Παραβατική Συμπεριφορά – Εργαλείο Αξιολόγησης Υψηλού Κινδύνου [DBHRBA-5]

Περιγραφή

Η Delinquent Behavior – High Risk Behavioral Assessment αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης που χρησιμοποιείται για την αναγνώριση και εκτίμηση ατόμων τα οποία ενδέχεται να εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης παραβατικής συμπεριφοράς. Η αξιολόγηση εστιάζει στην καταγραφή εμπειριών, συμπεριφορών και περιβαλλοντικών παραγόντων που σχετίζονται με την παραβατικότητα, συμβάλλοντας στην έγκαιρη αναγνώριση αναγκών και στον σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται κυρίως σε εκπαιδευτικά, κοινοτικά, κοινωνικά και ερευνητικά πλαίσια και βασίζεται στη συλλογή πληροφοριών σχετικά με την έκθεση του ατόμου σε περιστατικά παραβατικής συμπεριφοράς, τη δική του εμπλοκή σε τέτοιες συμπεριφορές, καθώς και τη συχνότητα εμφάνισής τους.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η αξιολόγηση της παραβατικής συμπεριφοράς βασίζεται στη σύγχρονη αντίληψη ότι η παραβατικότητα αποτελεί πολυπαραγοντικό φαινόμενο, το οποίο επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση ατομικών, οικογενειακών, σχολικών και κοινωνικών παραγόντων.

Η έκθεση σε παραβατικές συμπεριφορές, η ύπαρξη αντικοινωνικών προτύπων, οι δυσκολίες αυτορρύθμισης, η περιορισμένη κοινωνική υποστήριξη και οι δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες αποτελούν παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης παραβατικής συμπεριφοράς.

Η αξιολόγηση δεν αποσκοπεί στον χαρακτηρισμό του ατόμου ως παραβατικού, αλλά στην αναγνώριση παραγόντων κινδύνου και προστατευτικών παραγόντων που μπορούν να αξιοποιηθούν για την πρόληψη και την ανάπτυξη κατάλληλων παρεμβάσεων.

Δομή και χαρακτηριστικά

Το εργαλείο περιλαμβάνει ερωτήσεις που εξετάζουν διαφορετικές μορφές εμπειριών σχετικών με την παραβατικότητα.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αναφέρουν εάν έχουν υπάρξει μάρτυρες περιστατικών κλοπής, εάν έχουν υπάρξει οι ίδιοι θύματα κλοπής ή εάν έχουν εμπλακεί προσωπικά σε συμπεριφορές κλοπής. Παράλληλα, αξιολογείται η έκθεση σε περιστατικά φθοράς ξένης περιουσίας και διερευνώνται δραστηριότητες που προσφέρουν θετικά συναισθήματα και η συχνότητα συμμετοχής σε αυτές.

Για κάθε θετική απάντηση καταγράφονται συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τη φύση του περιστατικού, τη συχνότητα εμφάνισης και τους λόγους στους οποίους ο συμμετέχων αποδίδει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά.

Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την ταυτόχρονη διερεύνηση τόσο των παραβατικών εμπειριών όσο και του κοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο αυτές εμφανίζονται.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιείται σε δύο επίπεδα.

Αρχικά υπολογίζεται ο αριθμός των θετικών απαντήσεων στις βασικές ερωτήσεις που αφορούν την ύπαρξη εμπειριών σχετικών με την παραβατικότητα. Στη συνέχεια, για όσους συμμετέχοντες έχουν τουλάχιστον μία θετική απάντηση, υπολογίζεται η μέση συχνότητα εμφάνισης των αντίστοιχων συμπεριφορών.

Σε ερευνητικό επίπεδο μπορούν να υπολογιστούν περιγραφικά στατιστικά, όπως μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, συχνότητες και ποσοστά.

Οι βαθμολογίες μπορούν να συσχετιστούν με δημογραφικά χαρακτηριστικά, οικογενειακές μεταβλητές, σχολική προσαρμογή, ψυχική υγεία, χρήση ουσιών, επιθετικότητα, κοινωνική υποστήριξη και άλλους παράγοντες που σχετίζονται με την ανάπτυξη παραβατικών συμπεριφορών.

Το εργαλείο μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων πρόληψης και παρέμβασης μέσω επαναλαμβανόμενων μετρήσεων.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των αποτελεσμάτων.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί μέσω του συντελεστή Cronbach’s α και συμπληρωματικά μέσω του McDonald’s ω, εφόσον η μορφή της κλίμακας και τα δεδομένα το επιτρέπουν.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να αξιολογηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA), όταν το εργαλείο χρησιμοποιείται σε μεγαλύτερα δείγματα.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω συσχετίσεων με άλλες κλίμακες παραβατικότητας, αντικοινωνικής συμπεριφοράς ή επιθετικότητας, ενώ η διακριτή εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί σε σχέση με θεωρητικά διαφορετικά κατασκευάσματα.

Η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων είναι επίσης σημαντική όταν το εργαλείο χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση αλλαγών στον χρόνο.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται αρχικά με την καταμέτρηση των θετικών απαντήσεων στις βασικές ερωτήσεις του εργαλείου. Για τους συμμετέχοντες που εμφανίζουν τουλάχιστον μία θετική απάντηση υπολογίζεται ο μέσος όρος της συχνότητας εμφάνισης των αντίστοιχων συμπεριφορών.

Η συχνότητα βαθμολογείται ως 1 για «Σπάνια», 2 για «Περιστασιακά» και 3 για «Τακτικά». Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν υψηλότερο επίπεδο επικίνδυνης σχολικής ή παραβατικής συμπεριφοράς.

Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει συντελεστές συσχέτισης Pearson ή Spearman, Student’s t-test ή Mann–Whitney U για συγκρίσεις δύο ομάδων, καθώς και ANOVA ή Kruskal–Wallis για συγκρίσεις περισσότερων ομάδων.

Σε περισσότερο σύνθετες αναλύσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν μοντέλα γραμμικής ή λογιστικής παλινδρόμησης, πολυεπίπεδα μοντέλα ή Δομικά Μοντέλα Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), όταν διερευνώνται οι παράγοντες που επηρεάζουν την εκδήλωση παραβατικής συμπεριφοράς.

Στόχος και εφαρμογές στην έρευνα

Βασικός στόχος της Delinquent Behavior – High Risk Behavioral Assessment είναι η έγκαιρη αναγνώριση ατόμων που ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης παραβατικής συμπεριφοράς και η υποστήριξη του σχεδιασμού κατάλληλων προληπτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται σε σχολικά προγράμματα πρόληψης, σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, σε κοινωνικές υπηρεσίες, σε προγράμματα παρέμβασης για νέους υψηλού κινδύνου και σε ερευνητικά πρωτόκολλα που εξετάζουν την ανάπτυξη και την πρόληψη της παραβατικότητας.

Τα αποτελέσματα μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση των παραγόντων που σχετίζονται με την παραβατική συμπεριφορά και να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη στοχευμένων παρεμβάσεων ενίσχυσης των προστατευτικών παραγόντων και μείωσης των παραγόντων κινδύνου.

Το εργαλείο δεν αποτελεί διαγνωστικό μέσο ούτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτόνομα για την πρόβλεψη μελλοντικής παραβατικής συμπεριφοράς. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες και να εντάσσεται στο ευρύτερο ψυχοκοινωνικό και αναπτυξιακό πλαίσιο του ατόμου.

Βιβλιογραφία

Dolan, S. (1989). Doctoral Dissertation. Department of Psychology, University of Chicago.

Church, B. (1994). Mentoring and Rites of Passage Youth Violence Prevention Program. Northeastern Illinois University.

Centers for Disease Control and Prevention. Measuring Violence-Related Attitudes, Behaviors, and Influences Among Youths: A Compendium of Assessment Tools.