Ερωτηματολόγιο Στάσεων προς τη Χειρουργική Λίστα Ελέγχου

Εισαγωγή

Η εφαρμογή χειρουργικών λιστών ελέγχου (Surgical Safety Checklists) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών και της ποιότητας των χειρουργικών υπηρεσιών. Η εισαγωγή της Χειρουργικής Λίστας Ελέγχου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO Surgical Safety Checklist) έχει συνδεθεί διεθνώς με σημαντική μείωση των χειρουργικών επιπλοκών, της θνησιμότητας και των ανεπιθύμητων συμβάντων, ενισχύοντας παράλληλα την επικοινωνία και τη συνεργασία μεταξύ των μελών της χειρουργικής ομάδας.

Η επιτυχής εφαρμογή των λιστών ελέγχου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ύπαρξη πρωτοκόλλων, αλλά και από τις στάσεις, τις αντιλήψεις και την αποδοχή των επαγγελματιών υγείας που τις χρησιμοποιούν στην καθημερινή κλινική πρακτική.

Το Attitudes to Surgical Checklist Questionnaire (ASC-27) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τις στάσεις των επαγγελματιών υγείας απέναντι στη χρήση των χειρουργικών λιστών ελέγχου. Η κλίμακα διερευνά τον βαθμό αποδοχής, την αντιλαμβανόμενη χρησιμότητα, την εμπιστοσύνη στην αποτελεσματικότητα των λιστών και την πρόθεση συστηματικής εφαρμογής τους.

Τι αξιολογεί το ASC-27

Το ASC-27 αποτελείται από 27 ερωτήματα που εξετάζουν πολλαπλές διαστάσεις της στάσης των επαγγελματιών υγείας απέναντι στις χειρουργικές λίστες ελέγχου.

Οι βασικές θεματικές περιοχές περιλαμβάνουν:

την αντιλαμβανόμενη χρησιμότητα της λίστας ελέγχου,

την επίδρασή της στην ασφάλεια των ασθενών,

την αποτελεσματικότητα της ομαδικής επικοινωνίας,

την υποστήριξη της εφαρμογής από το προσωπικό,

την ευκολία χρήσης στην καθημερινή κλινική πρακτική,

την πρόθεση συστηματικής εφαρμογής,

τις αντιλήψεις σχετικά με τα εμπόδια και τις δυσκολίες εφαρμογής.

Η αξιολόγηση αυτών των διαστάσεων συμβάλλει στην κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν την επιτυχή υιοθέτηση πρωτοκόλλων ασφάλειας στις χειρουργικές μονάδες.

Δομή της κλίμακας

Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιεί κλίμακα απαντήσεων τύπου Likert, μέσω της οποίας οι συμμετέχοντες εκφράζουν τον βαθμό συμφωνίας τους με κάθε δήλωση.

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές βαθμολογίες και χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό συνολικής βαθμολογίας και, όπου προβλέπεται, επιμέρους υποκλιμάκων που αποτυπώνουν διαφορετικές πτυχές των στάσεων απέναντι στις χειρουργικές λίστες ελέγχου.

Υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν γενικά σε θετικότερες στάσεις, μεγαλύτερη αποδοχή και αυξημένη πρόθεση εφαρμογής των πρωτοκόλλων ασφάλειας.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η αξιοπιστία και η εγκυρότητα του ASC-27 αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη χρήση του σε ερευνητικά και κλινικά περιβάλλοντα.

Η εσωτερική συνέπεια των επιμέρους διαστάσεων αξιολογείται συνήθως μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, ενώ συμπληρωματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ο McDonald’s ω για την εκτίμηση της αξιοπιστίας πολυδιάστατων μοντέλων.

Η σταθερότητα των μετρήσεων διερευνάται με αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), ενώ η εγκυρότητα κατασκευής εξετάζεται μέσω διερευνητικής και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να αξιολογηθεί μέσω της συσχέτισης με εργαλεία που μετρούν την κουλτούρα ασφάλειας των ασθενών, την οργανωσιακή δέσμευση και τη συνεργασία των επαγγελματιών υγείας, ενώ η διακριτή εγκυρότητα επιβεβαιώνει ότι το εργαλείο αξιολογεί ένα διακριτό θεωρητικό κατασκεύασμα.

Στατιστική ανάλυση

Η ανάλυση των δεδομένων του ASC-27 ξεκινά με τον έλεγχο της ποιότητας των δεδομένων, της πληρότητας των απαντήσεων, της ύπαρξης ακραίων τιμών και της κατανομής των βαθμολογιών.

Η περιγραφική στατιστική περιλαμβάνει τον υπολογισμό μέσων τιμών, τυπικών αποκλίσεων, διαμέσων, ποσοστών και διαστημάτων εμπιστοσύνης τόσο για κάθε ερώτημα όσο και για τις συνολικές βαθμολογίες.

Η αξιοπιστία της κλίμακας εξετάζεται μέσω του Cronbach’s α, του McDonald’s ω και των διορθωμένων συσχετίσεων ερωτήματος–συνολικής βαθμολογίας.

Η παραγοντική δομή διερευνάται με Exploratory Factor Analysis (EFA) ή Confirmatory Factor Analysis (CFA), αξιολογώντας δείκτες προσαρμογής όπως οι CFI, TLI, RMSEA και SRMR.

Οι σχέσεις των στάσεων απέναντι στις χειρουργικές λίστες ελέγχου με δημογραφικά χαρακτηριστικά, επαγγελματική εμπειρία, ειδικότητα, εκπαίδευση ή δείκτες ποιότητας μπορούν να αναλυθούν με συντελεστές συσχέτισης Pearson ή Spearman, αναλύσεις διακύμανσης (ANOVA), γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και πολυεπίπεδα ή πολυμεταβλητά στατιστικά μοντέλα.

Σε συγκριτικές μελέτες διαφορετικών επαγγελματικών ομάδων ή νοσοκομείων συνιστάται η αξιολόγηση της αμεταβλητότητας μέτρησης (measurement invariance), ώστε να διασφαλίζεται η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων.

Ερευνητικές εφαρμογές

Το ASC-27 χρησιμοποιείται στην έρευνα υπηρεσιών υγείας, τη διοίκηση μονάδων υγείας, την ιατρική εκπαίδευση και τη μελέτη της ασφάλειας των ασθενών.

Έχει εφαρμοστεί σε έρευνες που διερευνούν την εφαρμογή της Χειρουργικής Λίστας Ελέγχου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, την κουλτούρα ασφάλειας, την αποτελεσματικότητα εκπαιδευτικών προγραμμάτων, τη συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας και την επίδραση των πρωτοκόλλων ασφάλειας στη μείωση των χειρουργικών επιπλοκών.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση της συμμόρφωσης με τα πρότυπα ποιότητας και στην ενίσχυση της ομαδικής λειτουργίας των χειρουργικών ομάδων.

Πολιτισμική προσαρμογή

Η χρήση του ASC-27 σε διαφορετικά γλωσσικά ή πολιτισμικά περιβάλλοντα απαιτεί διαδικασία μετάφρασης, αντίστροφης μετάφρασης και πολιτισμικής προσαρμογής σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες.

Η διαδικασία περιλαμβάνει πιλοτική εφαρμογή, αξιολόγηση της κατανόησης των ερωτημάτων, έλεγχο της παραγοντικής δομής, εκτίμηση της αξιοπιστίας και επιβεβαίωση της εγκυρότητας στον νέο πληθυσμό, ώστε να διασφαλίζεται η ισοδύναμη μέτρηση των στάσεων απέναντι στις χειρουργικές λίστες ελέγχου.

Περιορισμοί

Το ASC-27 βασίζεται σε αυτοαναφερόμενες απαντήσεις και, συνεπώς, οι βαθμολογίες μπορεί να επηρεάζονται από κοινωνικά επιθυμητές αποκρίσεις, την οργανωσιακή κουλτούρα ή τις προσωπικές εμπειρίες των συμμετεχόντων.

Επιπλέον, οι θετικές στάσεις απέναντι στις χειρουργικές λίστες ελέγχου δεν συνεπάγονται απαραίτητα και συνεπή εφαρμογή τους στην κλινική πράξη. Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα της κλίμακας είναι σκόπιμο να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με δεδομένα συμμόρφωσης, παρατηρήσεις της κλινικής πρακτικής, δείκτες ποιότητας και αντικειμενικά αποτελέσματα ασφάλειας των ασθενών.