Κλίμακα Γνώσης για το AIDS στους Εφήβους [AAKKS-22]

Περιγραφή

Η Adolescent AIDS Knowledge Scale (AKKS) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του επιπέδου γνώσεων των εφήβων σχετικά με τη λοίμωξη από τον Ιό Ανθρώπινης Ανοσοανεπάρκειας (HIV) και το Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας (AIDS). Το εργαλείο εξετάζει κατά πόσο οι έφηβοι διαθέτουν έγκυρη γνώση σχετικά με τους τρόπους μετάδοσης του HIV, τις μεθόδους πρόληψης, τη διάγνωση, τη θεραπεία, καθώς και τους διαδεδομένους μύθους και τις λανθασμένες αντιλήψεις που εξακολουθούν να υπάρχουν γύρω από τη νόσο.

Η ανάπτυξη της κλίμακας βασίστηκε στην ανάγκη δημιουργίας αξιόπιστων εργαλείων αξιολόγησης της γνώσης των νέων για τον HIV/AIDS, ώστε να σχεδιάζονται αποτελεσματικότερα προγράμματα πρόληψης, αγωγής υγείας και προαγωγής ασφαλών συμπεριφορών.

 

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η εφηβεία αποτελεί μια περίοδο κατά την οποία διαμορφώνονται οι στάσεις, οι πεποιθήσεις και οι συμπεριφορές που σχετίζονται με τη σεξουαλική υγεία. Η επαρκής γνώση για τον HIV/AIDS αποτελεί βασικό προστατευτικό παράγοντα απέναντι σε επικίνδυνες συμπεριφορές και συμβάλλει στη μείωση του κοινωνικού στίγματος που συνοδεύει τα άτομα που ζουν με HIV.

Η διεθνής βιβλιογραφία έχει δείξει ότι η ελλιπής ενημέρωση, οι λανθασμένες αντιλήψεις και οι κοινωνικοί μύθοι αποτελούν σημαντικά εμπόδια στην πρόληψη της λοίμωξης και στην έγκαιρη αναζήτηση υπηρεσιών υγείας. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση του επιπέδου γνώσεων των εφήβων αποτελεί βασικό στοιχείο των προγραμμάτων αγωγής υγείας.

 

Τι αξιολογεί το εργαλείο

Η AKKS εξετάζει τις γνώσεις των εφήβων σχετικά με:

• τη φύση του HIV και του AIDS,
• τους τρόπους μετάδοσης του HIV,
• τις αποδεδειγμένες μεθόδους πρόληψης,
• τις λανθασμένες αντιλήψεις σχετικά με τη μετάδοση,
• τη χρήση προφυλακτικών και άλλων μέτρων προστασίας,
• τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης,
• τις σύγχρονες θεραπευτικές δυνατότητες,
• τη χρόνια διαχείριση της HIV λοίμωξης,
• τις κοινωνικές προκαταλήψεις και το στίγμα απέναντι στα άτομα που ζουν με HIV.

Η αξιολόγηση αυτών των γνώσεων επιτρέπει την αναγνώριση εκπαιδευτικών αναγκών και την ανάπτυξη στοχευμένων παρεμβάσεων πρόληψης.

 

Τομείς εφαρμογής

Η AKKS χρησιμοποιείται σε πολλούς τομείς της δημόσιας υγείας και της εκπαίδευσης, όπως:

• σχολικές μονάδες,
• προγράμματα αγωγής υγείας,
• υπηρεσίες δημόσιας υγείας,
• πανεπιστημιακές και επιδημιολογικές έρευνες,
• προγράμματα πρόληψης σε εφήβους και νέους,
• αξιολόγηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων,
• έρευνες γνώσεων, στάσεων και συμπεριφορών σχετικά με τον HIV/AIDS.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται τόσο πριν όσο και μετά από εκπαιδευτικές δράσεις για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητάς τους.

 

Διαδικασία χορήγησης

Η κλίμακα αποτελείται από σειρά δηλώσεων ή ερωτήσεων γνώσεων σχετικά με τον HIV/AIDS. Οι συμμετέχοντες καλούνται να επιλέξουν τη σωστή απάντηση ή να δηλώσουν εάν μια πρόταση είναι σωστή ή λανθασμένη, ανάλογα με τη μορφή της έκδοσης που χρησιμοποιείται.

Η συμπλήρωση απαιτεί συνήθως 5–10 λεπτά, ενώ μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή.

 

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση βασίζεται στον αριθμό των σωστών απαντήσεων. Κάθε ορθή απάντηση λαμβάνει συγκεκριμένη βαθμολογία και το άθροισμα των επιμέρους βαθμών αντιπροσωπεύει το συνολικό επίπεδο γνώσεων του συμμετέχοντα.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν καλύτερη γνώση σχετικά με τον HIV/AIDS και μεγαλύτερη κατανόηση των τρόπων πρόληψης και διαχείρισης της νόσου. Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες αναδεικνύουν σημαντικά γνωστικά κενά, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν στόχο εκπαιδευτικών παρεμβάσεων.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ατομικό ή ομαδικό επίπεδο και να συγκριθεί μεταξύ διαφορετικών δημογραφικών ομάδων ή πριν και μετά από προγράμματα ενημέρωσης.

 

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η AKKS αξιολογείται σύμφωνα με τις βασικές αρχές της ψυχομετρίας και η επιστημονική της τεκμηρίωση περιλαμβάνει:

• εσωτερική συνέπεια μέσω του συντελεστή Cronbach’s α,
• αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability),
• εγκυρότητα περιεχομένου,
• συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα,
• δυνατότητα διάκρισης μεταξύ διαφορετικών επιπέδων γνώσης,
• ευαισθησία στην ανίχνευση αλλαγών μετά από εκπαιδευτικές παρεμβάσεις.

Οι περισσότερες μελέτες καταδεικνύουν ότι η κλίμακα αποτελεί αξιόπιστο εργαλείο αξιολόγησης γνώσεων σε εφηβικούς πληθυσμούς και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στην έρευνα όσο και στην εφαρμοσμένη δημόσια υγεία.

 

Πλεονεκτήματα

Η AKKS αποτελεί ένα σύντομο, εύχρηστο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο που επιτρέπει την αντικειμενική αξιολόγηση των γνώσεων των εφήβων για τον HIV/AIDS. Διευκολύνει την αναγνώριση λανθασμένων αντιλήψεων, υποστηρίζει τον σχεδιασμό προγραμμάτων πρόληψης και επιτρέπει την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Παράλληλα, συμβάλλει στη μείωση του κοινωνικού στίγματος μέσω της ενίσχυσης της σωστής ενημέρωσης.

 

Περιορισμοί

Η κλίμακα αξιολογεί αποκλειστικά το επίπεδο γνώσεων και δεν εξετάζει άμεσα τις στάσεις, τις προθέσεις ή τις πραγματικές συμπεριφορές των εφήβων απέναντι στον HIV/AIDS. Επιπλέον, η γνώση από μόνη της δεν διασφαλίζει την υιοθέτηση ασφαλών συμπεριφορών, καθώς αυτές επηρεάζονται και από κοινωνικούς, πολιτισμικούς και ψυχολογικούς παράγοντες. Για τον λόγο αυτό, η AKKS συνιστάται να χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με εργαλεία αξιολόγησης στάσεων, αντιλήψεων και συμπεριφορών.

 

Βιβλιογραφία

Jemmott, J. B., Jemmott, L. S., & Fong, G. T. (1992). Effects of an HIV risk-reduction intervention on adolescent knowledge, attitudes and behaviors. Journal of Adolescent Health, 13(6), 611–619.

Kirby, D. (2007). Emerging Answers 2007: Research Findings on Programs to Reduce Teen Pregnancy and Sexually Transmitted Diseases. National Campaign to Prevent Teen and Unplanned Pregnancy.

UNAIDS. (2024). Global AIDS Update. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS.

World Health Organization. (2024). Global Health Sector Strategies on HIV, Viral Hepatitis and Sexually Transmitted Infections. WHO.