Κλίμακα Αξιολόγησης Αρνητικών Συμπτωμάτων [SANS]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Αξιολόγησης Αρνητικών Συμπτωμάτων (Scale for the Assessment of Negative Symptoms – SANS) αναπτύχθηκε από τη Nancy C. Andreasen για τη συστηματική αξιολόγηση των αρνητικών συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας. Η αρχική δημοσίευση του 1982 αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την τυποποιημένη μέτρηση του αρνητικού συνδρόμου, σε μια περίοδο κατά την οποία δεν υπήρχε ευρέως αποδεκτό εργαλείο για την αξιολόγησή του.

Σε αντίθεση με τα θετικά συμπτώματα, όπως οι ψευδαισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες, τα αρνητικά συμπτώματα αφορούν κυρίως τη μείωση ή απώλεια φυσιολογικών συναισθηματικών, κινητικών, κοινωνικών και λεκτικών λειτουργιών.

Στόχος

Βασικός στόχος της SANS είναι η κλινική αξιολόγηση της παρουσίας και της βαρύτητας των αρνητικών συμπτωμάτων σε άτομα με σχιζοφρένεια και άλλες ψυχωτικές διαταραχές.

Η κλίμακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αρχική κλινική εκτίμηση, την παρακολούθηση της πορείας των συμπτωμάτων, την αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία και τη διεξαγωγή κλινικών και ερευνητικών μελετών.

Δομή της Κλίμακας

Η SANS οργανώνει τα αρνητικά συμπτώματα σε πέντε βασικούς τομείς:

Συναισθηματική Άμβλυνση ή Επιπέδωση (Affective Flattening or Blunting): μειωμένη έκφραση συναισθήματος μέσω της έκφρασης του προσώπου, της φωνής, των χειρονομιών και της γενικότερης συναισθηματικής ανταπόκρισης.

Αλογία (Alogia): περιορισμένη παραγωγή λόγου και φτωχότερο περιεχόμενο της λεκτικής επικοινωνίας.

Αβουλία–Απάθεια (Avolition–Apathy): μειωμένη πρωτοβουλία, παρακίνηση και συμμετοχή σε καθημερινές ή στοχοκατευθυνόμενες δραστηριότητες.

Ανηδονία–Ακοινωνικότητα (Anhedonia–Asociality): μειωμένο ενδιαφέρον ή ικανότητα άντλησης ευχαρίστησης από δραστηριότητες και περιορισμένη επιθυμία για κοινωνικές σχέσεις.

Έκπτωση της Προσοχής (Attention): δυσκολίες στη συγκέντρωση και στη διατήρηση της προσοχής. Στη σύγχρονη βιβλιογραφία, η διάσταση της προσοχής συχνά αντιμετωπίζεται περισσότερο ως γνωστικό χαρακτηριστικό παρά ως βασικό αρνητικό σύμπτωμα.

Βαθμολόγηση

Τα στοιχεία της SANS αξιολογούνται σε εξαβάθμια κλίμακα από 0 έως 5, όπου υψηλότερες τιμές αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη βαρύτητα του αξιολογούμενου συμπτώματος.

0 = Απουσία συμπτώματος
1 = Αμφίβολη παρουσία
2 = Ήπια βαρύτητα
3 = Μέτρια βαρύτητα
4 = Έντονη βαρύτητα
5 = Σοβαρή βαρύτητα

Η SANS δεν αποτελεί κλίμακα μόνο πέντε ερωτήσεων. Η ευρέως χρησιμοποιούμενη μορφή περιλαμβάνει επιμέρους αξιολογήσεις συμπτωμάτων και πέντε συνολικές αξιολογήσεις των βασικών τομέων. Σε σχετικές περιγραφές αναφέρονται 19 επιμέρους αξιολογήσεις αρνητικών συμπτωμάτων και 5 global ratings, ενώ άλλες παρουσιάσεις υπολογίζουν συνολικά 25 στοιχεία ανάλογα με τον τρόπο καταμέτρησης των επιμέρους και συνολικών αξιολογήσεων.

Υψηλότερη συνολική βαθμολογία υποδηλώνει μεγαλύτερη βαρύτητα αρνητικών συμπτωμάτων.

Χορήγηση και Ερμηνεία

Η SANS είναι κλινική κλίμακα αξιολόγησης και όχι απλό ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς. Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας και βασίζεται σε κλινική συνέντευξη, παρατήρηση της συμπεριφοράς και διαθέσιμες πληροφορίες για τη λειτουργικότητα του ασθενούς.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης ψυχιατρικής αξιολόγησης και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μεμονωμένα για τη διάγνωση της σχιζοφρένειας.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η αρχική εργασία της Andreasen έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον σαφή ορισμό και στην αξιόπιστη αξιολόγηση των αρνητικών συμπτωμάτων, δημιουργώντας μια τυποποιημένη βάση για τη μετέπειτα έρευνα του αρνητικού συνδρόμου.

Μεταγενέστερες έρευνες έχουν εξετάσει τη δομή και την εγκυρότητα της SANS και τη σχέση της με άλλες κλίμακες, όπως η Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS). Η SANS εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα εργαλεία ιστορικής και ερευνητικής σημασίας για τη μέτρηση των αρνητικών συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας.

Εφαρμογές

Η SANS χρησιμοποιείται στην ψυχιατρική κλινική πράξη και στην έρευνα για την αξιολόγηση της βαρύτητας των αρνητικών συμπτωμάτων, τη μελέτη της εξέλιξης της σχιζοφρένειας και την αξιολόγηση θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της σχέσης των αρνητικών συμπτωμάτων με τη γνωστική λειτουργία, την κοινωνική και επαγγελματική λειτουργικότητα, την ποιότητα ζωής και τη μακροπρόθεσμη πρόγνωση.

Συμπέρασμα

Η SANS αποτελεί ένα κλασικό και σημαντικό κλινικό εργαλείο για τη συστηματική αξιολόγηση των αρνητικών συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας. Η δομημένη αξιολόγηση της συναισθηματικής άμβλυνσης, της αλογίας, της αβουλίας–απάθειας, της ανηδονίας–ακοινωνικότητας και της προσοχής επιτρέπει μια λεπτομερή αποτύπωση της αρνητικής συμπτωματολογίας και υποστηρίζει τόσο την κλινική παρακολούθηση όσο και την επιστημονική έρευνα.

Βιβλιογραφία

Andreasen, N. C. (1982). Negative symptoms in schizophrenia: Definition and reliability. Archives of General Psychiatry, 39(7), 784–788.

Andreasen, N. C. (1984). Scale for the Assessment of Negative Symptoms (SANS). University of Iowa.

Leucht, S., Barabássy, Á., Laszlovszky, I., Szatmári, B., Acsai, K., Szalai, E., et al. (2019). Linking PANSS negative symptom scores with the Clinical Global Impressions Scale: Understanding negative symptom scores in schizophrenia. Neuropsychopharmacology, 44(9), 1589–1596.

Kumari, S., Malik, M., Florival, C., Manalai, P., & Sonje, S. (2017). An assessment of five (PANSS, SAPS, SANS, NSA-16, CGI-SCH) commonly used symptoms rating scales in schizophrenia and comparison to newer scales. Journal of Addiction Research & Therapy, 8, 324.