Κλίμακα μέτρησης Στρατηγικών Αντιμετώπισης Αγχογόνων Καταστάσεων [WCQ-38]

Περιγραφή

Η ελληνική εκδοχή των 38 ερωτήσεων του Ways of Coping Questionnaire (WCQ-38), γνωστή ως Κλίμακα Στρατηγικών Αντιμετώπισης Αγχογόνων Καταστάσεων, προσαρμόστηκε από τον Καραδήμα (1998). Βασίζεται στη συναλλακτική θεωρία του άγχους και της αντιμετώπισης των Lazarus και Folkman, σύμφωνα με την οποία το άγχος προκύπτει από τη δυναμική αλληλεπίδραση ανάμεσα στο άτομο και στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος.

Η κλίμακα αξιολογεί τις γνωστικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές προσπάθειες που χρησιμοποιεί το άτομο για να διαχειριστεί μια συγκεκριμένη στρεσογόνα κατάσταση. Δεν μετρά απαραίτητα ένα σταθερό χαρακτηριστικό προσωπικότητας, καθώς οι στρατηγικές αντιμετώπισης μπορεί να διαφοροποιούνται ανάλογα με τη φύση του προβλήματος και τις διαθέσιμες δυνατότητες ελέγχου.

Στόχος

Στόχος του WCQ-38 είναι η καταγραφή των στρατηγικών που χρησιμοποιεί ένα άτομο όταν έρχεται αντιμέτωπο με εσωτερικές ή εξωτερικές απαιτήσεις τις οποίες αντιλαμβάνεται ως επιβαρυντικές ή ως υπερβαίνουσες τους διαθέσιμους πόρους του.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ των στρατηγικών αντιμετώπισης και μεταβλητών όπως το αντιλαμβανόμενο άγχος, η ψυχική ευημερία, η ποιότητα ζωής, η επαγγελματική εξουθένωση, η κοινωνική υποστήριξη και η προσαρμογή σε προβλήματα υγείας.

Δομή της κλίμακας

Η ελληνική εκδοχή περιλαμβάνει 38 ερωτήσεις, οι οποίες καλύπτουν διαφορετικούς τρόπους αντιμετώπισης:

Η Θετική Προσέγγιση περιλαμβάνει στρατηγικές θετικής επαναξιολόγησης και οργανωμένης επίλυσης του προβλήματος. Η Αναζήτηση Κοινωνικής Υποστήριξης αφορά την αναζήτηση πρακτικής βοήθειας, συμβουλών ή συναισθηματικής στήριξης από άλλους. Η Ευχολογία και Ονειροπόληση αποτυπώνει προσδοκίες ότι η κατάσταση θα βελτιωθεί χωρίς άμεση προσωπική παρέμβαση και μπορεί να περιλαμβάνει την αναζήτηση θεϊκής βοήθειας. Η Αποφυγή και Διαφυγή περιλαμβάνει αντιδράσεις όπως η παραίτηση, η απομάκρυνση ή η άρνηση της κατάστασης. Η Διεκδικητική Επίλυση του Προβλήματος αφορά περισσότερο ενεργητικές και άμεσες προσπάθειες αλλαγής της κατάστασης.

Οι επιμέρους διαστάσεις πρέπει να υπολογίζονται σύμφωνα με το επίσημο κλειδί της ελληνικής προσαρμογής και δεν συνιστάται η αυθαίρετη δημιουργία μιας ενιαίας συνολικής βαθμολογίας.

Χορήγηση και βαθμολόγηση

Πριν από τη συμπλήρωση, ο συμμετέχων καλείται να έχει κατά νου μια συγκεκριμένη στρεσογόνα εμπειρία. Στη συνέχεια αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο χρησιμοποίησε κάθε αναφερόμενη στρατηγική.

Οι απαντήσεις δίνονται σε τετραβάθμια κλίμακα Likert:

0 = Δεν χρησιμοποιήθηκε ή δεν εφαρμόζεται
1 = Χρησιμοποιήθηκε σε μικρό βαθμό
2 = Χρησιμοποιήθηκε αρκετά
3 = Χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό

Η βαθμολογία κάθε στρατηγικής προκύπτει από το άθροισμα ή τον μέσο όρο των αντίστοιχων ερωτήσεων. Υψηλότερη βαθμολογία υποδηλώνει συχνότερη ή εντονότερη χρήση της συγκεκριμένης στρατηγικής και όχι απαραίτητα αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση.

Η λειτουργικότητα μιας στρατηγικής εξαρτάται από το πλαίσιο. Για παράδειγμα, η επίλυση προβλήματος μπορεί να είναι περισσότερο κατάλληλη όταν η κατάσταση είναι ελέγξιμη, ενώ η συναισθηματική ρύθμιση ή η προσωρινή αποστασιοποίηση μπορεί να λειτουργούν προστατευτικά σε καταστάσεις περιορισμένου ελέγχου.

Στατιστική ανάλυση

Η στατιστική επεξεργασία πραγματοποιείται χωριστά για κάθε στρατηγική ή υποκλίμακα. Μπορούν να υπολογιστούν μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις και κατανομές βαθμολογιών, καθώς και να πραγματοποιηθούν συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών ομάδων ή χρονικών σημείων.

Η σχέση των στρατηγικών αντιμετώπισης με άλλες ψυχολογικές μεταβλητές μπορεί να εξεταστεί με αναλύσεις συσχέτισης, παλινδρόμησης ή πολυμεταβλητές μεθόδους. Σε διαχρονικές μελέτες μπορεί να αξιολογηθεί η μεταβολή των στρατηγικών μετά από μια παρέμβαση ή κατά την εξέλιξη μιας στρεσογόνου εμπειρίας.

Αξιοπιστία και εγκυρότητα

Στην ελληνική προσαρμογή, οι συντελεστές εσωτερικής συνέπειας των επιμέρους διαστάσεων αναφέρθηκαν περίπου από 0,60 έως 0,79. Οι τιμές αυτές υποδηλώνουν από μέτρια έως ικανοποιητική εσωτερική συνέπεια, ανάλογα με την υποκλίμακα.

Η αξιοπιστία δεν πρέπει να συγχέεται με την εγκυρότητα. Η εγκυρότητα κατασκευής απαιτεί χωριστή διερεύνηση μέσω παραγοντικής ανάλυσης και συσχετίσεων με θεωρητικά συναφείς μεταβλητές. Επειδή οι στρατηγικές αντιμετώπισης εξαρτώνται από την κατάσταση, οι δείκτες επαναληπτικής αξιοπιστίας χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία.

Εφαρμογές και περιορισμοί

Το WCQ-38 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κλινικές, εκπαιδευτικές, εργασιακές και κοινωνικές έρευνες. Είναι κατάλληλο για τη μελέτη της αντιμετώπισης επαγγελματικού άγχους, χρόνιων παθήσεων, οικογενειακών δυσκολιών, ακαδημαϊκών απαιτήσεων και άλλων στρεσογόνων εμπειριών.

Ως εργαλείο αυτοαναφοράς, μπορεί να επηρεάζεται από την ικανότητα ανάκλησης, την κοινωνική επιθυμητότητα και την προσωπική ερμηνεία της στρεσογόνου κατάστασης. Επιπλέον, δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται αυτομάτως ορισμένες στρατηγικές ως «καλές» και άλλες ως «κακές», χωρίς να λαμβάνονται υπόψη το πλαίσιο, η δυνατότητα ελέγχου και οι συνέπειες της χρήσης τους.

Βιβλιογραφία

Folkman, S., & Lazarus, R. S. (1985). If it changes it must be a process: Study of emotion and coping during three stages of a college examination. Journal of Personality and Social Psychology, 48(1), 150–170.

Folkman, S., Lazarus, R. S., Dunkel-Schetter, C., DeLongis, A., & Gruen, R. J. (1986). Dynamics of a stressful encounter: Cognitive appraisal, coping, and encounter outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 50(5), 992–1003.

Καραδήμας, Ε. Χ. (1998). Η προσαρμογή στα ελληνικά μιας κλίμακας μέτρησης των στρατηγικών αντιμετώπισης αγχογόνων καταστάσεων. Ψυχολογία, 5(3), 260–273.

Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.

Lazarus, R. S. (1999). Stress and emotion: A new synthesis. Springer.