συνθήκες.

Οι τρεις άξονες επιτρέπουν την αποτύπωση διαφορετικών τρόπων κατανόησης της ανεργίας και της ευθύνης που αποδίδεται για την εμφάνισή της.

Βαθμολόγηση

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν τον βαθμό στον οποίο θεωρούν κάθε πρόταση σημαντική αιτία της ανεργίας.

Οι απαντήσεις δίνονται σε επταβάθμια κλίμακα τύπου Likert:

1 = Εξαιρετικά σημαντική αιτία

έως

7 = Εντελώς ασήμαντη αιτία.

Η φορά της κλίμακας σημαίνει ότι οι χαμηλότερες βαθμολογίες δηλώνουν μεγαλύτερη αποδοχή μιας πρότασης ως σημαντικής αιτίας της ανεργίας, ενώ οι υψηλότερες βαθμολογίες δηλώνουν ότι η αιτία θεωρείται λιγότερο σημαντική.

Για την ορθή ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να διατηρείται η συγκεκριμένη κατεύθυνση ή, εφόσον πραγματοποιηθεί αντίστροφη κωδικοποίηση, αυτή να εφαρμόζεται με συνέπεια σε όλα τα ερωτήματα.

Υπολογισμός βαθμολογιών

Σύμφωνα με το αρχικό αρχείο, η συνολική βαθμολογία υπολογίζεται ως το άθροισμα των απαντήσεων στις 19 ερωτήσεις και κυμαίνεται θεωρητικά από 19 έως 133 βαθμούς.

Ωστόσο, επειδή η κλίμακα περιλαμβάνει τρεις διακριτούς θεωρητικούς άξονες, η ανάλυση είναι προτιμότερο να πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο υποκλιμάκων.

Για κάθε άξονα μπορεί να υπολογιστεί:

το άθροισμα των αντίστοιχων ερωτημάτων,

ή ο μέσος όρος των απαντήσεων.

Η χρήση μέσων όρων διευκολύνει τη σύγκριση μεταξύ υποκλιμάκων που ενδέχεται να περιλαμβάνουν διαφορετικό αριθμό ερωτήσεων.

Λόγω της κατεύθυνσης της αρχικής βαθμολόγησης:

χαμηλή βαθμολογία σε έναν άξονα υποδηλώνει ισχυρότερη αποδοχή της συγκεκριμένης κατηγορίας αιτιών,

ενώ υψηλή βαθμολογία υποδηλώνει μικρότερη αποδοχή.

Δεν πρέπει να υπολογίζεται ή να ερμηνεύεται μηχανικά μια συνολική βαθμολογία χωρίς προηγούμενο έλεγχο της παραγοντικής δομής και της θεωρητικής συμβατότητας των τριών αξόνων.

Ανάλυση Δεδομένων

Η στατιστική ανάλυση της EOU-19 μπορεί να πραγματοποιηθεί σε επίπεδο ερωτήσεων, υποκλιμάκων και συνολικού δείκτη.

Αρχικά μπορούν να υπολογιστούν:

ο μέσος όρος,

η τυπική απόκλιση,

η διάμεσος,

το ελάχιστο και το μέγιστο,

η ασυμμετρία,

η κύρτωση,

και η κατανομή των απαντήσεων ανά ερώτηση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύγκριση των τριών αξόνων, ώστε να διαπιστωθεί ποια κατηγορία αιτιών θεωρείται σημαντικότερη από τους συμμετέχοντες.

Οι διαφορές μεταξύ κοινωνικών ή δημογραφικών ομάδων μπορούν να εξεταστούν ως προς:

το φύλο,

την ηλικία,

το εκπαιδευτικό επίπεδο,

την επαγγελματική κατάσταση,

την προσωπική εμπειρία ανεργίας,

τη διάρκεια της ανεργίας,

το εισόδημα,

και τον πολιτικό ή ιδεολογικό προσανατολισμό.

Για τη σύγκριση δύο ομάδων μπορούν να χρησιμοποιηθούν t-test ανεξάρτητων δειγμάτων ή Mann–Whitney U, ενώ για περισσότερες ομάδες μπορούν να εφαρμοστούν ANOVA, MANOVA, Kruskal–Wallis ή μικτά μοντέλα, ανάλογα με το ερευνητικό σχέδιο.

Η σχέση των αιτιακών αποδόσεων με άλλες μεταβλητές μπορεί να εξεταστεί μέσω συσχετίσεων και παλινδρόμησης.

Ενδεικτικά, οι βαθμολογίες μπορούν να συσχετιστούν με:

τον κοινωνικό στιγματισμό των ανέργων,

την πίστη σε μια δίκαιη κοινωνία,

την κοινωνική κυριαρχία,

την πολιτική ιδεολογία,

την ενσυναίσθηση,

την υποστήριξη κοινωνικών πολιτικών,

και τις προσωπικές εμπειρίες εργασιακής ανασφάλειας.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Εσωτερική συνοχή

Για την ελληνική προσαρμογή αναφέρονται οι ακόλουθες τιμές εσωτερικής συνέπειας:

Ατομικιστικός άξονας: Cronbach’s α = 0,84

Κοινωνικός άξονας: Cronbach’s α = 0,69

Φαταλιστικός άξονας: Cronbach’s α = 0,70.

Η τιμή του ατομικιστικού άξονα υποδηλώνει καλή εσωτερική συνοχή. Οι τιμές του κοινωνικού και του φαταλιστικού άξονα μπορούν να θεωρηθούν οριακά έως ικανοποιητικά αποδεκτές, ανάλογα με τον αριθμό των ερωτήσεων και τον σκοπό της μέτρησης.

Σε σύγχρονες εφαρμογές προτείνεται η παράλληλη αναφορά του McDonald’s ω, καθώς ο συντελεστής αυτός δεν προϋποθέτει στον ίδιο βαθμό την ισοδυναμία των φορτίσεων των ερωτημάτων.

Δομική εγκυρότητα

Η παραγοντική δομή της EOU-19 μπορεί να εξεταστεί μέσω:

Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης,

Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης,

και σύγκρισης εναλλακτικών μοντέλων.

Η τριπαραγοντική δομή πρέπει να αξιολογείται με δείκτες προσαρμογής, όπως οι CFI, TLI, RMSEA και SRMR.

Το αρχικό αρχείο αναφέρει ότι εξετάστηκε η πιθανότητα ύπαρξης καθολικής παραγοντικής δομής μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών. Αναφέρεται τιμή 0,122, η οποία αποκλίνει από το αναφερόμενο αποδεκτό όριο 0,06. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η παραγοντική ισοδυναμία μεταξύ πολιτισμικών ομάδων δεν υποστηρίχθηκε επαρκώς στο συγκεκριμένο πλαίσιο ανάλυσης.

Διαπολιτισμική εγκυρότητα

Η αξιολόγηση των αιτιών της ανεργίας επηρεάζεται σημαντικά από:

την οικονομική κατάσταση κάθε χώρας,

τη λειτουργία του κοινωνικού κράτους,

τις πολιτικές απασχόλησης,

τις πολιτισμικές αξίες,

και τις κοινωνικές αντιλήψεις για την ατομική ευθύνη.

Για τον λόγο αυτό, η ίδια παραγοντική δομή δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητα ισοδύναμη σε διαφορετικές χώρες ή πολιτισμικά περιβάλλοντα.

Η διαπολιτισμική σύγκριση απαιτεί έλεγχο ισοδυναμίας μέτρησης, ώστε να εξετάζεται αν οι ερωτήσεις γίνονται αντιληπτές και λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο στις συγκρινόμενες ομάδες.

Ελληνική προσαρμογή

Η κλίμακα προσαρμόστηκε στην ελληνική γλώσσα από τον Κ. Μυλωνά το 2014.

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, η μετάφραση βασίστηκε στη διαδικασία της ανεξάρτητης αντίστροφης μετάφρασης.

Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει συνήθως:

αρχική μετάφραση του εργαλείου,

ανεξάρτητη αντίστροφη μετάφραση προς την πρωτότυπη γλώσσα,

σύγκριση των δύο εκδοχών,

και έλεγχο της εννοιολογικής και γλωσσικής ισοδυναμίας.

Η πολιτισμική προσαρμογή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την EOU-19, καθώς οι αντιλήψεις για την ανεργία μεταβάλλονται ανάλογα με τις οικονομικές συνθήκες, την αγορά εργασίας και τις κοινωνικές πολιτικές κάθε χώρας.

Εφαρμογές

Η EOU-19 μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

σε κοινωνιολογικές και ψυχολογικές έρευνες,

σε μελέτες εργασιακής και οργανωσιακής ψυχολογίας,

σε έρευνες για τον κοινωνικό στιγματισμό της ανεργίας,

σε αξιολογήσεις πολιτικών απασχόλησης,

σε διαπολιτισμικές συγκρίσεις,

και σε μελέτες για τις κοινωνικές στάσεις απέναντι στους ανέργους.

Μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί για τη διερεύνηση των διαφορών μεταξύ ανέργων και εργαζομένων, καθώς η προσωπική εμπειρία ανεργίας ενδέχεται να επηρεάζει τον τρόπο απόδοσης των αιτιών της.

Σε επίπεδο κοινωνικής πολιτικής, τα αποτελέσματα μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες σχετικά με τον βαθμό στον οποίο το κοινό αποδίδει την ανεργία σε ατομική ευθύνη ή σε κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

Περιορισμοί

Η EOU-19 αξιολογεί αντιλήψεις και όχι αντικειμενικές αιτίες της ανεργίας.

Οι απαντήσεις μπορεί να επηρεάζονται από:

τις πολιτικές πεποιθήσεις,

την προσωπική εργασιακή εμπειρία,

την οικονομική συγκυρία,

την κοινωνικά επιθυμητή απόκριση,

το επίπεδο ενημέρωσης για την αγορά εργασίας,

και τις πολιτισμικές αξίες.

Η χρήση μιας συνολικής βαθμολογίας χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή οι τρεις άξονες αντιπροσωπεύουν διαφορετικές και ενδεχομένως αντίθετες αιτιακές ερμηνείες.

Επιπλέον, οι τιμές αξιοπιστίας και η παραγοντική δομή πρέπει να επανεξετάζονται σε κάθε νέο δείγμα και ιδιαίτερα σε διαφορετικές κοινωνικές ή πολιτισμικές ομάδες.

Βιβλιογραφία

Furnham, A. (1988). Ανάπτυξη της κλίμακας Explanations of Unemployment–Revised.

Mylonas, K. (2014). Ελληνική προσαρμογή της κλίμακας Explanations of Unemployment–Revised.

Λέξεις-κλειδιά

Ανεργία, αιτίες ανεργίας, EOU-19, Explanations of Unemployment, αιτιακές αποδόσεις, ατομικιστικές ερμηνείες, κοινωνικές ερμηνείες, φαταλιστικές ερμηνείες, κοινωνικός στιγματισμός, αγορά εργασίας, εργασιακή ψυχολογία, Cronbach’s α, αξιοπιστία, εγκυρότητα, διαπολιτισμική έρευνα, ψυχομετρική αξιολόγηση.