Πρόγραμμα Αξιολόγησης της Αναπηρίας [WHODAS-36]

Περιγραφή Κλίμακας

Το Πρόγραμμα Αξιολόγησης της Αναπηρίας (World Health Organization Disability Assessment Schedule 2.0 – WHODAS 2.0) αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο εργαλείο αυτοαξιολόγησης της λειτουργικότητας και της αναπηρίας, το οποίο αναπτύχθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO). Η ανάπτυξή του βασίστηκε στο εννοιολογικό πλαίσιο της Διεθνούς Ταξινόμησης Λειτουργικότητας, Αναπηρίας και Υγείας (International Classification of Functioning, Disability and Health – ICF).

Σύμφωνα με το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο του ICF, η λειτουργικότητα ενός ατόμου αξιολογείται λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο την κατάσταση υγείας, αλλά και την αλληλεπίδραση μεταξύ προσωπικών χαρακτηριστικών, περιβαλλοντικών παραγόντων και καθημερινών δραστηριοτήτων. Το WHODAS 2.0 μπορεί να εφαρμοστεί ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη ασθένεια, διαταραχή ή σύνδρομο που αντιμετωπίζει το άτομο.

Στόχος Κλίμακας

Ο βασικός στόχος του WHODAS 2.0 είναι η αξιολόγηση της γενικής λειτουργικότητας και των περιορισμών δραστηριότητας που βιώνει ένα άτομο εξαιτίας προβλημάτων υγείας.

Η κλίμακα αποσκοπεί:

Στην αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο μια κατάσταση υγείας επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα.

Στην καταγραφή δυσκολιών που σχετίζονται με σωματικά νοσήματα, ψυχικές διαταραχές, τραυματισμούς ή χρόνιες καταστάσεις.

Στη μέτρηση των επιπτώσεων της αναπηρίας στην προσωπική, κοινωνική και επαγγελματική ζωή.

Στην παροχή ενός κοινού και συγκρίσιμου μέτρου αξιολόγησης της αναπηρίας σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά πλαίσια.

Οι καταστάσεις υγείας που μπορούν να αξιολογηθούν περιλαμβάνουν σωματικές ασθένειες, χρόνιες παθήσεις, ψυχικά ή συναισθηματικά προβλήματα, καθώς και προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών.

Ανάλυση Κλίμακας

Το WHODAS 2.0 αποτελείται από 36 ερωτήματα, τα οποία οργανώνονται σε έξι βασικές διαστάσεις λειτουργικότητας:

Κατανόηση και Επικοινωνία

Αξιολογείται η ικανότητα του ατόμου να κατανοεί πληροφορίες, να επικοινωνεί αποτελεσματικά και να συμμετέχει σε διαδικασίες σκέψης και μάθησης.

Κινητικότητα

Εξετάζονται δυσκολίες που σχετίζονται με τη μετακίνηση, το περπάτημα και τη σωματική κινητικότητα.

Αυτοφροντίδα

Αξιολογείται η ικανότητα του ατόμου να φροντίζει τον εαυτό του, όπως η προσωπική υγιεινή, η ένδυση και η καθημερινή αυτοεξυπηρέτηση.

Συναναστροφές και Κοινωνικές Επαφές

Εξετάζεται η ικανότητα δημιουργίας και διατήρησης σχέσεων, καθώς και η αλληλεπίδραση με άλλα άτομα.

Δραστηριότητες Ζωής

Αξιολογούνται περιορισμοί σε καθημερινές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων εργασιακών, εκπαιδευτικών και οικιακών υποχρεώσεων.

Συμμετοχή στην Κοινωνία

Εξετάζεται ο βαθμός συμμετοχής του ατόμου στην κοινωνική ζωή και η επίδραση των προβλημάτων υγείας στην κοινωνική του ένταξη.

Βαθμονόμηση Ερωτήσεων

Οι 36 ερωτήσεις του WHODAS 2.0 απαντώνται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert.

Οι απαντήσεις κυμαίνονται από:

1 = Καμία δυσκολία / Καθόλου

έως

5 = Μέγιστη δυσκολία ή αδυναμία εκτέλεσης της δραστηριότητας

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν τον βαθμό δυσκολίας που αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων 30 ημερών σε συγκεκριμένες δραστηριότητες.

Η συνολική βαθμολογία μετατρέπεται σε κλίμακα από 0 έως 100, όπου:

0 υποδηλώνει απουσία αναπηρίας ή λειτουργικών περιορισμών.

100 υποδηλώνει πλήρη αναπηρία και μέγιστο επίπεδο δυσκολίας.

Στατιστική Ανάλυση

Η στατιστική επεξεργασία του WHODAS 2.0 βασίζεται στην αξιολόγηση των επιμέρους διαστάσεων λειτουργικότητας και της συνολικής βαθμολογίας αναπηρίας.

Η ανάλυση περιλαμβάνει:

Τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας λειτουργικότητας.

Την αξιολόγηση των έξι επιμέρους υποκλιμάκων.

Τη σύγκριση ομάδων ατόμων με διαφορετικές καταστάσεις υγείας.

Τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ λειτουργικότητας, ποιότητας ζωής και άλλων κλινικών ή κοινωνικών παραγόντων.

Το σύνολο των ερωτήσεων απαντάται από όλους τους συμμετέχοντες, με εξαίρεση μέρος της υποκλίμακας «Δραστηριότητες Ζωής», η οποία αφορά ειδικά εργαζόμενους και μαθητές.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Το WHODAS 2.0 παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει επικυρωθεί σε πολλές χώρες παγκοσμίως.

Η ελληνική μετάφραση πραγματοποιήθηκε από τους Ι. Κουμπούρο, Ε. Σακελλάρη, Ε. Παπαγεωργίου και Α. Λάγιου.

Οι μελέτες εγκυρότητας έχουν δείξει ότι το WHODAS 2.0 παρουσιάζει ισχυρή συσχέτιση με άλλα εργαλεία αξιολόγησης της αναπηρίας και της κατάστασης υγείας, καθώς και με κλινικές αξιολογήσεις.

Η εσωτερική συνέπεια της κλίμακας είναι ιδιαίτερα υψηλή:

Οι έξι υποκλίμακες παρουσιάζουν τιμές Cronbach’s α = 0,94–0,96.

Η συνολική κλίμακα WHODAS παρουσιάζει Cronbach’s α = 0,98.

Οι δείκτες αυτοί υποστηρίζουν την υψηλή αξιοπιστία και συνοχή του εργαλείου.

Εφαρμογές

Το WHODAS-36 χρησιμοποιείται σε:

Κλινικές αξιολογήσεις ατόμων με σωματικές ή ψυχικές παθήσεις.

Έρευνες δημόσιας υγείας για την εκτίμηση της αναπηρίας στον πληθυσμό.

Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών και αποκαταστασιακών παρεμβάσεων.

Μελέτες ποιότητας ζωής και κοινωνικής συμμετοχής.

Διεθνείς συγκριτικές μελέτες λειτουργικότητας και αναπηρίας.

Βιβλιογραφία

World Health Organization. (2010). Measuring Health and Disability: Manual for WHO Disability Assessment Schedule (WHODAS 2.0). Geneva: World Health Organization.

World Health Organization. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). Geneva: WHO.

Koumpouros, I., Sakellari, E., Papageorgiou, E., & Lagiou, A. Ελληνική μετάφραση και προσαρμογή του WHODAS 2.0.