Συνοπτικό Ερωτηματολόγιο Πόνου McGill [FPS-17]

Περιγραφή

Το Short-Form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση του πόνου. Αναπτύχθηκε από τον Melzack ως σύντομη μορφή του αρχικού McGill Pain Questionnaire, με στόχο την ταχεία αλλά ολοκληρωμένη εκτίμηση της εμπειρίας του πόνου σε κλινικά και ερευνητικά περιβάλλοντα. Το ερωτηματολόγιο επιτρέπει την πολυδιάστατη αξιολόγηση του πόνου, καταγράφοντας τόσο τα αισθητηριακά όσο και τα συναισθηματικά χαρακτηριστικά του, ενώ παράλληλα εκτιμά την τρέχουσα ένταση του πόνου και τη συνολική υποκειμενική αντίληψη του ασθενούς. Η ευκολία χορήγησης, ο μικρός χρόνος συμπλήρωσης και η υψηλή ψυχομετρική του επάρκεια έχουν καταστήσει το SF-MPQ ένα από τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα εργαλεία στην αξιολόγηση οξέος και χρόνιου πόνου.

Στόχος

Βασικός στόχος του SF-MPQ είναι η ολοκληρωμένη αποτύπωση της εμπειρίας του πόνου, συνδυάζοντας την αξιολόγηση της έντασης και της ποιότητάς του. Η κλίμακα επιτρέπει την καταγραφή τόσο των αισθητηριακών χαρακτηριστικών όσο και της συναισθηματικής επιβάρυνσης που προκαλεί ο πόνος, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση της επίδρασής του στη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής του ασθενούς. Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της εξέλιξης του πόνου με την πάροδο του χρόνου, τη σύγκριση της αποτελεσματικότητας διαφορετικών θεραπευτικών παρεμβάσεων και την υποστήριξη της λήψης κλινικών αποφάσεων σε ερευνητικά και θεραπευτικά πρωτόκολλα.

Δομή και χαρακτηριστικά του ερωτηματολογίου

Το SF-MPQ αποτελείται από 17 στοιχεία αξιολόγησης. Περιλαμβάνει 15 λεκτικές περιγραφές του πόνου, από τις οποίες 11 αξιολογούν την αισθητηριακή διάσταση και 4 τη συναισθηματική διάσταση της εμπειρίας του πόνου. Για κάθε περιγραφή ο εξεταζόμενος επιλέγει μία από τις τέσσερις διαθέσιμες απαντήσεις, οι οποίες βαθμολογούνται ως 0 (καθόλου), 1 (ήπιος), 2 (μέτριος) και 3 (έντονος).

Επιπλέον, το εργαλείο περιλαμβάνει τον Δείκτη Παρόντος Πόνου (Present Pain Intensity – PPI), ο οποίος αξιολογεί την τρέχουσα ένταση του πόνου σε εξαβάθμια κλίμακα από 0 έως 5, καθώς και μία Οπτική Αναλογική Κλίμακα (Visual Analogue Scale – VAS) μήκους 10 εκατοστών, μέσω της οποίας ο ασθενής εκτιμά τη συνολική ένταση του πόνου του. Ο συνδυασμός των τριών αυτών μετρήσεων προσφέρει μια ολοκληρωμένη και πολυδιάστατη εικόνα της εμπειρίας του πόνου.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του SF-MPQ βασίζεται στον υπολογισμό τριών βασικών δεικτών: της αισθητηριακής υποκλίμακας, της συναισθηματικής υποκλίμακας και του συνολικού Δείκτη Αξιολόγησης Πόνου (Pain Rating Index – PRI Total). Παράλληλα αξιολογούνται ανεξάρτητα οι τιμές του Present Pain Intensity (PPI) και της Visual Analogue Scale (VAS), παρέχοντας συμπληρωματικές πληροφορίες για την ένταση του πόνου.

Στην κλινική πράξη, το SF-MPQ χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση ασθενών με οξύ ή χρόνιο πόνο, τη διερεύνηση της αποτελεσματικότητας φαρμακευτικών και μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων, καθώς και την παρακολούθηση της πορείας της θεραπείας. Στην επιστημονική έρευνα αξιοποιείται ευρέως σε μελέτες που αφορούν χρόνιο μυοσκελετικό πόνο, νευροπαθητικό πόνο, καρκινικό πόνο, ρευματολογικές παθήσεις και μετεγχειρητική αποκατάσταση. Η στατιστική επεξεργασία περιλαμβάνει συνήθως περιγραφική στατιστική, αναλύσεις αξιοπιστίας με τον δείκτη Cronbach’s α, αναλύσεις εγκυρότητας, συγκρίσεις μεταξύ ομάδων, αναλύσεις συσχέτισης και αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Το SF-MPQ διαθέτει εκτεταμένη διεθνή επιστημονική τεκμηρίωση ως προς την αξιοπιστία και την εγκυρότητά του και έχει μεταφραστεί και επικυρωθεί σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής. Η ελληνική έκδοση αναπτύχθηκε και επικυρώθηκε από τους Georgoudis, Watson και Oldham, παρουσιάζοντας πολύ ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες και επιβεβαιώνοντας ότι το εργαλείο αποτελεί αξιόπιστη και έγκυρη μέθοδο αξιολόγησης του πόνου στον ελληνικό πληθυσμό. Ωστόσο, στο παρεχόμενο υλικό δεν παρατίθενται συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές αξιοπιστίας (όπως δείκτες Cronbach’s α) ή αποτελέσματα παραγοντικών αναλύσεων και, συνεπώς, δεν μπορούν να παρουσιαστούν συγκεκριμένοι ψυχομετρικοί δείκτες.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η συνολική βαθμολογία του SF-MPQ προκύπτει από το άθροισμα των 15 λεκτικών περιγραφών του πόνου και οδηγεί στον υπολογισμό του Pain Rating Index (PRI Total), καθώς και των επιμέρους αισθητηριακών και συναισθηματικών δεικτών. Ο Present Pain Intensity (PPI) βαθμολογείται από 0 (καθόλου πόνος) έως 5 (φοβερός πόνος), ενώ η Visual Analogue Scale (VAS) αξιολογείται σε χιλιοστά (0–100 mm). Σύμφωνα με τις καθιερωμένες οδηγίες ερμηνείας, τιμές 0–4 mm αντιστοιχούν σε απουσία πόνου, 5–44 mm σε ήπιο πόνο, 45–74 mm σε μέτριο πόνο και 75–100 mm σε έντονο πόνο. Ο συνδυασμός των τριών αυτών δεικτών επιτρέπει μια αξιόπιστη και ποσοτικοποιημένη αξιολόγηση της συνολικής εμπειρίας του πόνου.

Βιβλιογραφία

Melzack, R. (1987). The Short-Form McGill Pain Questionnaire. Pain, 30(2), 191–197.

Georgoudis, G., Watson, P. J., & Oldham, J. A. (2000). The Development and Validation of a Greek Version of the Short-Form McGill Pain Questionnaire. European Journal of Pain, 4, 275–281.

Ελληνική έκδοση του SF-MPQ: http://algologia.org/pdf/Main/EEAS/SF_MPQ_Greek.pdf