Κλίμακα Σχέσεων Ηθικής [RES-24]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Σχέσεων Ηθικής (Relational Ethics Scale – RES-24) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της ηθικής διάστασης των διαπροσωπικών σχέσεων. Βασίζεται στις αρχές της Θεωρίας της Σχεσιακής Ηθικής (Relational Ethics) και της Contextual Therapy των Boszormenyi-Nagy και συνεργατών, σύμφωνα με τις οποίες η ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων εξαρτάται από την αμοιβαιότητα, τη δικαιοσύνη, τη φροντίδα και την αξιοπιστία που αναπτύσσονται μεταξύ των μελών τους.

Η RES-24 αποτελείται από 24 ερωτήσεις, οι οποίες αξιολογούν τέσσερις βασικές διαστάσεις της σχεσιακής ηθικής: Αμοιβαιότητα (Reciprocity), Δικαιοσύνη (Fairness), Φροντίδα (Care) και Αξιοπιστία ή Πίστη στη σχέση (Loyalty). Η κλίμακα χρησιμοποιείται στην οικογενειακή θεραπεία, στη θεραπεία ζεύγους, στη συμβουλευτική ψυχικής υγείας και στην έρευνα για την κατανόηση των ηθικών παραμέτρων που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα και τη σταθερότητα των ανθρώπινων σχέσεων.

Στόχος

Βασικός στόχος της RES-24 είναι η αξιολόγηση και η κατανόηση της ηθικής ποιότητας των διαπροσωπικών σχέσεων.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του βαθμού στον οποίο οι σχέσεις χαρακτηρίζονται από αμοιβαιότητα, δικαιοσύνη, φροντίδα και αξιοπιστία, καθώς και για τη διερεύνηση της σχέσης των παραγόντων αυτών με την ψυχική υγεία και τη συνολική ευημερία των ατόμων. Επιπλέον, συμβάλλει στον σχεδιασμό θεραπευτικών παρεμβάσεων που ενισχύουν τη λειτουργικότητα των οικογενειακών και διαπροσωπικών σχέσεων, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της οικογενειακής και της συστημικής θεραπείας.

Δομή και χαρακτηριστικά του ερωτηματολογίου

Η RES-24 αποτελείται από 24 ερωτήσεις, οι οποίες οργανώνονται σε τέσσερις βασικές υποκλίμακες:

• Αμοιβαιότητα (Reciprocity): αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο οι ανάγκες και οι επιθυμίες των μελών της σχέσης λαμβάνονται υπόψη ισότιμα.
• Δικαιοσύνη (Fairness): εξετάζει την αντίληψη περί δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης μέσα στη σχέση.
• Φροντίδα (Care): αξιολογεί την ύπαρξη υποστήριξης, σεβασμού, ενδιαφέροντος και συναισθηματικής φροντίδας προς το άλλο άτομο.
• Αξιοπιστία (Loyalty): εξετάζει τον βαθμό πίστης, συνέπειας και δέσμευσης για τη διατήρηση της σχέσης.

Οι συμμετέχοντες απαντούν στις δηλώσεις χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert, γεγονός που επιτρέπει την ποσοτική αποτίμηση της ηθικής διάστασης των σχέσεων.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της RES-24 πραγματοποιείται μέσω των απαντήσεων των συμμετεχόντων στις ερωτήσεις της κλίμακας.

Οι βασικές στατιστικές διαδικασίες περιλαμβάνουν:

• Ανάλυση αξιοπιστίας, με υπολογισμό του Cronbach’s α, για την εκτίμηση της εσωτερικής συνέπειας κάθε υποκλίμακας.
• Παραγοντική ανάλυση, για την επιβεβαίωση της θεωρητικής δομής της κλίμακας.
• Στατιστικές συγκρίσεις, όπως t-test και ANOVA, για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ ομάδων.

Τα αποτελέσματα χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ποιότητας των διαπροσωπικών σχέσεων, τη μελέτη της σχέσης της σχεσιακής ηθικής με την ψυχική υγεία και την ανάπτυξη θεραπευτικών παρεμβάσεων σε οικογενειακά και θεραπευτικά πλαίσια.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα της RES-24 εξετάζεται μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA), με σκοπό να επιβεβαιωθεί ότι τα δεδομένα υποστηρίζουν τη θεωρητική δομή των τεσσάρων βασικών διαστάσεων της κλίμακας.

Επιπλέον, πραγματοποιείται διασταυρούμενη επικύρωση (cross-validation) σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά περιβάλλοντα, ώστε να διασφαλίζεται η δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων. Ωστόσο, στο διαθέσιμο αρχείο δεν παρατίθενται συγκεκριμένοι αριθμητικοί δείκτες εγκυρότητας, όπως δείκτες προσαρμογής μοντέλου (CFI, TLI, RMSEA) ή αποτελέσματα παραγοντικής ανάλυσης.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία της RES-24 αξιολογείται μέσω ανάλυσης αξιοπιστίας, με βασικό δείκτη τον συντελεστή Cronbach’s α, προκειμένου να εκτιμηθεί η εσωτερική συνέπεια των επιμέρους διαστάσεων της κλίμακας.

Παρότι η διαδικασία αυτή προβλέπεται στο πρωτόκολλο αξιολόγησης του εργαλείου, στο διαθέσιμο αρχείο δεν αναφέρονται συγκεκριμένες τιμές Cronbach’s α ή άλλοι δείκτες αξιοπιστίας, όπως η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability).

Βαθμονόμηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμονόμηση της RES-24 βασίζεται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων σε κλίμακα Likert, από τις οποίες προκύπτουν επιμέρους και συνολικές βαθμολογίες σχεσιακής ηθικής.

Η διαδικασία βαθμονόμησης περιλαμβάνει:

• έλεγχο της εσωτερικής συνέπειας μέσω Cronbach’s α,
• επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση για την αξιολόγηση της θεωρητικής δομής,
• διασταυρούμενη επικύρωση σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά πλαίσια.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν υψηλότερο επίπεδο αμοιβαιότητας, δικαιοσύνης, φροντίδας και αξιοπιστίας στις διαπροσωπικές σχέσεις, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν δυσκολίες στη σχεσιακή ηθική και πιθανή ανάγκη για θεραπευτικές ή συμβουλευτικές παρεμβάσεις.

Βιβλιογραφία

Hargrave, T. D., & Pfitzer, F. (2003). The New Contextual Therapy: Guiding the Power of Give and Take. Brunner-Routledge.

Boszormenyi-Nagy, I., & Krasner, B. R. (1986). Between Give and Take: A Clinical Guide to Contextual Therapy. Brunner-Routledge.

Haug, I. E., & Lantz, J. (2006). Family-of-Origin Therapy and the Multigenerational Transmission of Ethical Values. Journal of Family Psychotherapy, 17(1), 1–17.