Περιγραφή

Η COVID-19 Household Environment Scale (CHES-30) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε για την αξιολόγηση των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 στο οικιακό και οικογενειακό περιβάλλον. Σχεδιάστηκε ώστε να αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι συνθήκες κοινωνικής αποστασιοποίησης, οι περιορισμοί μετακίνησης και οι αλλαγές στην καθημερινότητα επηρέασαν τη λειτουργία του νοικοκυριού, τις οικογενειακές σχέσεις και την ψυχοκοινωνική ευημερία των μελών του.

Η κλίμακα εξετάζει βασικές διαστάσεις της οικογενειακής ζωής, όπως το επίπεδο των συγκρούσεων, τη συνοχή και τη συνεργασία μεταξύ των μελών της οικογένειας, την ποιότητα της επικοινωνίας, την ύπαρξη συναισθηματικής υποστήριξης, τις αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες, καθώς και την ψυχολογική επιβάρυνση που προκάλεσε η πανδημία. Η ανάπτυξη του εργαλείου βασίστηκε σε σύγχρονες αρχές κατασκευής ψυχομετρικών εργαλείων και ανταποκρίνεται στην ανάγκη συστηματικής αξιολόγησης των επιπτώσεων μιας μεγάλης υγειονομικής κρίσης στο οικογενειακό περιβάλλον.

Στόχος

Βασικός στόχος της CHES-30 είναι η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο η πανδημία COVID-19 επηρέασε τη λειτουργικότητα του νοικοκυριού και τις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας. Το εργαλείο επιτρέπει την αναγνώριση τόσο των αρνητικών επιπτώσεων, όπως η αύξηση των συγκρούσεων, του άγχους και της συναισθηματικής επιβάρυνσης, όσο και των θετικών προσαρμογών, όπως η ενίσχυση της συνοχής, της συνεργασίας και της αλληλοϋποστήριξης.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης του οικογενειακού περιβάλλοντος με την ψυχική υγεία, την ψυχολογική ανθεκτικότητα, την ποιότητα ζωής, την οικογενειακή λειτουργικότητα και την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων που εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια ή μετά την πανδημία.

Δομή και Βαθμολόγηση

Η CHES-30 αποτελείται από 30 δηλώσεις, οι οποίες οργανώνονται σε δύο βασικές υποκλίμακες που αξιολογούν τη σύγκρουση (Conflict) και τη συνοχή ή συντροφικότητα (Togetherness/Cohesion) μέσα στο νοικοκυριό. Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου οι υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη ένταση της αντίστοιχης διάστασης.

Οι επιμέρους βαθμολογίες υπολογίζονται για κάθε υποκλίμακα, ενώ μπορεί να εξαχθεί και συνολική εικόνα της λειτουργικότητας του οικογενειακού περιβάλλοντος κατά την περίοδο της πανδημίας. Υψηλότερες βαθμολογίες στη διάσταση της σύγκρουσης υποδηλώνουν αυξημένες δυσκολίες στις οικογενειακές σχέσεις, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες στη συνοχή αντανακλούν μεγαλύτερη οικογενειακή υποστήριξη, συνεργασία και συναισθηματική εγγύτητα.

Στατιστική Ανάλυση

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της CHES-30 περιλαμβάνει τον έλεγχο της εσωτερικής συνοχής με τους συντελεστές Cronbach’s α και McDonald’s ω, καθώς και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) όταν εφαρμόζεται διαχρονικά. Η αρχική ανάπτυξη της κλίμακας υποστήριξε μια διπαραγοντική δομή, η οποία αξιολογήθηκε με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Οι αρχικές μελέτες ανέφεραν υψηλή αξιοπιστία για τις δύο υποκλίμακες, με Cronbach’s α ≈ 0,85 για τη σύγκρουση και ≈ 0,89 για τη συνοχή.

Η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα διερευνώνται μέσω συσχετίσεων με εργαλεία αξιολόγησης του άγχους, της κατάθλιψης, της οικογενειακής λειτουργικότητας, της ψυχικής ανθεκτικότητας και της ποιότητας ζωής. Στις ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται περιγραφική στατιστική, συντελεστές Pearson ή Spearman, συγκρίσεις ομάδων με t-test, ANOVA, MANOVA, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ του οικογενειακού περιβάλλοντος, των δημογραφικών χαρακτηριστικών και της ψυχικής υγείας.

Εφαρμογές

Η CHES-30 χρησιμοποιείται στην ψυχολογία της υγείας, την οικογενειακή ψυχολογία, την κοινωνική εργασία, τη δημόσια υγεία και την επιδημιολογική έρευνα. Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ερευνητές που επιθυμούν να αξιολογήσουν τον τρόπο με τον οποίο μεγάλες κοινωνικές ή υγειονομικές κρίσεις επηρεάζουν τη λειτουργικότητα της οικογένειας.

Επιπλέον, αξιοποιείται σε μελέτες που διερευνούν τις μακροχρόνιες ψυχοκοινωνικές συνέπειες της πανδημίας, την οικογενειακή ανθεκτικότητα, την ψυχική υγεία παιδιών και ενηλίκων, καθώς και την αποτελεσματικότητα προγραμμάτων υποστήριξης οικογενειών μετά από καταστάσεις κρίσης.

Βιβλιογραφία

Behar-Zusman, V., Chavez, J. V., & Gattamorta, K. (2020). Developing a Measure of the Impact of COVID-19 Social Distancing on Household Conflict and Cohesion. Family Process, 59(3), 1045–1059.

Kazak, A. E., Alderfer, M. A., Enlow, P. T., Lewis, A. M., Vega, G., Barakat, L. P., et al. (2021). COVID-19 Exposure and Family Impact Scales: Factor Structure and Initial Validation. Journal of Pediatric Psychology, 46(5), 504–513.

Moos, R. H., & Moos, B. S. (1994). Family Environment Scale Manual (3rd ed.). Consulting Psychologists Press.

Spinelli, M., Lionetti, F., Pastore, M., & Fasolo, M. (2020). Parents and Children Facing the COVID-19 Outbreak in Italy. Frontiers in Psychology, 11, 1713.

Papathanasiou, I. V., Fradelos, E., Mantzaris, D., & Tzavella, F. (2021). COVID-19 Household Environment Scale (CHES): Greek Version. University of Thessaly.