Περιγραφή

Η Κλίμακα Αυτο-Αποτελεσματικότητας στο Θηλασμό – Σύντομη Έκδοση (Breastfeeding Self-Efficacy Scale – Short Form, BSES-SF) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της αυτοπεποίθησης των μητέρων σχετικά με την ικανότητά τους να θηλάσουν επιτυχώς. Η κλίμακα αναπτύχθηκε από την Cindy-Lee Dennis, βασισμένη στη θεωρία της αυτο-αποτελεσματικότητας του Albert Bandura, και χρησιμοποιείται διεθνώς τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην ερευνητική κοινότητα.

Η BSES-SF επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση μητέρων που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες κατά την έναρξη ή τη διατήρηση του μητρικού θηλασμού. Παράλληλα, διευκολύνει τους επαγγελματίες υγείας στον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων εκπαίδευσης, συμβουλευτικής και υποστήριξης, με στόχο τη βελτίωση της εμπειρίας του θηλασμού και την αύξηση της διάρκειάς του.

Η σύντομη έκδοση της κλίμακας είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για χρήση σε μαιευτήρια, μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, παιδιατρικές κλινικές, προγράμματα δημόσιας υγείας και μεγάλες επιδημιολογικές έρευνες, καθώς συνδυάζει μικρό χρόνο συμπλήρωσης με υψηλή ψυχομετρική αξιοπιστία.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η BSES-SF βασίζεται στη Θεωρία της Αυτο-Αποτελεσματικότητας (Self-Efficacy Theory) του Bandura, σύμφωνα με την οποία οι πεποιθήσεις ενός ατόμου σχετικά με τις ικανότητές του επηρεάζουν ουσιαστικά τη συμπεριφορά, την επιμονή απέναντι στις δυσκολίες και την τελική επίδοση.

Στο πλαίσιο του μητρικού θηλασμού, η αυτο-αποτελεσματικότητα αναφέρεται στον βαθμό εμπιστοσύνης που έχει μια μητέρα ότι μπορεί να θηλάσει αποτελεσματικά το βρέφος της ακόμη και όταν αντιμετωπίζει δυσκολίες, όπως πόνο, κόπωση, ανεπαρκή κοινωνική υποστήριξη ή ανησυχίες σχετικά με την επάρκεια του γάλακτος.

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι μητέρες με υψηλή αυτο-αποτελεσματικότητα ξεκινούν συχνότερα τον θηλασμό, συνεχίζουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα τον αποκλειστικό θηλασμό και εμφανίζουν μικρότερη πιθανότητα πρόωρης διακοπής του. Για τον λόγο αυτό, η αυτο-αποτελεσματικότητα θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ψυχολογικούς προγνωστικούς παράγοντες επιτυχούς θηλασμού.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Η BSES-SF αποτελείται από δηλώσεις που αξιολογούν την αυτοπεποίθηση της μητέρας σχετικά με διαφορετικές πτυχές του θηλασμού, όπως η σωστή τεχνική, η αντιμετώπιση πιθανών δυσκολιών, η αποτελεσματική σίτιση του βρέφους και η ικανότητα συνέχισης του θηλασμού σε διαφορετικές καθημερινές συνθήκες. Οι απαντήσεις δίνονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 1 («διαφωνώ απόλυτα») έως 5 («συμφωνώ απόλυτα»), με υψηλότερες βαθμολογίες να υποδηλώνουν μεγαλύτερη αυτο-αποτελεσματικότητα στον θηλασμό.

Η αξιοπιστία της κλίμακας αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α και McDonald’s ω, ενώ η σταθερότητα των μετρήσεων εξετάζεται με test–retest reliability.

Η εγκυρότητα κατασκευής διερευνάται μέσω Εξερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Η συγκλίνουσα εγκυρότητα εξετάζεται μέσω συσχετίσεων με δείκτες διάρκειας και αποκλειστικότητας του θηλασμού, μητρικής αυτοπεποίθησης, κοινωνικής υποστήριξης και μητρικής ψυχικής υγείας, ενώ η διακριτή εγκυρότητα επιβεβαιώνεται μέσω της διαφοροποίησης από μη σχετιζόμενες ψυχολογικές κατασκευές.

Η BSES-SF έχει μεταφραστεί και επικυρωθεί σε μεγάλο αριθμό γλωσσών και πολιτισμικών πληθυσμών, παρουσιάζοντας σταθερά υψηλή αξιοπιστία και πολύ καλή ψυχομετρική συμπεριφορά.

Ανάλυση δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία περιλαμβάνει τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας αυτο-αποτελεσματικότητας, η οποία προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους απαντήσεων. Η περιγραφική στατιστική περιλαμβάνει μέσους όρους, τυπικές αποκλίσεις, διαμέσους και ποσοστιαίες κατανομές.

Η αξιοπιστία εξετάζεται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, ενώ η παραγοντική δομή αξιολογείται με Exploratory Factor Analysis (EFA) και Confirmatory Factor Analysis (CFA).

Οι βαθμολογίες της BSES-SF μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, αναλύσεις διακύμανσης (ANOVA/MANOVA), αναλύσεις επιβίωσης για τη διάρκεια του θηλασμού, πολυεπίπεδα μοντέλα και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), με σκοπό τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την έναρξη, τη διάρκεια και την επιτυχία του μητρικού θηλασμού.

Επιπλέον, η κλίμακα χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων εκπαίδευσης εγκύων, συμβουλευτικής γαλουχίας και προγραμμάτων προαγωγής του μητρικού θηλασμού.

Εφαρμογές

Η BSES-SF χρησιμοποιείται ευρέως στη μαιευτική, τη νοσηλευτική, την παιδιατρική, τη δημόσια υγεία και την ψυχολογία της μητρότητας. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την αναγνώριση μητέρων που χρειάζονται επιπλέον υποστήριξη κατά τη διάρκεια του θηλασμού και για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών και συμβουλευτικών παρεμβάσεων.

Παράλληλα, αξιοποιείται σε ερευνητικές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση της αυτο-αποτελεσματικότητας με τη διάρκεια του αποκλειστικού θηλασμού, την επιλόχεια κατάθλιψη, την κοινωνική υποστήριξη, την ποιότητα ζωής, τη μητρική ψυχική ανθεκτικότητα και τη συνολική υγεία μητέρας και βρέφους.

Βιβλιογραφία

Dennis, C. L. (2003). The Breastfeeding Self-Efficacy Scale: Psychometric assessment of the short form. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, 32(6), 734–744.

Dennis, C. L., & Faux, S. (1999). Development and psychometric testing of the Breastfeeding Self-Efficacy Scale. Research in Nursing & Health, 22(5), 399–409.

Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. Freeman.

Blyth, R., Creedy, D. K., Dennis, C. L., Moyle, W., Pratt, J., & De Vries, S. M. (2002). Effect of maternal confidence on breastfeeding duration: An application of breastfeeding self-efficacy theory. Birth, 29(4), 278–284.

Wambach, K. A., & Cohen, S. M. (2009). Breastfeeding experiences of urban adolescent mothers. Journal of Pediatric Nursing, 24(4), 244–254.