Κλίμακες Σχέσεων Θεραπευτή–Θεραπευόμενου με Σχιζοφρενείς Ασθενείς [TPSS-30]

Περιγραφή Κλίμακας

Οι Κλίμακες Σχέσεων Θεραπευτή–Θεραπευόμενου με Σχιζοφρενείς Ασθενείς (Therapist–Patient Relationship Scales with Schizophrenic Patients – TPSS-30) αποτελούν ψυχομετρικό εργαλείο αξιολόγησης της θεραπευτικής σχέσης μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου σε άτομα με σχιζοφρενικές διαταραχές. Πρόκειται για αυτοσυμπληρούμενες κλίμακες, εύκολες στη χορήγηση και με μικρό χρόνο συμπλήρωσης και αξιολόγησης.

Η ελληνική έκδοση χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της θεραπευτικής σχέσης με βάση την υποκειμενική συναισθηματική εμπειρία των δύο πλευρών. Περιλαμβάνει δύο ξεχωριστές εκδοχές, μία για τον θεραπευτή και μία για τον θεραπευόμενο, καθεμία από τις οποίες αποτελείται από 30 στοιχεία.

Στόχος

Βασικός στόχος των TPSS-30 είναι η διερεύνηση των προτύπων επικοινωνίας, της συναισθηματικής εμπλοκής και της δυναμικής που αναπτύσσεται στη θεραπευτική σχέση μεταξύ επαγγελματιών ψυχικής υγείας και ασθενών με ψυχωτικές διαταραχές.

Παράλληλα, το εργαλείο αποσκοπεί στην αποτύπωση των διαφορών και των ομοιοτήτων στην αντίληψη της θεραπευτικής σχέσης από την πλευρά του θεραπευτή και του θεραπευόμενου, καθώς και στη διερεύνηση παραμέτρων που μπορεί να επηρεάζουν την έκβαση της θεραπείας.

Δομή και Διαστάσεις

Η Κλίμακα του Θεραπευόμενου αξιολογεί την αντίληψη του ασθενούς για τη σχέση με τον θεραπευτή και περιλαμβάνει τέσσερις βασικούς παράγοντες:

Απόρριψη–ανικανότητα
Θεραπευτής που παρέχει κατάλληλα ερεθίσματα
Θεραπευτής υπερεμπεριεκτικός–απαιτητικός
Θεραπευτής απόμακρος και ασαφής

Η Κλίμακα του Θεραπευτή αξιολογεί την αντίληψη του επαγγελματία για τη θεραπευτική σχέση και τη δυναμική της.

Βαθμονόμηση

Κάθε κλίμακα περιλαμβάνει 30 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούνται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert. Οι απαντήσεις βαθμολογούνται από 1 έως 5, ανάλογα με τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας του συμμετέχοντα με το περιεχόμενο κάθε πρότασης.

Η βαθμολογία κάθε παράγοντα προκύπτει από το άθροισμα των αντίστοιχων δηλώσεων, ενώ η τελική ερμηνεία βασίζεται στη σύγκριση των μέσων όρων ανά παράγοντα και στη συνολική συναισθηματική αποτίμηση της θεραπευτικής σχέσης.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Τα δεδομένα των TPSS-30 μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ ομάδων, τη μελέτη της σχέσης μεταξύ θεραπευτικής συμμαχίας και πορείας θεραπείας, καθώς και για την ποιοτική αξιολόγηση της επικοινωνίας και της συνεργασίας μεταξύ θεραπευτή και ασθενούς.

Το εργαλείο μπορεί να εφαρμοστεί σε θεραπευτικά πλαίσια, ερευνητικά πρωτόκολλα και εκπαιδευτικές διαδικασίες, ιδιαίτερα σε ψυχιατρικές δομές και υπηρεσίες αξιολόγησης ασθενών με ψυχωτικές διαταραχές.

Εγκυρότητα

Οι TPSS-30 παρουσιάζουν ικανοποιητική ομοιογένεια των ερωτήσεων, σαφή θεωρητική θεμελίωση και επαρκή εννοιολογική εγκυρότητα.

Η εγκυρότητα κριτηρίου υποστηρίζεται μέσω συσχετίσεων με άλλες μετρήσεις της ποιότητας της θεραπευτικής σχέσης και μέσω της δυνατότητας διαφοροποίησης ομάδων με διαφορετικά επίπεδα λειτουργικότητας.

Αξιοπιστία

Η ελληνική έκδοση των TPSS-30 παρουσίασε ικανοποιητικούς δείκτες αξιοπιστίας. Ο δείκτης εσωτερικής συνέπειας Cronbach’s α για την έκδοση του θεραπευτή ήταν 0,53, ενώ για την έκδοση του θεραπευόμενου ήταν 0,74.

Τα αποτελέσματα θεωρούνται ικανοποιητικά, ιδιαίτερα για την πλευρά του θεραπευόμενου, και παρουσιάζουν συγκρισιμότητα με τα αποτελέσματα της αρχικής μελέτης ανάπτυξης του εργαλείου.

Εφαρμογές

Οι TPSS-30 μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική και την ψυχοθεραπευτική έρευνα για την αξιολόγηση της θεραπευτικής σχέσης σε ασθενείς με σχιζοφρενικές διαταραχές.

Η χρήση τους μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη συνεργασία θεραπευτή–ασθενούς, στη βελτίωση της θεραπευτικής διαδικασίας και στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων παρεμβάσεων.

Βιβλιογραφία

Ζαγαντζούδη, Κ. Α. (2000). Ψυχοθεραπευτικές διαδικασίες στις Ψυχώσεις: Η γένεση των παραληρηματικών ιδεών στη φάση ύφεσης παρανοϊκού τύπου και στη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Ζαγαντζούδη, Κ. Α., & Νεότοπος, Ι. Ν. (1997). Κλίμακες Σχέσεων Θεραπευτή–Θεραπευόμενου με Σχιζοφρενείς Ασθενείς: Έκδοση για το Θεραπευτή και Έκδοση για το Θεραπευόμενο. Μετάφραση και προσαρμογή στα ελληνικά των Therapist–Patient Relationship Scales with Schizophrenic Patients (TPSS) του Stark (1992).

Stark, M. F. (1993). The Development of the Therapist–Patient Relationship Scales with Schizophrenic Patients. Psychotherapy Research, 3, 150–151.

Zagantzoudi, K. A., & Nestoros, J. N. (1999). The Greek Version of the Therapist–Patient Relationship Scales with Schizophrenic Patients. Paper presented at the 5th European Conference on Psychological Assessment, University of Patras.