Περιγραφή

Η Coping Health Inventory for Parents (CHIP-45) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των στρατηγικών αντιμετώπισης που χρησιμοποιούν οι γονείς όταν το παιδί τους αντιμετωπίζει σοβαρά ή χρόνια προβλήματα υγείας. Αναπτύχθηκε από τους Hamilton I. McCubbin και συνεργάτες στο πλαίσιο της θεωρίας της οικογενειακής ανθεκτικότητας και προσαρμογής, με σκοπό να καταγράψει τις συμπεριφορές και τους μηχανισμούς που συμβάλλουν στη διατήρηση της ψυχολογικής ισορροπίας και της λειτουργικότητας της οικογένειας.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην παιδιατρική, την ψυχολογία υγείας, τη νοσηλευτική, την οικογενειακή θεραπεία και την κοινωνική εργασία, επιτρέποντας την αξιολόγηση των τρόπων με τους οποίους οι γονείς ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της φροντίδας ενός παιδιού με προβλήματα υγείας. Τα αποτελέσματα της κλίμακας συμβάλλουν στον εντοπισμό αναγκών υποστήριξης, στην ανάπτυξη εξατομικευμένων παρεμβάσεων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τόσο των γονέων όσο και των παιδιών.

Σκοπός της κλίμακας

Βασικός σκοπός του CHIP-45 είναι η αξιολόγηση των στρατηγικών αντιμετώπισης που εφαρμόζουν οι γονείς κατά τη διαχείριση των προκλήσεων που σχετίζονται με τη σοβαρή ασθένεια ή τη χρόνια κατάσταση υγείας του παιδιού τους.

Η κλίμακα επιδιώκει να αναδείξει τις στρατηγικές που θεωρούνται περισσότερο αποτελεσματικές στη διατήρηση της οικογενειακής συνοχής, στη διαχείριση του άγχους, στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και στην αξιοποίηση των διαθέσιμων κοινωνικών και επαγγελματικών υποστηρικτικών πόρων. Παράλληλα, χρησιμοποιείται τόσο για ερευνητικούς σκοπούς όσο και για την κλινική αξιολόγηση και τον σχεδιασμό παρεμβάσεων υποστήριξης οικογενειών.

Τι αξιολογεί το CHIP-45

Το CHIP-45 αξιολογεί το σύνολο των στρατηγικών που χρησιμοποιούν οι γονείς για να ανταποκριθούν στις ψυχολογικές, κοινωνικές και πρακτικές απαιτήσεις που δημιουργεί η ασθένεια του παιδιού.

Οι διαστάσεις που διερευνώνται περιλαμβάνουν τη συναισθηματική ανθεκτικότητα, την ενεργητική επίλυση προβλημάτων, την αναζήτηση κοινωνικής και οικογενειακής υποστήριξης, τη συνεργασία με επαγγελματίες υγείας, τη διατήρηση της οικογενειακής συνοχής, καθώς και την αξιοποίηση προσωπικών και κοινοτικών πόρων.

Η συνολική αξιολόγηση παρέχει ένα ολοκληρωμένο προφίλ των μηχανισμών αντιμετώπισης που υιοθετεί κάθε οικογένεια και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό τόσο προστατευτικών όσο και επιβαρυντικών παραγόντων.

Δομή και βαθμολόγηση

Το CHIP-45 αποτελείται από 45 δηλώσεις, στις οποίες οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert, εκφράζοντας τον βαθμό στον οποίο κάθε στρατηγική θεωρείται χρήσιμη ή εφαρμόζεται στην καθημερινή διαχείριση της κατάστασης υγείας του παιδιού.

Οι απαντήσεις ομαδοποιούνται σε υποκλίμακες που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές στρατηγικές αντιμετώπισης. Υπολογίζονται τόσο επιμέρους όσο και συνολικές βαθμολογίες, με υψηλότερες τιμές να υποδηλώνουν μεγαλύτερη χρήση ή αποτελεσματικότητα των αντίστοιχων στρατηγικών αντιμετώπισης.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα του CHIP-45 μπορούν να αναλυθούν με σύγχρονες ψυχομετρικές και στατιστικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στις επιστήμες υγείας και στις κοινωνικές επιστήμες.

Σε περιγραφικό επίπεδο υπολογίζονται μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσοι, ποσοστιαίες κατανομές και διαστήματα εμπιστοσύνης για κάθε υποκλίμακα και για τη συνολική βαθμολογία. Η αξιοπιστία του εργαλείου εξετάζεται μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ η δομική εγκυρότητα αξιολογείται με διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Exploratory και Confirmatory Factor Analysis).

Για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ ομάδων εφαρμόζονται στατιστικοί έλεγχοι όπως t-test, ANOVA, Mann–Whitney U και Kruskal–Wallis, ενώ χρησιμοποιούνται επίσης αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη μελέτη των σχέσεων μεταξύ των στρατηγικών αντιμετώπισης, της ψυχικής υγείας των γονέων, της οικογενειακής λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής.

Το CHIP-45 χρησιμοποιείται συχνά σε διαχρονικές μελέτες για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων και προγραμμάτων υποστήριξης οικογενειών παιδιών με χρόνιες παθήσεις.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το CHIP-45 παρουσιάζει υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα και αποτελεί ένα από τα πιο τεκμηριωμένα εργαλεία αξιολόγησης της οικογενειακής αντιμετώπισης προβλημάτων υγείας.

Η εσωτερική συνέπεια αξιολογείται συνήθως μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) επιβεβαιώνει τη σταθερότητα των αποτελεσμάτων στον χρόνο. Η εγκυρότητα κατασκευής υποστηρίζεται από παραγοντικές αναλύσεις και από σημαντικές συσχετίσεις με δείκτες οικογενειακής λειτουργικότητας, ψυχολογικής προσαρμογής, γονικού στρες και ποιότητας ζωής. Το εργαλείο έχει μεταφραστεί και προσαρμοστεί σε πολλές γλώσσες, επιτρέποντας τη χρήση του σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Το CHIP-45 χρησιμοποιείται σε παιδιατρικά νοσοκομεία, κέντρα αποκατάστασης, μονάδες χρόνιων νοσημάτων, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, προγράμματα οικογενειακής υποστήριξης και πανεπιστημιακές ερευνητικές μελέτες.

Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την αξιολόγηση των αναγκών των γονέων παιδιών με χρόνιες ή σοβαρές παθήσεις, τον σχεδιασμό παρεμβάσεων ενίσχυσης της οικογενειακής ανθεκτικότητας, την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοεκπαιδευτικών προγραμμάτων και τη μελέτη των παραγόντων που επηρεάζουν την προσαρμογή της οικογένειας στις απαιτήσεις της ασθένειας.

Βιβλιογραφία

McCubbin, H. I., & Thompson, A. I. (1987). Family Coping with Health Problems. In H. I. McCubbin & A. I. Thompson (Eds.), Family Assessment: Resiliency, Coping and Adaptation. University of Wisconsin.

McCubbin, H. I., Thompson, A. I., Elver, K. M., & McCubbin, M. A. (1992). Coping Health Inventory for Parents (CHIP). In H. I. McCubbin & A. I. Thompson (Eds.), Family Assessment: Resiliency, Coping and Adaptation. University of Wisconsin.

McCubbin, H. I., Thompson, A. I., & McCubbin, M. A. (1996). Family Assessment: Resiliency, Coping and Adaptation. University of Wisconsin.

Patterson, J. M. (2002). Understanding family resilience. Journal of Clinical Psychology, 58(3), 233–246.

Walsh, F. (2016). Strengthening Family Resilience (3rd ed.). Guilford Press.