Ερωτηματολόγιο VARK [VARK-16]

Οπτική, Ακουστική, Ανάγνωση/Γραφή και Κιναισθητική Μαθησιακή Προτίμηση

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο VARK (Visual, Aural, Read/Write, Kinesthetic) είναι ένα εργαλείο αυτοαξιολόγησης που αναπτύχθηκε από τον Neil D. Fleming με σκοπό να βοηθήσει τα άτομα να διερευνήσουν τους τρόπους με τους οποίους προτιμούν να λαμβάνουν, να επεξεργάζονται και να αξιοποιούν πληροφορίες κατά τη μαθησιακή διαδικασία.

Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 16 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι οι συμμετέχοντες μπορούν να επιλέξουν περισσότερες από μία απαντήσεις σε κάθε ερώτηση, όταν θεωρούν ότι περισσότερες επιλογές αντιπροσωπεύουν τις προτιμήσεις τους.

Οι απαντήσεις αντιστοιχούν σε τέσσερις βασικές κατηγορίες μαθησιακών προτιμήσεων:

Visual (V) – Οπτική

Aural (A) – Ακουστική

Read/Write (R) – Ανάγνωση/Γραφή

Kinesthetic (K) – Κιναισθητική

Το VARK δεν αποσκοπεί στην αξιολόγηση της νοημοσύνης, της ακαδημαϊκής ικανότητας ή της επίδοσης. Χρησιμοποιείται κυρίως ως μέσο αυτογνωσίας και αναστοχασμού γύρω από τις μαθησιακές προτιμήσεις.

Ανάπτυξη και Θεωρητικό Υπόβαθρο

Το μοντέλο VARK αναπτύχθηκε από τον Neil Fleming ως ένα πλαίσιο που μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευόμενους να αναστοχαστούν σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους προτιμούν να προσλαμβάνουν και να επεξεργάζονται πληροφορίες.

Οι τέσσερις διαστάσεις του μοντέλου αντιπροσωπεύουν διαφορετικές προτιμήσεις ως προς την παρουσίαση και την αξιοποίηση του μαθησιακού υλικού.

Η προσέγγιση δεν προϋποθέτει ότι κάθε εκπαιδευόμενος ανήκει αποκλειστικά σε μία κατηγορία. Ένα άτομο μπορεί να παρουσιάζει προτιμήσεις σε δύο, τρεις ή ακόμη και στις τέσσερις διαστάσεις, σχηματίζοντας ένα πολυτροπικό (multimodal) μαθησιακό προφίλ.

Οι Τέσσερις Μαθησιακές Προτιμήσεις

Οπτική Προτίμηση – Visual (V)

Η οπτική μαθησιακή προτίμηση αφορά κυρίως πληροφορίες που παρουσιάζονται με γραφικό, συμβολικό ή χωρικά οργανωμένο τρόπο.

Άτομα με ισχυρότερη οπτική προτίμηση μπορεί να προτιμούν διαγράμματα, γραφήματα, χάρτες, σχήματα, σύμβολα και άλλες μορφές οπτικής οργάνωσης των πληροφοριών.

Στο πλαίσιο του VARK, η οπτική διάσταση δεν πρέπει να ερμηνεύεται απλώς ως προτίμηση για κάθε είδους εικόνα. Η έμφαση δίνεται ιδιαίτερα στη γραφική και συμβολική αναπαράσταση των σχέσεων μεταξύ πληροφοριών.

Ακουστική Προτίμηση – Aural (A)

Η ακουστική προτίμηση αφορά τη μάθηση μέσω ακρόασης και προφορικής επικοινωνίας.

Οι εκπαιδευόμενοι που εμφανίζουν ισχυρότερη προτίμηση σε αυτή τη διάσταση μπορεί να βρίσκουν περισσότερο χρήσιμες τις διαλέξεις, τις συζητήσεις, τις προφορικές επεξηγήσεις, τις ερωτήσεις και απαντήσεις και γενικότερα την προφορική ανταλλαγή πληροφοριών.

Η λεκτική επεξήγηση ενός θέματος ή η συζήτησή του με άλλα άτομα μπορεί επίσης να αποτελεί προτιμώμενο τρόπο επεξεργασίας της πληροφορίας.

Προτίμηση Ανάγνωσης/Γραφής – Read/Write (R)

Η διάσταση Ανάγνωση/Γραφή αφορά την προτίμηση για πληροφορίες που παρουσιάζονται κυρίως μέσω γραπτού λόγου.

Οι εκπαιδευόμενοι αυτής της κατηγορίας μπορεί να προτιμούν βιβλία, σημειώσεις, λίστες, ορισμούς, γραπτές επεξηγήσεις και άλλο κειμενικό υλικό.

Η συγγραφή, η αναδιατύπωση, η οργάνωση και η περίληψη πληροφοριών σε γραπτή μορφή μπορούν επίσης να αποτελούν προτιμώμενες μαθησιακές στρατηγικές.

Κιναισθητική Προτίμηση – Kinesthetic (K)

Η κιναισθητική προτίμηση δίνει έμφαση στην εμπειρία, την πρακτική εφαρμογή και τη σύνδεση της γνώσης με συγκεκριμένες καταστάσεις.

Άτομα με ισχυρότερη κιναισθητική προτίμηση μπορεί να προτιμούν παραδείγματα, επιδείξεις, προσομοιώσεις, πρακτικές ασκήσεις, μελέτες περίπτωσης και εφαρμογές της γνώσης σε πραγματικές ή ρεαλιστικές συνθήκες.

Η διάσταση αυτή επικεντρώνεται επομένως στη σύνδεση της πληροφορίας με την εμπειρία και την πρακτική εφαρμογή.

Στόχος

Βασικός στόχος του VARK Questionnaire είναι να βοηθήσει το άτομο να αναγνωρίσει και να κατανοήσει καλύτερα τις προσωπικές του μαθησιακές προτιμήσεις.

Ειδικότερα, το εργαλείο αποσκοπεί:

στην ενίσχυση της επίγνωσης σχετικά με τους διαφορετικούς τρόπους πρόσληψης και επεξεργασίας πληροφοριών,

στην ενθάρρυνση του εκπαιδευόμενου να αναστοχαστεί πάνω στις στρατηγικές μελέτης που χρησιμοποιεί,

στη διερεύνηση διαφορετικών προσεγγίσεων μάθησης,

και στην ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών σχετικά με την ποικιλομορφία των μαθησιακών προτιμήσεων.

Το VARK μπορεί επομένως να λειτουργήσει κυρίως ως εργαλείο εκπαιδευτικού αναστοχασμού και αυτογνωσίας.

Δομή του Ερωτηματολογίου

Το VARK αποτελείται από 16 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Οι συμμετέχοντες έρχονται αντιμέτωποι με διαφορετικές καταστάσεις και επιλέγουν την απάντηση ή τις απαντήσεις που αντιπροσωπεύουν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο θα προτιμούσαν να ενεργήσουν.

Σε αντίθεση με ένα συμβατικό τεστ πολλαπλής επιλογής, ο συμμετέχων δεν περιορίζεται υποχρεωτικά σε μία μόνο απάντηση.

Όταν περισσότερες από μία επιλογές εκφράζουν τις προτιμήσεις του, μπορούν να επιλεγούν περισσότερες απαντήσεις.

Κάθε επιλογή αντιστοιχεί σε μία από τις τέσσερις διαστάσεις:

V – Visual / Οπτική

A – Aural / Ακουστική

R – Read/Write / Ανάγνωση-Γραφή

K – Kinesthetic / Κιναισθητική

Τρόπος Χορήγησης

Το VARK χορηγείται ως εργαλείο αυτοαξιολόγησης.

Οι συμμετέχοντες απαντούν στις 16 καταστάσεις επιλέγοντας τις εναλλακτικές που θεωρούν ότι αντιπροσωπεύουν καλύτερα τις προσωπικές τους προτιμήσεις.

Επειδή επιτρέπεται η επιλογή περισσότερων από μίας απαντήσεων σε μία ερώτηση, ο συνολικός αριθμός επιλογών που καταγράφονται στις τέσσερις κατηγορίες μπορεί να είναι μεγαλύτερος από 16.

Δεν υπάρχουν «σωστές» ή «λανθασμένες» απαντήσεις. Σκοπός είναι η περιγραφή των μαθησιακών προτιμήσεων του ατόμου και όχι η αξιολόγηση της επίδοσής του.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση βασίζεται στην καταγραφή του αριθμού των απαντήσεων που αντιστοιχούν σε καθεμία από τις τέσσερις κατηγορίες.

Κάθε επιλεγμένη απάντηση προσμετράται στην αντίστοιχη διάσταση:

V – Οπτική

A – Ακουστική

R – Ανάγνωση/Γραφή

K – Κιναισθητική

Μετά την ολοκλήρωση του ερωτηματολογίου υπολογίζεται ο αριθμός των επιλογών για κάθε κατηγορία και προκύπτει το προσωπικό προφίλ VARK.

Μια περισσότερο έντονη συγκέντρωση απαντήσεων σε μία κατηγορία μπορεί να υποδηλώνει ισχυρότερη προτίμηση για τη συγκεκριμένη διάσταση.

Αντίθετα, η κατανομή των απαντήσεων μεταξύ περισσότερων διαστάσεων μπορεί να υποδηλώνει πολυτροπική μαθησιακή προτίμηση.

Μονοτροπικές και Πολυτροπικές Προτιμήσεις

Βασικό στοιχείο της ερμηνείας του VARK είναι η διάκριση μεταξύ μονοτροπικών (unimodal) και πολυτροπικών (multimodal) προτιμήσεων.

Μονοτροπική προτίμηση παρατηρείται όταν μία από τις τέσσερις διαστάσεις εμφανίζεται σαφώς ισχυρότερη στο μαθησιακό προφίλ.

Πολυτροπική προτίμηση παρατηρείται όταν δύο ή περισσότερες διαστάσεις συμμετέχουν ουσιαστικά στο προφίλ του ατόμου.

Ένα πολυτροπικό προφίλ μπορεί επομένως να περιλαμβάνει συνδυασμό δύο, τριών ή και των τεσσάρων διαστάσεων του VARK.

Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι δεν είναι απαραίτητο κάθε εκπαιδευόμενος να εντάσσεται αποκλειστικά σε έναν μόνο τρόπο μάθησης.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Οι βαθμολογίες του VARK πρέπει να ερμηνεύονται πρωτίστως ως δείκτες μαθησιακής προτίμησης και όχι ως μέτρα νοημοσύνης, ικανότητας, δεξιότητας ή ακαδημαϊκής επίδοσης.

Υψηλότερη βαθμολογία σε μία διάσταση υποδηλώνει μεγαλύτερη δηλωμένη προτίμηση για τον αντίστοιχο τρόπο πρόσληψης ή επεξεργασίας πληροφοριών.

Τα αποτελέσματα μπορούν να λειτουργήσουν ως αφετηρία για τον αναστοχασμό σχετικά με τις υπάρχουσες συνήθειες μελέτης και τη δοκιμή διαφορετικών στρατηγικών μάθησης.

Ένα συγκεκριμένο προφίλ VARK δεν σημαίνει ότι το άτομο μπορεί να μάθει μόνο μέσω του προτιμώμενου τρόπου.

Η ερμηνεία πρέπει επομένως να αποφεύγει την άκαμπτη ταξινόμηση των εκπαιδευομένων.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Τα δεδομένα του VARK μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο.

Ατομικό Προφίλ: Μπορούν να εξεταστούν οι βαθμολογίες στις τέσσερις διαστάσεις και να προσδιοριστεί το συνολικό προφίλ μαθησιακών προτιμήσεων.

Ανάλυση Συχνοτήτων: Σε ερευνητικό επίπεδο μπορούν να υπολογιστούν συχνότητες και ποσοστά για διαφορετικούς τύπους προτιμήσεων.

Μονοτροπικά και Πολυτροπικά Προφίλ: Μπορεί να εξεταστεί η κατανομή των συμμετεχόντων ανάλογα με το αν εμφανίζουν περισσότερο μονοτροπικές ή πολυτροπικές προτιμήσεις.

Συγκρίσεις Ομάδων: Όταν αυτό δικαιολογείται από τον ερευνητικό σχεδιασμό, μπορούν να διερευνηθούν διαφορές μεταξύ διαφορετικών ομάδων.

Συσχετίσεις με Άλλες Μεταβλητές: Οι προτιμήσεις VARK μπορούν να εξεταστούν σε σχέση με άλλες εκπαιδευτικές ή δημογραφικές μεταβλητές.

Εκπαιδευτικές Εφαρμογές

Το VARK χρησιμοποιείται κυρίως σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα ως μέσο ενίσχυσης της επίγνωσης γύρω από τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι εκπαιδευόμενοι προτιμούν να προσεγγίζουν το μαθησιακό υλικό.

Για τους μαθητές και τους φοιτητές, μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για την εξέταση των προσωπικών συνηθειών μελέτης και τη δοκιμή διαφορετικών στρατηγικών.

Για τους εκπαιδευτικούς, μπορεί να ενισχύσει την επίγνωση ότι οι εκπαιδευόμενοι δεν προσεγγίζουν όλοι το μαθησιακό υλικό με τον ίδιο τρόπο.

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να υποστηρίξει τη χρήση ποικίλων εκπαιδευτικών μεθόδων και διαφορετικών μορφών παρουσίασης της πληροφορίας.

Αυτογνωσία και Στρατηγικές Μελέτης

Μία από τις σημαντικότερες πρακτικές εφαρμογές του VARK είναι η ενίσχυση της μαθησιακής αυτογνωσίας.

Η κατανόηση των προσωπικών προτιμήσεων μπορεί να ενθαρρύνει το άτομο να εξετάσει τις υπάρχουσες συνήθειες μελέτης και να πειραματιστεί με διαφορετικές στρατηγικές.

Ανάλογα με το προσωπικό προφίλ και τις απαιτήσεις της μαθησιακής δραστηριότητας, μπορούν να διερευνηθούν γραφικές αναπαραστάσεις, προφορικές συζητήσεις, γραπτές περιλήψεις, πρακτικές εφαρμογές ή συνδυασμοί αυτών.

Τα αποτελέσματα πρέπει επομένως να αντιμετωπίζονται ως αφετηρία για τη διερεύνηση διαφορετικών μαθησιακών στρατηγικών και όχι ως αυστηρή οδηγία για το πώς «πρέπει» να μαθαίνει ένα άτομο.

Ψυχομετρικές Παράμετροι

Παρότι το VARK χρησιμοποιείται ευρέως ως πλαίσιο διερεύνησης μαθησιακών προτιμήσεων, η ψυχομετρική ερμηνεία του απαιτεί προσοχή.

Στη σχετική βιβλιογραφία περιλαμβάνεται η μελέτη των Leite, Svinicki και Shi (2010), η οποία επιχείρησε την αξιολόγηση της εγκυρότητας των βαθμολογιών VARK μέσω μοντέλων επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης πολλαπλών χαρακτηριστικών και πολλαπλών μεθόδων.

Η ύπαρξη σχετικής ερευνητικής συζήτησης αναδεικνύει την ανάγκη τα αποτελέσματα του VARK να μην αντιμετωπίζονται ως οριστικές ψυχολογικές κατηγοριοποιήσεις των εκπαιδευομένων.

Περιορισμοί

Το VARK βασίζεται σε αυτοαναφερόμενες προτιμήσεις. Επομένως, τα αποτελέσματά του αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες περιγράφουν τις προτιμήσεις τους κατά τη στιγμή της αξιολόγησης.

Οι μαθησιακές προτιμήσεις μπορεί επίσης να διαφοροποιούνται ανάλογα με το αντικείμενο, τη συγκεκριμένη δραστηριότητα, το εκπαιδευτικό περιβάλλον, την προηγούμενη εμπειρία και τους διαθέσιμους πόρους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης στην ευρύτερη έννοια των «μαθησιακών στυλ». Η προτίμηση ενός ατόμου για συγκεκριμένο τρόπο παρουσίασης της πληροφορίας δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η μαθησιακή του επίδοση θα βελτιωθεί εάν η διδασκαλία προσαρμοστεί αποκλειστικά σε αυτή την προτίμηση.

Για τον λόγο αυτό, το VARK δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να περιορίζει τους εκπαιδευόμενους σε έναν συγκεκριμένο τρόπο διδασκαλίας ή μελέτης.

Ο καταλληλότερος ρόλος του είναι ως εργαλείο αναστοχασμού, αυτογνωσίας και διερεύνησης διαφορετικών στρατηγικών μάθησης.

Συμπεράσματα

Το Ερωτηματολόγιο VARK [VARK-16] είναι ένα εργαλείο αυτοαξιολόγησης 16 ερωτήσεων, το οποίο αναπτύχθηκε από τον Neil D. Fleming με σκοπό τη διερεύνηση των μαθησιακών προτιμήσεων.

Οι προτιμήσεις οργανώνονται σε τέσσερις βασικές διαστάσεις: Οπτική (Visual), Ακουστική (Aural), Ανάγνωση/Γραφή (Read/Write) και Κιναισθητική (Kinesthetic).

Η δυνατότητα επιλογής περισσότερων από μίας απαντήσεων ανά ερώτηση επιτρέπει την αποτύπωση τόσο μονοτροπικών όσο και πολυτροπικών μαθησιακών προφίλ.

Το VARK μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο πλαίσιο για την ενίσχυση της αυτογνωσίας και τον αναστοχασμό σχετικά με τις στρατηγικές μελέτης. Ωστόσο, οι βαθμολογίες του πρέπει να ερμηνεύονται ως μαθησιακές προτιμήσεις και όχι ως μέτρα νοημοσύνης, ικανότητας ή ακαδημαϊκού δυναμικού.

Η χρήση του είναι περισσότερο κατάλληλη όταν ενθαρρύνει τους εκπαιδευόμενους να εξερευνούν διαφορετικές προσεγγίσεις στη μάθηση, χωρίς να τους κατατάσσει άκαμπτα ή να περιορίζει τη διδασκαλία σε μία μόνο μαθησιακή μέθοδο.

Βιβλιογραφία

Fleming, N. D. (2001). Teaching and Learning Styles: VARK Strategies. Christchurch, New Zealand: Neil Fleming.

Fleming, N. D., & Mills, C. (1992). Not another inventory, rather a catalyst for reflection. To Improve the Academy, 11(1), 137–155.

Leite, W. L., Svinicki, M., & Shi, Y. (2010). Attempted validation of the scores of the VARK: Learning Styles Inventory with multitrait–multimethod confirmatory factor analysis models. Educational and Psychological Measurement, 70(2), 323–339.