Ερωτηματολόγιο Στάσεων Απέναντι στην Ασθένεια

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Στάσεων Απέναντι στην Ασθένεια (Illness Attitudes Questionnaire – IAQ-29) αποτελεί ένα έγκυρο ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των στάσεων, των πεποιθήσεων, των φόβων και των ανησυχιών των ατόμων σχετικά με την υγεία, την ασθένεια και τη λήψη ιατρικής φροντίδας. Αναπτύχθηκε από τον Richard Kellner με σκοπό τη διερεύνηση της συμπεριφοράς απέναντι στην ασθένεια (illness behavior) και των χαρακτηριστικών που σχετίζονται με την υποχονδρίαση, η οποία σήμερα εντάσσεται στην έννοια της Διαταραχής Άγχους για την Ασθένεια (Illness Anxiety Disorder).

Το IAQ-29 αξιολογεί πολλαπλές διαστάσεις της στάσης απέναντι στην υγεία, όπως η υπερβολική ανησυχία για σοβαρές ασθένειες, ο φόβος του πόνου και του θανάτου, οι δυσλειτουργικές πεποιθήσεις σχετικά με την υγεία, η πεποίθηση ύπαρξης ασθένειας, η υπερβολική ενασχόληση με σωματικά συμπτώματα, καθώς και οι συμπεριφορές αναζήτησης ή αποφυγής ιατρικής φροντίδας. Αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα εργαλεία στην ψυχολογία της υγείας, την ψυχοσωματική ιατρική και την κλινική ψυχολογία.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων του IAQ-29 επικεντρώνεται στην αξιολόγηση των στάσεων και των συμπεριφορών που σχετίζονται με την υγεία και την ασθένεια. Οι συμμετέχοντες απαντούν σε 29 ερωτήματα, τα οποία διερευνούν γνωστικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις απέναντι σε πραγματικά ή υποθετικά προβλήματα υγείας.

Τα δεδομένα του ερωτηματολογίου μπορούν να αξιοποιηθούν για τη μελέτη της σχέσης των στάσεων απέναντι στην ασθένεια με ψυχολογικές μεταβλητές όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η σωματοποίηση, οι ιδεοψυχαναγκαστικές τάσεις, η ποιότητα ζωής, οι στρατηγικές αντιμετώπισης του στρες και η χρήση υπηρεσιών υγείας. Παράλληλα, το IAQ-29 χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την αναζήτηση ιατρικής βοήθειας, τη συμμόρφωση στη θεραπεία και την ανάπτυξη δυσλειτουργικών πεποιθήσεων σχετικά με την υγεία.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου περιλαμβάνει συνήθως τον έλεγχο της εσωτερικής συνοχής μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, την αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), καθώς και τη διερεύνηση της δομικής εγκυρότητας με διερευνητική ή επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση. Επιπλέον, εξετάζεται η συγκλίνουσα και η διακριτή εγκυρότητα μέσω σύγκρισης με άλλα εργαλεία αξιολόγησης του άγχους υγείας, της σωματοποίησης και της ψυχολογικής δυσφορίας.

Σκοπός

Βασικός σκοπός του IAQ-29 είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση των στάσεων, των φόβων και των πεποιθήσεων που σχετίζονται με την υγεία και την ασθένεια. Ειδικότερα, το ερωτηματολόγιο αποσκοπεί:

• στην αξιολόγηση των ανησυχιών σχετικά με την εμφάνιση ή την παρουσία σοβαρών ασθενειών,
• στον εντοπισμό δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και αυξημένου άγχους για την υγεία,
• στην αξιολόγηση της συμπεριφοράς απέναντι στην ασθένεια σε κλινικούς και μη κλινικούς πληθυσμούς,
• στην υποστήριξη της κλινικής αξιολόγησης ατόμων με έντονο άγχος υγείας ή ψυχοσωματικά συμπτώματα,
• στη διευκόλυνση της έρευνας σχετικά με τις γνωστικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές διαστάσεις της αντίληψης της ασθένειας.

Βαθμολόγηση

Το IAQ-29 αποτελείται από 29 ερωτήματα, τα οποία βαθμολογούνται σύμφωνα με την κλίμακα απαντήσεων που προβλέπεται από το πρωτόκολλο χορήγησης του εργαλείου.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των απαντήσεων όλων των ερωτημάτων, ενώ μπορούν να υπολογιστούν και επιμέρους βαθμολογίες για τις διαφορετικές διαστάσεις του ερωτηματολογίου, ανάλογα με τη μεθοδολογία βαθμολόγησης. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερο άγχος σχετικά με την υγεία, εντονότερη ανησυχία για την παρουσία σοβαρής ασθένειας, αυξημένη ενασχόληση με σωματικά συμπτώματα και περισσότερες δυσλειτουργικές στάσεις απέναντι στην ασθένεια. Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν πιο ρεαλιστικές αντιλήψεις για την υγεία και μικρότερη ψυχολογική επιβάρυνση.

Για ερευνητικούς σκοπούς, συνιστάται η αξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων του εργαλείου μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων και της επιβεβαίωσης της παραγοντικής του δομής.

Εφαρμογές

Το Illness Attitudes Questionnaire χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, την ψυχοσωματική ιατρική, την ψυχολογία της υγείας και τη συμπεριφορική ιατρική. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τον εντοπισμό ατόμων με αυξημένο άγχος υγείας, φόβο ασθένειας ή δυσλειτουργικές πεποιθήσεις που ενδέχεται να οδηγούν σε υπερβολική αναζήτηση ιατρικής φροντίδας ή, αντίθετα, σε αποφυγή των υπηρεσιών υγείας.

Παράλληλα, το IAQ-29 χρησιμοποιείται σε έρευνες που εξετάζουν τη διαταραχή άγχους για την ασθένεια, τη διαταραχή σωματικών συμπτωμάτων, την προσαρμογή σε χρόνιες παθήσεις, τη λήψη αποφάσεων σχετικά με την υγεία, την ποιότητα ζωής, το άγχος, την κατάθλιψη και τις ψυχοσωματικές διαταραχές. Επιπλέον, αξιοποιείται για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας ψυχολογικών και γνωσιακών-συμπεριφορικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στη μείωση του άγχους για την υγεία και στην τροποποίηση δυσλειτουργικών πεποιθήσεων.

Βιβλιογραφία

• Hiller, W., & Fichter, M. M. (1991). The Illness Attitudes Questionnaire: Validity and Psychometric Properties. Psychological Medicine, 21(3), 659–665.
• Kellner, R. (1986). The Illness Attitudes Questionnaire: A Scale to Measure Illness Behavior. Journal of Psychosomatic Research, 30(1), 81–90.
• Kellner, R., & Sheffield, P. (1982). Reliability and Validity of the Illness Attitudes Questionnaire. Journal of Clinical Psychology, 38(4), 724–729.