Κλίμακα Μητρικής Ανθεκτικότητας (Maternal Resilience Scale – ERESMA)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Μητρικής Ανθεκτικότητας (Maternal Resilience Scale – ERESMA) αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της ψυχοκοινωνικής ανθεκτικότητας μητέρων ή βασικών φροντιστών παιδιών που αντιμετωπίζουν αναπτυξιακές, εκπαιδευτικές, συμπεριφορικές ή άλλες δυσκολίες. Η κλίμακα εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο η μητέρα ή ο φροντιστής ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της καθημερινής φροντίδας, στις δυσκολίες εκπαίδευσης και υγείας του παιδιού, καθώς και στους διαθέσιμους προσωπικούς, οικογενειακούς και κοινωνικούς πόρους.

Το εργαλείο περιλαμβάνει 45 προτάσεις, οι οποίες καλύπτουν τόσο θετικές όσο και αρνητικές πλευρές της εμπειρίας της φροντίδας. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνονται 14 θετικά και 31 αρνητικά διατυπωμένα στοιχεία, με τα αρνητικά να απαιτούν αντίστροφη κωδικοποίηση κατά τη βαθμολόγηση.

Στόχος

Βασικός στόχος της ERESMA είναι η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο η μητέρα ή ο φροντιστής μπορεί να διατηρεί λειτουργικούς τρόπους αντιμετώπισης των δυσκολιών που σχετίζονται με τη φροντίδα και την ανάπτυξη ενός παιδιού με αυξημένες ανάγκες.

Η κλίμακα εξετάζει, μεταξύ άλλων, την προσωπική επιμονή και αποφασιστικότητα, τα αισθήματα απογοήτευσης ή απελπισίας, την πνευματική ή θρησκευτική πίστη, την ανάληψη προσωπικής ευθύνης, την υποστήριξη από τον σύντροφο και την επάρκεια των διαθέσιμων πόρων για την κάλυψη των αναγκών της οικογένειας.

Δομή της Κλίμακας

Η ERESMA οργανώνεται σε έξι επιμέρους διαστάσεις:

Αυτοπροσδιορισμός / Ανθεκτικότητα (Self-determination – resilience): αξιολογεί την επιμονή, την ενεργητική αντιμετώπιση των δυσκολιών, την αναζήτηση λύσεων και την πεποίθηση ότι οι προσπάθειες της μητέρας ή του φροντιστή μπορούν να συμβάλουν θετικά στην πρόοδο του παιδιού.

Απελπισία (Hopelessness): αποτυπώνει συναισθήματα απογοήτευσης, αδυναμίας, έντασης και δυσκολίας στην αντιμετώπιση των απαιτήσεων που συνδέονται με τη φροντίδα και την εκπαίδευση του παιδιού.

Πνευματική πίστη (Spiritual faith): εξετάζει τον ρόλο της πίστης, της προσευχής και της πνευματικότητας ως πηγών δύναμης, καθοδήγησης και συναισθηματικής ανακούφισης.

Απόρριψη προσωπικής ευθύνης (Rejection of personal responsibility): αφορά την τάση απόδοσης των δυσκολιών σε εξωτερικούς παράγοντες ή σε άλλα άτομα, αντί της ανάληψης προσωπικής ευθύνης.

Έλλειψη υποστήριξης από τον σύντροφο (Lack of support from the partner): αξιολογεί τις δυσκολίες συνεργασίας, επικοινωνίας και υποστήριξης μεταξύ της μητέρας ή του φροντιστή και του συντρόφου σε ζητήματα που αφορούν το παιδί.

Περιορισμένοι πόροι για την κάλυψη αναγκών (Limited resources for meeting needs): εξετάζει κατά πόσο οικονομικοί, κοινωνικοί ή άλλοι πρακτικοί περιορισμοί δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης και υποστήριξης.

Βαθμονόμηση των Απαντήσεων

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert:

1 = Ποτέ
2 = Σχεδόν ποτέ
3 = Μερικές φορές
4 = Συχνά
5 = Πάντα

Οι αρνητικά διατυπωμένες ερωτήσεις βαθμολογούνται αντίστροφα, έτσι ώστε οι τελικές βαθμολογίες να έχουν κοινή κατεύθυνση ερμηνείας.

Βαθμολόγηση και Στατιστική Ανάλυση

Η συνολική βαθμολογία της κλίμακας προκύπτει από την άθροιση των τιμών των επιμέρους ερωτήσεων, αφού προηγηθεί η κατάλληλη αντίστροφη κωδικοποίηση των αρνητικά διατυπωμένων στοιχείων. Αντίστοιχα, μπορούν να υπολογιστούν ξεχωριστές βαθμολογίες για κάθε έναν από τους έξι παράγοντες.

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη μητρική ανθεκτικότητα.

Η κατανομή των ερωτήσεων στις επιμέρους διαστάσεις είναι η ακόλουθη:

  • Αυτοπροσδιορισμός: 11, 24, 1, 44, 17, 30, 42, 33, 14
  • Απελπισία: 2, 8, 23, 12, 28, 20, 36, 43, 40, 45, 15, 32, 4
  • Πνευματική πίστη: 5, 22, 26, 35, 29
  • Απόρριψη προσωπικής ευθύνης: 3, 19, 27, 38, 9
  • Έλλειψη υποστήριξης από τον σύντροφο: 10, 21, 6, 39, 16, 34, 41
  • Περιορισμένοι πόροι για την κάλυψη αναγκών: 18, 25, 31, 7, 37, 13.

Σε περιπτώσεις όπου η μητέρα ή ο φροντιστής δεν έχει σύντροφο, το αρχικό υλικό προβλέπει ότι η κλίμακα μπορεί να υπολογιστεί με 38 ερωτήσεις, με παράλειψη της διάστασης «Έλλειψη υποστήριξης από τον σύντροφο».

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Στο παρεχόμενο υλικό αναφέρονται υψηλοί δείκτες εσωτερικής συνέπειας για τη συνολική κλίμακα και ικανοποιητικές έως υψηλές τιμές για τις επιμέρους διαστάσεις.

Ο συντελεστής αξιοπιστίας για τη συνολική κλίμακα αναφέρεται ως 0,92. Για τις επιμέρους διαστάσεις αναφέρονται οι ακόλουθες τιμές:

  • Αυτοπροσδιορισμός / Ανθεκτικότητα: 0,84
  • Απελπισία: 0,89
  • Πνευματική πίστη: 0,78
  • Απόρριψη προσωπικής ευθύνης: 0,71
  • Έλλειψη υποστήριξης από τον σύντροφο: 0,84
  • Περιορισμένοι πόροι για την κάλυψη αναγκών: 0,80.

Οι τιμές αυτές υποδηλώνουν ικανοποιητική έως πολύ υψηλή εσωτερική συνοχή της συνολικής κλίμακας και των περισσότερων επιμέρους διαστάσεων.

Εφαρμογές

Η ERESMA μπορεί να αξιοποιηθεί σε ερευνητικά και εφαρμοσμένα πλαίσια που αφορούν οικογένειες παιδιών με ιδιαίτερες εκπαιδευτικές, αναπτυξιακές ή υγειονομικές ανάγκες. Μπορεί να συμβάλει στη διερεύνηση παραγόντων που σχετίζονται με την ψυχολογική προσαρμογή των μητέρων και των φροντιστών, τη διαχείριση των καθημερινών απαιτήσεων, την οικογενειακή υποστήριξη και την πρόσβαση σε διαθέσιμους πόρους.

Παράλληλα, η πολυδιάστατη δομή της επιτρέπει τη διερεύνηση συγκεκριμένων περιοχών στις οποίες ένας φροντιστής ενδέχεται να παρουσιάζει μεγαλύτερες δυσκολίες ή, αντίθετα, αυξημένους προστατευτικούς πόρους.

Βιβλιογραφία

Roque MP, Acle G, García M. Escala de resiliencia materna: un estudio de validación en una muestra de madres con niños especiales [Maternal resilience scale: A validation study in a sample of mothers with exceptional children]. Revista Iberoamericana de Diagnóstico y Evaluación Psicológica. 2009;1(27):107–132.

Roque HMP. Evaluación de las características de resiliencia materna y mediadores ante la excepcionalidad. In: Acle G, ed. Resiliencia en educación especial. Una experiencia en la escuela regular. Barcelona: Gedisa; 2012:105–135.