Περιγραφή Κλίμακας

Η Edwards Social Desirability Scale (SD) αποτελεί μία από τις πρώτες και πιο γνωστές ψυχομετρικές κλίμακες που αναπτύχθηκαν για την αξιολόγηση της κοινωνικής επιθυμητότητας (social desirability), δηλαδή της τάσης των ατόμων να παρουσιάζουν τον εαυτό τους με κοινωνικά αποδεκτό και θετικό τρόπο, ανεξάρτητα από το αν οι απαντήσεις τους αντανακλούν με ακρίβεια τις πραγματικές τους σκέψεις, στάσεις ή συμπεριφορές.

Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τον Allen L. Edwards το 1957 με σκοπό να εντοπίσει μία από τις σημαντικότερες μορφές μεροληψίας απόκρισης (response bias) που εμφανίζονται στα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς. Η κοινωνική επιθυμητότητα μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την εγκυρότητα των ερευνητικών δεδομένων, καθώς οι συμμετέχοντες ενδέχεται να επιλέγουν απαντήσεις που θεωρούν κοινωνικά αποδεκτές αντί να εκφράζουν τις πραγματικές τους εμπειρίες ή απόψεις.

Η Edwards Social Desirability Scale χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία της προσωπικότητας, την κοινωνική ψυχολογία, την κλινική αξιολόγηση, την εκπαιδευτική έρευνα και τις κοινωνικές επιστήμες, είτε ως αυτόνομο εργαλείο είτε ως συμπληρωματική κλίμακα ελέγχου της αξιοπιστίας των απαντήσεων σε μεγαλύτερα ερευνητικά πρωτόκολλα.

Στόχος

Βασικός στόχος της Edwards Social Desirability Scale είναι η μέτρηση της τάσης των ατόμων να απαντούν με τρόπο που ενισχύει την κοινωνική τους εικόνα και ανταποκρίνεται στις κοινωνικές προσδοκίες.

Ειδικότερα, η κλίμακα χρησιμοποιείται για:

  • την ανίχνευση της μεροληψίας κοινωνικής επιθυμητότητας στις απαντήσεις,
  • την αξιολόγηση της αξιοπιστίας δεδομένων αυτοαναφοράς,
  • τον έλεγχο πιθανών συστηματικών σφαλμάτων σε ψυχολογικές και κοινωνικές έρευνες,
  • τη βελτίωση της εγκυρότητας των στατιστικών αναλύσεων μέσω ελέγχου της επίδρασης της κοινωνικά επιθυμητής απόκρισης.

Η χρήση της είναι ιδιαίτερα σημαντική σε έρευνες που αφορούν ευαίσθητα θέματα, όπως η ψυχική υγεία, οι εξαρτήσεις, η επιθετικότητα, η σεξουαλική συμπεριφορά, οι κοινωνικές στάσεις και οι ηθικές αξίες, όπου οι συμμετέχοντες είναι πιθανό να επηρεάζονται από την ανάγκη κοινωνικής αποδοχής.

Βαθμονόμηση

Η Edwards Social Desirability Scale αποτελείται από 39 δηλώσεις, στις οποίες οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας διχοτομική μορφή απόκρισης (“Σωστό/Λάθος” ή “True/False”). Οι δηλώσεις περιλαμβάνουν τόσο κοινωνικά επιθυμητές όσο και κοινωνικά μη επιθυμητές συμπεριφορές ή χαρακτηριστικά προσωπικότητας.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των απαντήσεων που αντιστοιχούν σε κοινωνικά επιθυμητές επιλογές.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερη τάση του ατόμου να παρουσιάζει τον εαυτό του με ιδιαίτερα θετικό ή κοινωνικά αποδεκτό τρόπο, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει την ακρίβεια των απαντήσεών του σε άλλα ψυχομετρικά εργαλεία.

Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη πιθανότητα ειλικρινούς και αυθεντικής αυτοαναφοράς, με μικρότερη επίδραση της κοινωνικής επιθυμητότητας.

Στην ερευνητική πρακτική, οι βαθμολογίες της κλίμακας χρησιμοποιούνται συχνά ως μεταβλητή ελέγχου (control variable) ή για τη διόρθωση των αποτελεσμάτων άλλων ψυχομετρικών εργαλείων.

Ανάλυση

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων της Edwards Social Desirability Scale επιτρέπει την εκτίμηση του βαθμού στον οποίο η κοινωνική επιθυμητότητα επηρεάζει τις απαντήσεις των συμμετεχόντων και, κατά συνέπεια, την εγκυρότητα των συμπερασμάτων μιας έρευνας.

Στη σύγχρονη ψυχομετρική έρευνα, η κλίμακα χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με αναλύσεις αξιοπιστίας (Cronbach’s α), διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, καθώς και σε πολυμεταβλητά στατιστικά μοντέλα, προκειμένου να ελεγχθεί η επίδραση της κοινωνικής επιθυμητότητας σε ψυχολογικές μεταβλητές.

Οι βαθμολογίες της συσχετίζονται συχνά με χαρακτηριστικά προσωπικότητας, αυτοεκτίμηση, συναισθηματική νοημοσύνη, ψυχική υγεία, κοινωνική προσαρμογή και διάφορες μορφές μεροληψίας απόκρισης. Επιπλέον, η κλίμακα αποτελεί σημαντικό εργαλείο κατά τη διαδικασία προσαρμογής και επικύρωσης νέων ερωτηματολογίων, καθώς επιτρέπει στους ερευνητές να διαχωρίζουν τις πραγματικές ψυχολογικές διαστάσεις από την επίδραση της κοινωνικής επιθυμητότητας.

Βιβλιογραφία

Edwards, A. L. (1957). The Social Desirability Variable in Personality Assessment and Research. Dryden Press.

Paulhus, D. L. (1991). Measurement and Control of Response Bias. In J. P. Robinson, P. R. Shaver, & L. S. Wrightsman (Eds.), Measures of Personality and Social Psychological Attitudes (pp. 17–59). Academic Press.

Crowne, D. P., & Marlowe, D. (1960). A New Scale of Social Desirability Independent of Psychopathology. Journal of Consulting Psychology, 24(4), 349–354.

Holden, R. R., & Fekken, G. C. (1989). Three Common Social Desirability Scales: Friends, Acquaintances, or Strangers? Journal of Research in Personality, 23(2), 180–191.

Reynolds, W. M. (1982). Development of Reliable and Valid Short Forms of the Marlowe-Crowne Social Desirability Scale. Journal of Clinical Psychology, 38(1), 119–125.