Ερωτηματολόγιο Κλινικής Υπνωσιμότητας του Στάνφορντ [SHCS-7]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Μέτρησης της Αποτελεσματικότητας της Κλινικής Ύπνωσης στα Παιδιά [ΚΜΑΚΥ-Π-7] (Stanford Hypnotic Clinical Scale for Children – SHCS-Children-7) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο σχεδιασμένο για την αξιολόγηση της υπνωτικής δεκτικότητας και της αποτελεσματικότητας της διαδικασίας της κλινικής ύπνωσης σε παιδιά και εφήβους.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως από επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ερευνητές που εφαρμόζουν τεχνικές κλινικής ύπνωσης σε παιδιατρικούς πληθυσμούς. Στόχος της είναι η αντικειμενικότερη εκτίμηση του βαθμού στον οποίο ένα παιδί ανταποκρίνεται σε υπνωτικές διαδικασίες και της αποτελεσματικότητας των σχετικών παρεμβάσεων.

Η αξιολόγηση της υπνωτικής ανταπόκρισης παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε κλινικά πλαίσια όπου η ύπνωση χρησιμοποιείται συμπληρωματικά για τη διαχείριση του πόνου, του άγχους, της ψυχολογικής δυσφορίας και άλλων συμπτωμάτων που σχετίζονται με ιατρικές ή ψυχολογικές καταστάσεις.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Η κλινική ύπνωση αποτελεί μια θεραπευτική τεχνική που βασίζεται στην ικανότητα του ατόμου να εισέρχεται σε μια κατάσταση αυξημένης συγκέντρωσης και δεκτικότητας σε θεραπευτικές υποδείξεις.

Η υπνωτική δεκτικότητα διαφέρει μεταξύ των ατόμων και θεωρείται χαρακτηριστικό που μπορεί να αξιολογηθεί με ειδικά ψυχομετρικά εργαλεία. Στα παιδιά και στους εφήβους η αξιολόγηση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ανταπόκριση στην ύπνωση μπορεί να επηρεάζεται από αναπτυξιακούς παράγοντες, τη φαντασιακή ικανότητα, το επίπεδο άγχους και τη σχέση εμπιστοσύνης με τον θεραπευτή.

Η SHCS-Children-7 εντάσσεται στην παράδοση των κλιμάκων του Stanford για τη μέτρηση της υπνωτικής ανταπόκρισης και έχει σχεδιαστεί ειδικά για παιδικούς πληθυσμούς.

Στόχος

Κύριος στόχος της ΚΜΑΚΥ-Π-7 είναι η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της ευαισθησίας ενός παιδιού ή εφήβου στην κλινική ύπνωση.

Η κλίμακα επιδιώκει να προσδιορίσει τον βαθμό στον οποίο η υπνωτική διαδικασία μπορεί να προκαλέσει συγκεκριμένες αποκρίσεις και να συμβάλει στην εκτίμηση της καταλληλότητας της ύπνωσης ως συμπληρωματικής θεραπευτικής προσέγγισης.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κλινικές εφαρμογές και ερευνητικές μελέτες που εξετάζουν τη χρήση της ύπνωσης σε παιδιά, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου διερευνάται η διαχείριση του πόνου, του άγχους ή άλλων συναισθηματικών δυσκολιών.

Ανάπτυξη και Δομή της Κλίμακας

Η Stanford Hypnotic Clinical Scale for Children [SHCS-Children-7] αναπτύχθηκε από τους Morgan και Hilgard το 1978.

Η κλίμακα αποτελείται από 7 δοκιμασίες/προτάσεις, οι οποίες αξιολογούν διαφορετικές πτυχές της υπνωτικής ανταπόκρισης.

Τα στοιχεία της κλίμακας εξετάζουν την αποτελεσματικότητα της ύπνωσης σε τομείς όπως:

η διαχείριση του πόνου,

η μείωση του άγχους,

η ανταπόκριση σε υπνωτικές υποδείξεις,

η γενικότερη ευαισθησία στην υπνωτική διαδικασία.

Η σύντομη μορφή της κλίμακας επιτρέπει τη χρήση της σε κλινικά περιβάλλοντα όπου απαιτείται γρήγορη και συστηματική αξιολόγηση.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση της SHCS-Children-7 πραγματοποιείται μέσω οκταβάθμιας κλίμακας, όπου οι τιμές κυμαίνονται από:

0, που αντιστοιχεί σε μηδενική υπνωτική ανταπόκριση,

έως

7, που αντιστοιχεί σε υψηλή υπνωτική αποτελεσματικότητα/ευαισθησία.

Η τελική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των βαθμολογιών των επιμέρους δοκιμασιών.

Υψηλότερες συνολικές τιμές υποδηλώνουν μεγαλύτερη υπνωτική δεκτικότητα και αποτελεσματικότερη ανταπόκριση στη διαδικασία της κλινικής ύπνωσης.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του παιδιού, το κλινικό πλαίσιο και τον σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται η ύπνωση.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων της SHCS-Children-7 μπορεί να περιλαμβάνει την περιγραφική παρουσίαση των βαθμολογιών, όπως μέσο όρο, τυπική απόκλιση και εύρος τιμών.

Σε ερευνητικά πλαίσια μπορούν να εξεταστούν οι σχέσεις της υπνωτικής δεκτικότητας με άλλες μεταβλητές, όπως:

το επίπεδο άγχους,

η αντίληψη του πόνου,

η ψυχολογική προσαρμογή,

η αποτελεσματικότητα θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Οι διαφορές μεταξύ ομάδων παιδιών μπορούν να εξεταστούν μέσω κατάλληλων στατιστικών μεθόδων, όπως t-test, ANOVA ή μη παραμετρικές δοκιμασίες.

Σε διαχρονικές μελέτες μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της μεταβολής της ανταπόκρισης στην ύπνωση μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα της SHCS-Children-7 αφορά τον βαθμό στον οποίο η κλίμακα αξιολογεί αποτελεσματικά την υπνωτική ανταπόκριση.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, η εγκυρότητα της κλίμακας ως προς την εννοιολογική κατασκευή (construct validity) χαρακτηρίζεται ως ικανοποιητική.

Η κλίμακα έχει χρησιμοποιηθεί σε έρευνες που εξετάζουν την εφαρμογή της κλινικής ύπνωσης σε παιδιά, όπως σε παιδιατρικούς ασθενείς με ανάγκες διαχείρισης πόνου ή άγχους.

Η περαιτέρω αξιολόγηση της εγκυρότητας μπορεί να περιλαμβάνει διερεύνηση της σχέσης της με άλλους δείκτες υπνωτικής δεκτικότητας και κλινικής αποτελεσματικότητας.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία της SHCS-Children-7 παρουσιάζεται ως ικανοποιητική.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, ο δείκτης εσωτερικής συνέπειας Cronbach’s α = 0,72, γεγονός που υποδηλώνει αποδεκτή συνοχή μεταξύ των επιμέρους στοιχείων της κλίμακας.

Η αξιοπιστία αυτή υποστηρίζει τη χρήση της κλίμακας για ερευνητικούς και κλινικούς σκοπούς, ενώ σε κάθε νέα εφαρμογή είναι σημαντικό να εξετάζονται εκ νέου οι ψυχομετρικές ιδιότητες στον συγκεκριμένο πληθυσμό.

Εφαρμογές στην Κλινική Έρευνα

Η SHCS-Children-7 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μελέτες που εξετάζουν την αποτελεσματικότητα της κλινικής ύπνωσης σε παιδιά και εφήβους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν εφαρμογές σε:

παιδιατρικούς ασθενείς με χρόνιο ή διαδικαστικό πόνο,

παιδιά με αυξημένο άγχος πριν από ιατρικές διαδικασίες,

παρεμβάσεις ψυχολογικής υποστήριξης,

μελέτες που εξετάζουν τη σχέση μεταξύ υπνωτικής δεκτικότητας και θεραπευτικής έκβασης.

Η αξιολόγηση της υπνωτικής ανταπόκρισης μπορεί να συμβάλει στην εξατομίκευση των θεραπευτικών προσεγγίσεων και στην καλύτερη κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα της ύπνωσης.

Περιορισμοί και Ορθή Ερμηνεία

Η υπνωτική δεκτικότητα αποτελεί ατομικό χαρακτηριστικό και δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ένδειξη ψυχολογικής υγείας ή δυσλειτουργίας.

Μια χαμηλή βαθμολογία δεν σημαίνει αποτυχία ή αδυναμία θεραπευτικής ανταπόκρισης, καθώς η αποτελεσματικότητα της κλινικής ύπνωσης επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η θεραπευτική σχέση, η τεχνική εφαρμογής, το κίνητρο του ατόμου και το κλινικό πλαίσιο.

Η SHCS-Children-7 δεν αποτελεί αυτόνομο θεραπευτικό ή διαγνωστικό εργαλείο, αλλά ένα μέσο αξιολόγησης της ανταπόκρισης στην υπνωτική διαδικασία.

Συμπέρασμα

Η Κλίμακα Μέτρησης της Αποτελεσματικότητας της Κλινικής Ύπνωσης στα Παιδιά [ΚΜΑΚΥ-Π-7] (Stanford Hypnotic Clinical Scale for Children – SHCS-Children-7) αποτελεί ένα σύντομο εργαλείο αξιολόγησης της υπνωτικής δεκτικότητας και της αποτελεσματικότητας της κλινικής ύπνωσης σε παιδιά και εφήβους.

Με επτά επιμέρους δοκιμασίες παρέχει μια ποσοτική εκτίμηση της ανταπόκρισης του παιδιού στην υπνωτική διαδικασία και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ερευνητικά και κλινικά πλαίσια, ιδιαίτερα σε εφαρμογές που αφορούν τη διαχείριση πόνου και άγχους.

Η ικανοποιητική αξιοπιστία και η τεκμηριωμένη χρήση της στη διεθνή βιβλιογραφία υποστηρίζουν τη χρησιμότητά της, υπό την προϋπόθεση ότι τα αποτελέσματα ερμηνεύονται στο κατάλληλο κλινικό και αναπτυξιακό πλαίσιο.

Βιβλιογραφία

Morgan, A. H., & Hilgard, J. R. (1978). The Stanford hypnotic clinical scale for children. American Journal of Clinical Hypnosis, 21(2-3), 148–169.

Liossi, C., & Hatira, P. (2003). Clinical hypnosis in the alleviation of procedure-related pain in pediatric oncology patients. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 51(1), 4–28.

Wang, D., Wang, C., Chen, S., Zuo, C., Dong, D., & Wang, Y. (2020). Psychometric properties of the subjective health complaints for Chinese children: parent-and self-reports. Current Psychology, 39(6), 2357–2365.