Κλίμακες Αυτοαποτελεσματικότητας και Εξωτερικότητας [SEES]

Περιγραφή

Οι Self-Efficacy and Externality Scales (SEES), δηλαδή οι Κλίμακες Αυτοαποτελεσματικότητας και Εξωτερικότητας, αποτελούν εργαλεία αξιολόγησης δύο βασικών ψυχολογικών διαστάσεων: της αυτοαποτελεσματικότητας και της εξωτερικότητας.

Η αυτοαποτελεσματικότητα αφορά τις πεποιθήσεις του ατόμου σχετικά με την ικανότητά του να επηρεάζει γεγονότα, να ανταποκρίνεται σε απαιτήσεις και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά διαφορετικές καταστάσεις. Αντίθετα, η εξωτερικότητα αναφέρεται στην πεποίθηση ότι τα αποτελέσματα στη ζωή του ατόμου καθορίζονται σε σημαντικό βαθμό από εξωτερικές δυνάμεις ή περιστάσεις, και όχι αποκλειστικά από τις δικές του ενέργειες.

Στόχος

Κύριος στόχος των SEES είναι η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο ένα άτομο πιστεύει ότι διαθέτει την ικανότητα να επιτυγχάνει στόχους και να αντιμετωπίζει προκλήσεις, καθώς και του βαθμού στον οποίο θεωρεί ότι τα αποτελέσματα της ζωής του εξαρτώνται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη ή η δράση άλλων ανθρώπων.

Παράλληλα, οι κλίμακες μπορούν να συμβάλουν στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο αυτές οι πεποιθήσεις σχετίζονται με τη συμπεριφορά και τη λήψη αποφάσεων του ατόμου.

Βασικές Διαστάσεις

Η πρώτη βασική διάσταση είναι η Αυτοαποτελεσματικότητα (Self-Efficacy). Αφορά την προσωπική εκτίμηση του ατόμου σχετικά με το κατά πόσο μπορεί να επιτύχει επιθυμητά αποτελέσματα και να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει.

Η δεύτερη διάσταση είναι η Εξωτερικότητα (Externality). Αναφέρεται στην τάση του ατόμου να αποδίδει τα αποτελέσματα της ζωής του σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη, οι περιστάσεις ή η επιρροή άλλων ανθρώπων. Η διάκριση ανάμεσα στις δύο αυτές διαστάσεις αποτελεί το βασικό θεωρητικό πλαίσιο του εργαλείου.

Τρόπος Συμπλήρωσης και Βαθμολόγηση

Οι κλίμακες περιλαμβάνουν ερωτήσεις ή δηλώσεις που σχετίζονται με τις πεποιθήσεις του ατόμου για την προσωπική του ικανότητα επιτυχίας και με τον βαθμό στον οποίο θεωρεί ότι εξωτερικοί παράγοντες επηρεάζουν τα αποτελέσματα της ζωής του.

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν τις δηλώσεις χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert ή άλλο αντίστοιχο σύστημα διαβάθμισης. Το παρεχόμενο υλικό δεν προσδιορίζει συγκεκριμένο αριθμό βαθμίδων, όρια βαθμολογίας ή επιμέρους υποκλίμακες και, επομένως, η βαθμολόγηση πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες της εκάστοτε χρησιμοποιούμενης έκδοσης.

Ερμηνεία

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων επικεντρώνεται στη σχέση ανάμεσα στην αντιλαμβανόμενη προσωπική ικανότητα και στην τάση απόδοσης των αποτελεσμάτων σε εξωτερικούς παράγοντες.

Υψηλότερες τιμές σε δείκτες αυτοαποτελεσματικότητας μπορούν να αντανακλούν ισχυρότερη πεποίθηση του ατόμου ότι μπορεί να επιτύχει στόχους και να αντιμετωπίσει προκλήσεις. Αντίστοιχα, υψηλότερα επίπεδα εξωτερικότητας μπορούν να υποδηλώνουν μεγαλύτερη τάση απόδοσης των αποτελεσμάτων σε παράγοντες που βρίσκονται έξω από τον άμεσο προσωπικό έλεγχο.

Εφαρμογές

Οι SEES μπορούν να αξιοποιηθούν σε ερευνητικά πλαίσια που εξετάζουν τις σχέσεις ανάμεσα στις προσωπικές πεποιθήσεις, τη συμπεριφορά και τη λήψη αποφάσεων. Η παράλληλη εξέταση της αυτοαποτελεσματικότητας και της εξωτερικότητας επιτρέπει μια πιο ολοκληρωμένη αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τόσο τις προσωπικές του δυνατότητες όσο και την επιρροή εξωτερικών συνθηκών.

Η θεωρητική βάση του υλικού συνδέεται με το έργο του Bandura για την αυτοαποτελεσματικότητα και του Rotter για τον εσωτερικό και εξωτερικό έλεγχο της ενίσχυσης.

Βιβλιογραφία

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.

Lefcourt, H. M. (1981). Locus of Control: Current Trends in Theory and Research. Psychology Press.

Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs: General and Applied, 80(1), 1–28.

Schunk, D. H. (1991). Self-efficacy and academic motivation. Educational Psychologist, 26(3–4), 207–231.