Ερωτηματολόγιο για την Υποκειμενική Αντίληψη Ελλήνων Εφήβων για τη Συχνότητα των Συνδιαλλαγών τους και τη Δομή των Ρόλων του Κοινωνικού τους Δικτύου [ΕΕΣΣ-14]

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο για την Υποκειμενική Αντίληψη Ελλήνων Εφήβων για τη Συχνότητα των Συνδιαλλαγών τους και τη Δομή των Ρόλων του Κοινωνικού τους Δικτύου (ΕΕΣΣ-14 / QGFI-14) είναι ένα εργαλείο που αναπτύχθηκε από την Πυρουνάκη-Λιώνη το 1994 για τη διερεύνηση του κοινωνικού δικτύου των εφήβων στην Ελλάδα.

Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 14 ερωτήσεις και εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι έφηβοι αντιλαμβάνονται και βιώνουν τις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις. Η προσέγγιση βασίζεται στην υποκειμενική πραγματικότητα του εφήβου, δηλαδή στον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται τις σχέσεις, τις συναλλαγές και τους κοινωνικούς ρόλους που συγκροτούν το προσωπικό του κοινωνικό δίκτυο.

Το εργαλείο εξετάζει ιδιαίτερα τις αλληλεπιδράσεις που αναπτύσσονται μεταξύ του οικογενειακού περιβάλλοντος και του ευρύτερου κοινωνικού δικτύου στο οποίο συμμετέχει ο έφηβος.

Σκοπός

Βασικός σκοπός του ΕΕΣΣ-14 είναι η εξέταση και αξιολόγηση του κοινωνικού δικτύου των ατόμων που βρίσκονται στην εφηβική ηλικία στην Ελλάδα, όπως αυτό βιώνεται και γίνεται αντιληπτό από τους ίδιους.

Το ενδιαφέρον του εργαλείου δεν περιορίζεται απλώς στην ύπαρξη κοινωνικών σχέσεων. Εξετάζει επίσης τη συχνότητα των κοινωνικών συναλλαγών, τη δομή των συναλλαγών και τη δομή των κοινωνικών ρόλων.

Με τον τρόπο αυτό παρέχει πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του κοινωνικού δικτύου του εφήβου και επιτρέπει την εξέταση βασικών κοινωνικών λειτουργιών που αναπτύσσονται στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων.

Βασικές Διαστάσεις

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, οι 14 ερωτήσεις σχετίζονται με αλληλεπιδράσεις που αντικατοπτρίζουν τις ενέργειες και τις συναλλαγές μεταξύ του οικογενειακού περιβάλλοντος και του κοινωνικού δικτύου του εφήβου.

Μεταξύ των σημαντικότερων λειτουργιών που εξετάζονται περιλαμβάνονται:

Κοινωνική Υποστήριξη: αφορά τις υποστηρικτικές λειτουργίες που αναπτύσσονται μέσα στο κοινωνικό δίκτυο και τις σχέσεις του εφήβου με τα σημαντικά πρόσωπα του περιβάλλοντός του.

Αμοιβαιότητα: αφορά τον αμφίδρομο χαρακτήρα των κοινωνικών συναλλαγών και τον τρόπο με τον οποίο οι σχέσεις διαμορφώνονται μέσα από αμοιβαίες αλληλεπιδράσεις.

Κοινωνικός Έλεγχος: αφορά τις λειτουργίες του κοινωνικού δικτύου που συνδέονται με την καθοδήγηση, τη ρύθμιση ή την επιρροή της συμπεριφοράς στο πλαίσιο των κοινωνικών σχέσεων.

Οι παραπάνω λειτουργίες εξετάζονται στο ευρύτερο πλαίσιο της συχνότητας και της δομής των συναλλαγών και των κοινωνικών ρόλων.

Βαθμολόγηση

Η αξιολόγηση των κοινωνικών συναλλαγών πραγματοποιείται με βάση τη συχνότητα εμφάνισής τους.

Οι διαθέσιμες κατηγορίες απάντησης είναι:

Πάντα
Πολύ συχνά
Μερικές φορές
Σπάνια
Ποτέ

Η ανάλυση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη συχνότητα. Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, τα δεδομένα εξετάζονται επίσης ως προς τη δομή των συναλλαγών και τη δομή των ρόλων.

Το διαθέσιμο αρχείο δεν παρέχει αριθμητική αντιστοίχιση των πέντε κατηγοριών απάντησης ούτε συγκεκριμένο συνολικό εύρος βαθμολογίας. Επομένως, δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ένα συγκεκριμένο αριθμητικό σύστημα βαθμολόγησης χωρίς τις πρωτότυπες οδηγίες του εργαλείου.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση του ΕΕΣΣ-14 βασίζεται στην ιδιαίτερη έμφαση που δίνεται στην υποκειμενική πραγματικότητα του εφήβου.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, εξετάζονται τρεις βασικές παράμετροι:

Συχνότητα συναλλαγών: πόσο συχνά πραγματοποιούνται συγκεκριμένες μορφές κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Δομή συναλλαγών: ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται και εκδηλώνονται οι κοινωνικές συναλλαγές μέσα στο κοινωνικό δίκτυο.

Δομή ρόλων: η οργάνωση και λειτουργία των διαφορετικών κοινωνικών ρόλων που συγκροτούν το δίκτυο του εφήβου.

Η ανάλυση αυτών των παραμέτρων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την περιγραφή του τρόπου με τον οποίο οι έφηβοι αντιλαμβάνονται τη λειτουργία του οικογενειακού και κοινωνικού τους περιβάλλοντος.

Εγκυρότητα

Σύμφωνα με το διαθέσιμο αρχείο, η εγκυρότητα περιεχομένου του ερωτηματολογίου υποστηρίχθηκε μέσω διαφορετικών πιλοτικών ερευνών.

Παράλληλα, η εννοιολογική εγκυρότητα εξετάστηκε μέσω παραγοντικής ανάλυσης.

Το αρχικό υλικό αναφέρει ότι η παραγοντική δομή που προέκυψε ήταν σύμφωνη με το θεωρητικό υπόβαθρο της εργασίας, παρέχοντας υποστήριξη για την εννοιολογική οργάνωση του εργαλείου.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία του ΕΕΣΣ-14 διερευνήθηκε μέσω της αξιολόγησης της εσωτερικής συνέπειας των επιμέρους παραγόντων.

Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης Cronbach’s alpha (α).

Το διαθέσιμο αρχείο δεν παραθέτει τις συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές του Cronbach’s alpha για τους επιμέρους παράγοντες. Επομένως, μπορεί να τεκμηριωθεί η μέθοδος αξιολόγησης της αξιοπιστίας, αλλά όχι συγκεκριμένο επίπεδο εσωτερικής συνέπειας με βάση το παρόν υλικό.

Ερευνητική Χρησιμότητα

Το ΕΕΣΣ-14 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση του κοινωνικού δικτύου των εφήβων από τη δική τους υποκειμενική οπτική.

Η παράλληλη εξέταση της συχνότητας των αλληλεπιδράσεων, της δομής των συναλλαγών και των κοινωνικών ρόλων μπορεί να παρέχει πληροφορίες που δεν περιορίζονται απλώς στον αριθμό ή στην παρουσία κοινωνικών επαφών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα διερεύνησης λειτουργιών όπως η κοινωνική υποστήριξη, η αμοιβαιότητα και ο κοινωνικός έλεγχος, καθώς αυτές μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο έφηβος αντιλαμβάνεται τη θέση του μέσα στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον.

Εφαρμογές

Το ΕΕΣΣ-14 μπορεί να αξιοποιηθεί κυρίως σε έρευνες κοινωνικής, αναπτυξιακής και εφηβικής ψυχολογίας που εξετάζουν τα κοινωνικά δίκτυα και τις διαπροσωπικές σχέσεις των εφήβων.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε μελέτες που διερευνούν τη σχέση του κοινωνικού δικτύου με άλλες ψυχοκοινωνικές μεταβλητές, εφόσον αυτό προβλέπεται από τον εκάστοτε ερευνητικό σχεδιασμό.

Καθώς το εργαλείο αναπτύχθηκε ειδικά στο πλαίσιο της μελέτης Ελλήνων εφήβων, η εφαρμογή του σε διαφορετικούς ηλικιακούς, γλωσσικούς ή πολιτισμικούς πληθυσμούς απαιτεί κατάλληλη ψυχομετρική διερεύνηση πριν από την εξαγωγή γενικευμένων συμπερασμάτων.

Βιβλιογραφία

Pirounaki-Lioni M. Adolescents’ conceptions of community in Greece. University of Bath; 1994.