Κλίμακα Κοινωνικο-Επικοινωνιακού Προσανατολισμού [SCO-20]

Περιγραφή Κλίμακας

Η Socio-Communicative Orientation Scale [SCO-20], ή Κλίμακα Κοινωνικο-Επικοινωνιακού Προσανατολισμού, παρουσιάζεται ως ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των κοινωνικών και επικοινωνιακών προσανατολισμών του ατόμου.

Η κλίμακα βασίζεται στη μελέτη της κοινωνικής και επικοινωνιακής ικανότητας και επικεντρώνεται στον τρόπο με τον οποίο τα άτομα λειτουργούν μέσα στις κοινωνικές και επικοινωνιακές αλληλεπιδράσεις.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, η αξιολόγηση οργανώνεται γύρω από δύο βασικές διαστάσεις: τον Προσανατολισμό στις Σχέσεις (Relational Orientation) και τον Προσανατολισμό στο Έργο (Task Orientation). Η πρώτη διάσταση επικεντρώνεται στη δημιουργία και διατήρηση θετικών διαπροσωπικών σχέσεων, ενώ η δεύτερη αφορά την εστίαση στην επίτευξη στόχων και στην ολοκλήρωση έργων.

Η διάκριση αυτή επιτρέπει τη διαμόρφωση ενός περισσότερο αναλυτικού προφίλ του τρόπου με τον οποίο το άτομο προσεγγίζει τόσο τις διαπροσωπικές σχέσεις όσο και τις απαιτήσεις που σχετίζονται με την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων.

Προσανατολισμός στις Σχέσεις

Ο Προσανατολισμός στις Σχέσεις (Relational Orientation) αφορά την ικανότητα και την προθυμία του ατόμου να δημιουργεί και να διατηρεί θετικές διαπροσωπικές σχέσεις.

Η συγκεκριμένη διάσταση μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση, την υποστήριξη και την επικοινωνιακή ευαισθησία.

Η ενσυναίσθηση αφορά την ικανότητα κατανόησης της οπτικής και των συναισθημάτων των άλλων, ενώ η υποστηρικτική επικοινωνία συνδέεται με συμπεριφορές που μπορούν να διευκολύνουν την ανάπτυξη και τη διατήρηση θετικών σχέσεων.

Η επικοινωνιακή ευαισθησία αφορά την προσαρμογή της επικοινωνιακής συμπεριφοράς στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά της εκάστοτε κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Ένας περισσότερο ανεπτυγμένος σχεσιακός προσανατολισμός μπορεί επομένως να αντανακλά μεγαλύτερη έμφαση στη διατήρηση αποτελεσματικών και υποστηρικτικών διαπροσωπικών σχέσεων.

Προσανατολισμός στο Έργο

Ο Προσανατολισμός στο Έργο (Task Orientation) αφορά την ικανότητα και την προθυμία του ατόμου να εστιάζει στην επίτευξη συγκεκριμένων στόχων και στην ολοκλήρωση εργασιών ή έργων.

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, η διάσταση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει χαρακτηριστικά όπως η οργανωτικότητα, η επιμονή και η αποδοτικότητα στην εργασία.

Η οργανωτικότητα σχετίζεται με την ικανότητα διαχείρισης των απαιτήσεων μιας δραστηριότητας, ενώ η επιμονή αφορά τη διατήρηση της προσπάθειας μέχρι την ολοκλήρωση ενός στόχου.

Η αποδοτικότητα συνδέεται με την αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και ενεργειών για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος.

Η διάσταση αυτή επιτρέπει επομένως τη διερεύνηση του βαθμού στον οποίο το άτομο επικεντρώνεται στην επίτευξη στόχων στο πλαίσιο των κοινωνικών και επαγγελματικών αλληλεπιδράσεων.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση της SCO-20 βασίζεται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων σε δηλώσεις που σχετίζονται με τις δύο βασικές διαστάσεις της κλίμακας.

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές τιμές και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό βαθμολογιών που αφορούν τον Relational Orientation και τον Task Orientation.

Με αυτόν τον τρόπο, αντί να περιορίζεται η αξιολόγηση σε έναν ενιαίο δείκτη, είναι δυνατό να εξεταστεί το ιδιαίτερο προφίλ κάθε συμμετέχοντα ως προς τις δύο περιοχές.

Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να παρουσιάζει υψηλότερη βαθμολογία στον προσανατολισμό στις σχέσεις αλλά χαμηλότερη στον προσανατολισμό στο έργο ή αντίστροφα. Η εξέταση των δύο βαθμολογιών ξεχωριστά μπορεί επομένως να προσφέρει περισσότερες πληροφορίες από μία αποκλειστικά συνολική αξιολόγηση.

Κλίμακα Απαντήσεων

Σύμφωνα με το διαθέσιμο αρχείο, οι απαντήσεις στη SCO μπορούν να καταγράφονται μέσω κλίμακας τύπου Likert πέντε ή επτά σημείων.

Η διαβάθμιση αναφέρεται από 1 = «Πολύ Διαφωνώ» έως 5 ή 7 = «Πολύ Συμφωνώ», ανάλογα με την έκδοση που χρησιμοποιείται.

Η χρήση κλίμακας Likert επιτρέπει στους συμμετέχοντες να εκφράσουν διαφορετικό βαθμό συμφωνίας με κάθε δήλωση και διευκολύνει την ποσοτική επεξεργασία των αποτελεσμάτων.

Η ακριβής μορφή της κλίμακας απαντήσεων πρέπει να ακολουθεί την έκδοση του εργαλείου που χρησιμοποιείται στην εκάστοτε έρευνα.

Στόχος

Κύριος στόχος της SCO-20 είναι η ποσοτική αξιολόγηση των δύο βασικών διαστάσεων του κοινωνικο-επικοινωνιακού προσανατολισμού.

Μέσω του προσανατολισμού στις σχέσεις μπορεί να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο το άτομο προσεγγίζει τη δημιουργία και διατήρηση διαπροσωπικών σχέσεων.

Μέσω του προσανατολισμού στο έργο μπορεί αντίστοιχα να εξεταστεί ο βαθμός στον οποίο επικεντρώνεται στην επίτευξη στόχων και στην αποτελεσματική ολοκλήρωση εργασιών.

Η παράλληλη εξέταση των δύο διαστάσεων μπορεί να προσφέρει ένα περισσότερο ολοκληρωμένο προφίλ της κοινωνικής και επικοινωνιακής λειτουργίας του ατόμου.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση της SCO-20 πραγματοποιείται με βάση τις αριθμητικές τιμές των απαντήσεων στα επιμέρους στοιχεία.

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, υπολογίζονται συνολικά σκορ για κάθε μία από τις δύο βασικές διαστάσεις, δηλαδή για τον προσανατολισμό στις σχέσεις και τον προσανατολισμό στο έργο.

Το αρχείο αναφέρει επίσης τη δυνατότητα υπολογισμού ενός συνολικού σκορ κοινωνικού και επικοινωνιακού προσανατολισμού.

Η χρήση των επιμέρους σκορ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς επιτρέπει την ανεξάρτητη εξέταση των δύο προσανατολισμών και την αναγνώριση πιθανών διαφοροποιήσεων μεταξύ τους.

Ερμηνεία της Βαθμολογίας

Το διαθέσιμο υλικό διακρίνει τις βαθμολογίες σε χαμηλό, μέτριο και υψηλό επίπεδο για καθεμία από τις δύο διαστάσεις.

Ένα χαμηλό επίπεδο προσανατολισμού στις σχέσεις μπορεί να υποδηλώνει μικρότερη ικανότητα ή προθυμία για δημιουργία και διατήρηση σχέσεων, ενώ ένα υψηλότερο επίπεδο αντανακλά μεγαλύτερη σχετική ικανότητα ή προθυμία.

Αντίστοιχα, ένα χαμηλό επίπεδο προσανατολισμού στο έργο μπορεί να συνδέεται με μικρότερη έμφαση στην επίτευξη στόχων, ενώ ένα υψηλότερο επίπεδο υποδηλώνει μεγαλύτερη σχετική εστίαση στην ολοκλήρωση έργων και την επίτευξη αποτελεσμάτων.

Ωστόσο, το αρχικό αρχείο δεν παρέχει συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές για τη διάκριση των χαμηλών, μέτριων και υψηλών βαθμολογιών. Επομένως, δεν είναι επιστημονικά ασφαλές να δημιουργηθούν αυθαίρετα cut-off scores χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.

Περιγραφική Στατιστική

Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων μπορεί αρχικά να περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά μέτρα για τις δύο βασικές διαστάσεις.

Η μέση τιμή και η τυπική απόκλιση μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρουσίαση του μέσου επιπέδου και της διασποράς των βαθμολογιών στο δείγμα.

Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των δεδομένων, μπορούν επίσης να παρουσιαστούν η διάμεσος, το εύρος και άλλα κατάλληλα περιγραφικά μέτρα.

Η ξεχωριστή παρουσίαση των αποτελεσμάτων για τον Relational Orientation και τον Task Orientation επιτρέπει την άμεση σύγκριση των δύο διαστάσεων στο εξεταζόμενο δείγμα.

Αξιοπιστία

Η ψυχομετρική αξιοποίηση της SCO-20 προϋποθέτει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας των βαθμολογιών.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί με κατάλληλους δείκτες αξιοπιστίας για καθεμία από τις δύο διαστάσεις, εφόσον αυτό προβλέπεται από τη δομή της χρησιμοποιούμενης έκδοσης.

Η αξιοπιστία είναι χρήσιμο να επανεκτιμάται σε κάθε νέο δείγμα, ιδιαίτερα όταν το εργαλείο εφαρμόζεται σε διαφορετικό κοινωνικό, επαγγελματικό, γλωσσικό ή πολιτισμικό περιβάλλον.

Εγκυρότητα και Παραγοντική Δομή

Δεδομένου ότι η SCO-20 οργανώνεται γύρω από δύο διακριτές διαστάσεις, η ψυχομετρική διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει την εξέταση της παραγοντικής δομής της κλίμακας.

Η διερευνητική παραγοντική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν στόχος είναι η διερεύνηση της δομής των στοιχείων, ενώ η επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο ενός προκαθορισμένου μοντέλου δύο παραγόντων.

Η εγκυρότητα μπορεί επίσης να διερευνηθεί μέσω της σχέσης των βαθμολογιών με άλλες μεταβλητές που θεωρητικά αναμένεται να συνδέονται με τις διαπροσωπικές σχέσεις, την επικοινωνία ή την επίτευξη στόχων.

Οι συγκεκριμένες αναλύσεις αποτελούν πιθανές ψυχομετρικές εφαρμογές και η επιλογή τους πρέπει να βασίζεται στον σκοπό και στον σχεδιασμό της εκάστοτε μελέτης.

Συγκριτική Ανάλυση

Οι βαθμολογίες της SCO-20 μπορούν να αξιοποιηθούν για τη σύγκριση διαφορετικών ομάδων, εφόσον αυτό προβλέπεται από το ερευνητικό ερώτημα.

Μπορούν, για παράδειγμα, να εξεταστούν πιθανές διαφοροποιήσεις στις δύο διαστάσεις ανάλογα με κοινωνικά, εκπαιδευτικά ή επαγγελματικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων.

Η επιλογή της κατάλληλης στατιστικής μεθόδου εξαρτάται από τον αριθμό των ομάδων, τη μορφή των μεταβλητών και τις στατιστικές προϋποθέσεις της ανάλυσης.

Εφαρμογές

Η SCO-20 μπορεί να αξιοποιηθεί σε έρευνες που αφορούν την επικοινωνία, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τη λειτουργία σε περιβάλλοντα προσανατολισμένα στην επίτευξη στόχων.

Στην έρευνα της επικοινωνίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καλύτερη κατανόηση των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους τα άτομα προσεγγίζουν τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Σε επαγγελματικά και οργανωσιακά περιβάλλοντα μπορεί να διερευνηθεί η σχέση μεταξύ του προσανατολισμού στις σχέσεις, του προσανατολισμού στο έργο και διαφορετικών δεικτών εργασιακής λειτουργίας.

Η παράλληλη εξέταση των δύο διαστάσεων μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε περιβάλλοντα όπου η αποτελεσματική λειτουργία απαιτεί τόσο την ανάπτυξη θετικών σχέσεων όσο και την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Η ερμηνεία της SCO-20 είναι προτιμότερο να βασίζεται στο προφίλ των δύο διαστάσεων και όχι αποκλειστικά σε μία συνολική βαθμολογία.

Ο υψηλός προσανατολισμός στις σχέσεις και ο υψηλός προσανατολισμός στο έργο δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη ανταγωνιστικά χαρακτηριστικά. Ένα άτομο μπορεί να παρουσιάζει υψηλές βαθμολογίες και στις δύο περιοχές.

Αντίστοιχα, διαφορετικοί συνδυασμοί βαθμολογιών μπορούν να χαρακτηρίζουν διαφορετικά κοινωνικο-επικοινωνιακά προφίλ.

Για τον λόγο αυτό, οι βαθμολογίες πρέπει να ερμηνεύονται σε συνάρτηση με τον σκοπό της αξιολόγησης, τα χαρακτηριστικά του δείγματος και τις τεκμηριωμένες οδηγίες της συγκεκριμένης έκδοσης.

Συμπεράσματα

Η Socio-Communicative Orientation Scale [SCO-20] αποτελεί ένα εργαλείο για την ποσοτική διερεύνηση του κοινωνικο-επικοινωνιακού προσανατολισμού του ατόμου.

Η διάκριση μεταξύ Relational Orientation και Task Orientation επιτρέπει την εξέταση δύο διαφορετικών αλλά δυνητικά συμπληρωματικών πλευρών της κοινωνικής και επικοινωνιακής λειτουργίας: της έμφασης στις διαπροσωπικές σχέσεις και της έμφασης στην επίτευξη στόχων.

Η αξιοποίηση των επιμέρους βαθμολογιών, σε συνδυασμό με κατάλληλες αναλύσεις αξιοπιστίας, εγκυρότητας και παραγοντικής δομής, μπορεί να υποστηρίξει την επιστημονική μελέτη των κοινωνικών και επικοινωνιακών προσανατολισμών σε διαφορετικά ερευνητικά και εφαρμοσμένα περιβάλλοντα.

Βιβλιογραφία

Richmond, V. P., & McCroskey, J. C. (1990). Reliability and separation of factors on the assertiveness-responsiveness measure. Psychological Reports, 67(2), 449–450.

Norton, R. W. (1983). Communicator Style: Theory, Applications, and Measures. Sage Publications.

Wheeless, L. R., & Reichel, L. (1990). A reinforcement model of communicative altruism and solidarity in friendships. Communication Quarterly, 38(4), 372–387.

Spitzberg, B. H., & Cupach, W. R. (1984). Interpersonal Communication Competence. Sage Publications.