Developmental Profile of Social Communication [DPSC-21]

Αναπτυξιακό Προφίλ Κοινωνικής Επικοινωνίας

Περιγραφή

Το Developmental Profile of Social Communication (DPSC-21) ή Αναπτυξιακό Προφίλ Κοινωνικής Επικοινωνίας (ΑΠΚΕ) αποτελεί ένα σύγχρονο ψυχομετρικό εργαλείο αξιολόγησης των δεξιοτήτων κοινωνικής επικοινωνίας σε βρέφη και παιδιά πρώιμης αναπτυξιακής ηλικίας. Αναπτύχθηκε από τον Ιωάννη Βογινδρούκα (Vogindroukas) το 2020 και βασίζεται στο Μοντέλο του Κύκλου (Circle Model), το οποίο προσεγγίζει την κοινωνική επικοινωνία ως μια πολυδιάστατη αναπτυξιακή διαδικασία.

Το εργαλείο έχει σχεδιαστεί για την έγκαιρη αναγνώριση δυσκολιών που σχετίζονται με την κοινωνική αλληλεπίδραση, την επικοινωνία, τη γλωσσική ανάπτυξη και τις κοινωνικές δεξιότητες, διευκολύνοντας τον εντοπισμό παιδιών που ενδέχεται να χρειάζονται περαιτέρω αναπτυξιακή ή κλινική αξιολόγηση.

Το DPSC-21 χρησιμοποιείται από λογοθεραπευτές, αναπτυξιολόγους, παιδοψυχολόγους, ειδικούς παιδαγωγούς και άλλους επαγγελματίες υγείας, ενώ συμπληρώνεται από γονείς ή άτομα που γνωρίζουν καλά το παιδί.

Τι αξιολογεί

Το DPSC-21 αξιολογεί έξι βασικούς τομείς της κοινωνικής επικοινωνίας και της πρώιμης ανάπτυξης:

  • Κοινωνικοποίηση
  • Επικοινωνία
  • Παιχνίδι
  • Γλώσσα
  • Ομιλία
  • Κοινωνικότητα

Οι παραπάνω διαστάσεις επιτρέπουν την ολοκληρωμένη αποτύπωση του αναπτυξιακού προφίλ του παιδιού, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για τις ήδη κατακτημένες δεξιότητες αλλά και για τους τομείς που απαιτούν περαιτέρω ενίσχυση.

Το εργαλείο απευθύνεται σε βρέφη και παιδιά ηλικίας από 0 έως 42 μηνών, καλύπτοντας μία από τις σημαντικότερες περιόδους ανάπτυξης της κοινωνικής επικοινωνίας.

Βαθμολόγηση

Το DPSC-21 αποτελείται από 21 ερωτήματα, τα οποία απαντώνται από:

  • γονείς,
  • παππούδες ή γιαγιάδες,
  • φροντιστές,
  • ή άλλα άτομα που έχουν συστηματική επαφή με το παιδί.

Οι απαντήσεις δίνονται σε διχοτομική κλίμακα Likert δύο βαθμίδων:

  • Ναι
  • Όχι

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαλείου. Αρχικά υπολογίζεται ο αριθμός των επιλεγμένων απαντήσεων σε κάθε στήλη και στη συνέχεια εφαρμόζονται οι αντίστοιχοι συντελεστές βαρύτητας, ώστε να εξαχθεί η συνολική βαθμολογία.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Τα αποτελέσματα του DPSC-21 κατατάσσουν το παιδί σε τρεις βασικές αναπτυξιακές κατηγορίες:

  • Κατεκτημένη γνώση, όπου το παιδί παρουσιάζει τις αναμενόμενες δεξιότητες για την ηλικία του.
  • Αναδυόμενη γνώση, όπου οι δεξιότητες βρίσκονται σε διαδικασία ανάπτυξης και ενδέχεται να απαιτείται επιπλέον εξάσκηση και παρακολούθηση.
  • Κοινωνικο-συναισθηματική λειτουργικότητα, η οποία αποτυπώνει το συνολικό επίπεδο κοινωνικής επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης.

Σύμφωνα με το πρωτόκολλο του εργαλείου, όσο χαμηλότερη είναι η συνολική βαθμολογία, τόσο καλύτερο θεωρείται το αναπτυξιακό προφίλ κοινωνικής επικοινωνίας του παιδιού.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα του DPSC-21 μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην ερευνητική διαδικασία.

Οι συνηθέστερες στατιστικές αναλύσεις περιλαμβάνουν:

  • περιγραφική στατιστική (μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, ποσοστά),
  • αξιολόγηση αξιοπιστίας με Cronbach’s α,
  • διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA και CFA),
  • συγκρίσεις ομάδων με t-test, ANOVA ή μη παραμετρικούς ελέγχους,
  • αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman),
  • γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση,
  • μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), όταν εξετάζονται οι σχέσεις μεταξύ των επιμέρους αναπτυξιακών διαστάσεων.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με άλλες αναπτυξιακές δοκιμασίες για την αξιολόγηση της πρώιμης γλωσσικής ανάπτυξης, των κοινωνικών δεξιοτήτων και των χαρακτηριστικών του αυτιστικού φάσματος.

Εφαρμογές

Το DPSC-21 χρησιμοποιείται σε:

  • Λογοθεραπεία
  • Αναπτυξιακή Παιδιατρική
  • Ειδική Αγωγή
  • Παιδοψυχολογία
  • Εργοθεραπεία
  • Πρώιμη Παρέμβαση
  • Κέντρα Αναπτυξιακής Αξιολόγησης
  • Ερευνητικά προγράμματα πρώιμης παιδικής ανάπτυξης

Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την πρώιμη ανίχνευση δυσκολιών κοινωνικής επικοινωνίας και τον σχεδιασμό εξατομικευμένων προγραμμάτων παρέμβασης.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Το DPSC-21 παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες.

Η εσωτερική συνοχή των επιμέρους υποκλιμάκων κυμαίνεται από Cronbach’s α = 0,676 έως 0,847, ενώ η συνολική κλίμακα παρουσιάζει εξαιρετικά υψηλή εσωτερική συνέπεια (Cronbach’s α = 0,954).

Επιπλέον, το εργαλείο διαθέτει υψηλή εγκυρότητα περιεχομένου, καθώς αναπτύχθηκε και αξιολογήθηκε από ομάδα ειδικών, οι οποίοι προχώρησαν σε αναθεωρήσεις και βελτιώσεις της αρχικής μορφής πριν από την τελική του διαμόρφωση.

Πλεονεκτήματα

Το DPSC-21 παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα:

  • κατάλληλο για πολύ μικρές ηλικίες (0–42 μηνών),
  • σύντομη και εύκολη συμπλήρωση,
  • αξιολόγηση πολλαπλών διαστάσεων της κοινωνικής επικοινωνίας,
  • υποστηρίζει την έγκαιρη ανίχνευση αναπτυξιακών δυσκολιών,
  • διευκολύνει τον σχεδιασμό εξατομικευμένων προγραμμάτων παρέμβασης,
  • διαθέτει εξαιρετική εσωτερική συνοχή και υψηλή εγκυρότητα περιεχομένου.

Περιορισμοί

Το DPSC-21 βασίζεται στις παρατηρήσεις των γονέων ή των φροντιστών και, συνεπώς, οι απαντήσεις ενδέχεται να επηρεάζονται από την υποκειμενική αντίληψη ή την εμπειρία του αξιολογητή. Επιπλέον, το εργαλείο αποτελεί μέσο αναπτυξιακής αξιολόγησης και όχι διαγνωστική δοκιμασία. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων θα πρέπει να πραγματοποιείται σε συνδυασμό με την κλινική εκτίμηση και, όταν απαιτείται, με τη χρήση συμπληρωματικών αναπτυξιακών και ψυχομετρικών εργαλείων.

Βιβλιογραφία

Vogindroukas, I. (2020). Developmental Profile of Social Communication (DPSC). Πρωτότυπη ανάπτυξη εργαλείου.

Vogindroukas, I. Ελληνική έκδοση και προσαρμογή του Αναπτυξιακού Προφίλ Κοινωνικής Επικοινωνίας (ΑΠΚΕ).

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision).

World Health Organization. (2022). International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11).