Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q-36)

Ερωτηματολόγιο Εξέτασης Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής [EDE-Q-36]

Περιγραφή

Το Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q-36) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της ψυχοπαθολογίας που σχετίζεται με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής. Αναπτύχθηκε από τους Christopher G. Fairburn και Susan J. Beglin ως η αυτοσυμπληρούμενη εκδοχή της ημιδομημένης συνέντευξης Eating Disorder Examination (EDE) και χρησιμοποιείται διεθνώς τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην ερευνητική κοινότητα.

Το ερωτηματολόγιο αξιολογεί τόσο τις γνωστικές και συναισθηματικές διαστάσεις των διαταραχών πρόσληψης τροφής όσο και τις συμπεριφορές που σχετίζονται με αυτές κατά τις τελευταίες 28 ημέρες. Εστιάζει σε χαρακτηριστικά όπως ο υπερβολικός έλεγχος της διατροφής, η υπερβολική ενασχόληση με το βάρος και το σχήμα του σώματος, τα επεισόδια υπερφαγίας και οι αντιρροπιστικές συμπεριφορές, όπως ο αυτοπροκαλούμενος έμετος, η χρήση καθαρτικών και η υπερβολική σωματική άσκηση.

Το EDE-Q-36 αποτελεί σήμερα ένα από τα βασικά εργαλεία αξιολόγησης της ψυχοπαθολογίας που σχετίζεται με τη νευρική ανορεξία, τη νευρική βουλιμία, τη διαταραχή υπερφαγίας και άλλες διαταραχές πρόσληψης τροφής. Το αρχικό έγγραφο αναφέρει ότι η κλίμακα αποτελείται από 36 ερωτήσεις, αξιολογεί συμπτώματα και στάσεις απέναντι στο φαγητό, το βάρος και το σχήμα του σώματος και εξετάζει τη συμπεριφορά των τελευταίων τεσσάρων εβδομάδων.

Στόχος

Βασικός στόχος του EDE-Q-36 είναι η ολοκληρωμένη αξιολόγηση της σοβαρότητας των διαταραχών πρόσληψης τροφής και η ποσοτική αποτύπωση των γνωστικών και συμπεριφορικών χαρακτηριστικών που τις συνοδεύουν.

Ειδικότερα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

• την ανίχνευση πιθανών διαταραχών πρόσληψης τροφής,
• την αξιολόγηση της βαρύτητας των συμπτωμάτων,
• την παρακολούθηση της πορείας των ασθενών κατά τη διάρκεια της θεραπείας,
• την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών παρεμβάσεων,
• την επιστημονική διερεύνηση παραγόντων που σχετίζονται με τη διατροφική συμπεριφορά και την εικόνα σώματος.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Το EDE-Q βασίζεται στο γνωσιακό-συμπεριφορικό μοντέλο των διαταραχών πρόσληψης τροφής, σύμφωνα με το οποίο η υπερβολική σημασία που αποδίδεται στο σωματικό βάρος, το σχήμα του σώματος και τον έλεγχο της διατροφής αποτελεί τον κεντρικό μηχανισμό ανάπτυξης και διατήρησης των διατροφικών διαταραχών.

Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, η αρνητική εικόνα σώματος οδηγεί σε αυστηρούς διατροφικούς περιορισμούς, οι οποίοι συχνά καταλήγουν σε επεισόδια υπερφαγίας και στη συνέχεια σε αντιρροπιστικές συμπεριφορές, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο διατήρησης της διαταραχής.

Δομή της Κλίμακας

Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 36 ερωτήσεις και οργανώνεται σε τέσσερις βασικές υποκλίμακες:

• Περιορισμός (Restraint)
• Ενασχόληση με το Φαγητό (Eating Concern)
• Ενασχόληση με το Σχήμα του Σώματος (Shape Concern)
• Ενασχόληση με το Βάρος (Weight Concern)

Επιπλέον, καταγράφει τη συχνότητα συγκεκριμένων συμπεριφορών κατά τις τελευταίες 28 ημέρες, όπως:

• επεισόδια υπερφαγίας,
• αυτοπροκαλούμενο έμετο,
• χρήση καθαρτικών,
• χρήση διουρητικών,
• υπερβολική σωματική άσκηση,
• παρατεταμένη νηστεία.

Βαθμολόγηση

Οι περισσότερες ερωτήσεις βαθμολογούνται σε κλίμακα Likert επτά βαθμίδων (0–6), όπου υψηλότερες τιμές αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη σοβαρότητα των συμπτωμάτων.

Οι βαθμολογίες κάθε υποκλίμακας υπολογίζονται ως ο μέσος όρος των αντίστοιχων ερωτήσεων, ενώ μπορεί να υπολογιστεί και συνολικός δείκτης σοβαρότητας.

Στο αρχικό έγγραφο αναφέρεται ότι οι βαθμολογίες κυμαίνονται από 0 έως 6 για τις υποκλίμακες, ενώ το συνολικό άθροισμα των απαντήσεων μπορεί να φθάσει έως 144 μονάδες, με υψηλότερες τιμές να υποδηλώνουν μεγαλύτερη συχνότητα διαταραγμένων διατροφικών συμπεριφορών και αντιρροπιστικών πρακτικών.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Οι υψηλές βαθμολογίες στις επιμέρους υποκλίμακες υποδηλώνουν μεγαλύτερη ψυχοπαθολογία που σχετίζεται με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής.

Ειδικότερα:

• υψηλή βαθμολογία στον Περιορισμό υποδηλώνει αυστηρό έλεγχο της πρόσληψης τροφής,
• υψηλή βαθμολογία στην Ενασχόληση με το Φαγητό αντανακλά έντονη γνωστική ενασχόληση με τη διατροφή,
• υψηλή βαθμολογία στην Ενασχόληση με το Σχήμα του Σώματος δείχνει αυξημένη δυσαρέσκεια και ανησυχία για την εξωτερική εμφάνιση,
• υψηλή βαθμολογία στην Ενασχόληση με το Βάρος αντικατοπτρίζει υπερβολική σημασία που αποδίδεται στο σωματικό βάρος.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες και να συνδυάζεται με κλινική συνέντευξη και συμπληρωματικές αξιολογήσεις.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το EDE-Q-36 διαθέτει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες και αποτελεί ένα από τα πλέον αξιόπιστα εργαλεία αξιολόγησης των διαταραχών πρόσληψης τροφής.

Η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει:

• υψηλή εσωτερική συνοχή (Cronbach’s α συνήθως >0.85),
• καλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων,
• υψηλή συγκλίνουσα εγκυρότητα σε σύγκριση με τη συνέντευξη EDE,
• επιβεβαιωμένη εγκυρότητα σε εφήβους και ενήλικες.

Στο ελληνικό υλικό αναφέρεται επίσης υψηλή αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας (Cronbach’s α = 0,90).

Εφαρμογές

Το EDE-Q-36 χρησιμοποιείται ευρέως σε:

• κλινικές διατροφικών διαταραχών,
• μονάδες ψυχικής υγείας,
• ψυχολογικές και ψυχιατρικές αξιολογήσεις,
• πανεπιστημιακή έρευνα,
• επιδημιολογικές μελέτες,
• αξιολόγηση θεραπευτικών προγραμμάτων.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης των διατροφικών διαταραχών με την αυτοεκτίμηση, την εικόνα σώματος, την παχυσαρκία, την κατάθλιψη, το άγχος, την τελειοθηρία και άλλους ψυχολογικούς παράγοντες.

Πλεονεκτήματα

Το EDE-Q-36 αποτελεί ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία αξιολόγησης των διαταραχών πρόσληψης τροφής επειδή:

• διαθέτει υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα,
• αξιολογεί τόσο γνωστικά όσο και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά,
• εφαρμόζεται εύκολα σε κλινικά και ερευνητικά περιβάλλοντα,
• επιτρέπει την παρακολούθηση της πορείας της θεραπείας,
• χρησιμοποιείται διεθνώς ως πρότυπο εργαλείο αξιολόγησης των διατροφικών διαταραχών.

Βιβλιογραφία

Binford, R. B., Le Grange, D., & Jellar, C. C. (2005). Eating Disorders Examination versus Eating Disorders Examination-Questionnaire in adolescents with full and partial-syndrome bulimia nervosa and anorexia nervosa. International Journal of Eating Disorders, 37(1), 44–49.

Fairburn, C. G., & Beglin, S. J. (1994). Assessment of eating disorders: Interview or self-report questionnaire? International Journal of Eating Disorders, 16(4), 363–370.

Luce, K. H., & Crowther, J. H. (1999). The reliability of the Eating Disorder Examination–Questionnaire (EDE-Q). International Journal of Eating Disorders, 25(3), 349–351.

Machado, P. P., Grilo, C. M., Rodrigues, T. F., Vaz, A. R., & Crosby, R. D. (2020). Eating Disorder Examination–Questionnaire short forms: A comparison. International Journal of Eating Disorders, 53(6), 937–944.

Mond, J. M., Hay, P. J., Rodgers, B., Owen, C., & Beumont, P. J. V. (2004). Validity of the Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q) in screening for eating disorders in community samples. Behaviour Research and Therapy, 42(5), 551–567.

Nagata, J. M., Murray, S. B., Compte, E. J., Pak, E. H., Schauer, R., Flentje, A., et al. (2020). Community norms for the Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q) among transgender men and women. Eating Behaviors, 37, 101381.