Ερωτηματολόγιο Φόβων για Παιδιά (Fear Survey Schedule for Children – FSSC-80 / FSSC-GR-81)

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Φόβων για Παιδιά (Fear Survey Schedule for Children – FSSC-80) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των φόβων και των φοβικών αντιδράσεων κατά την παιδική ηλικία. Αναπτύχθηκε από τον Ollendick (1989) και χρησιμοποιείται διεθνώς για τη συστηματική καταγραφή των φόβων που σχετίζονται με αντικείμενα, καταστάσεις και καθημερινές εμπειρίες των παιδιών.

Η ελληνική προσαρμογή (FSSC-GR-81) σταθμίστηκε από τους Mellon και συνεργάτες (2004) και περιλαμβάνει μία επιπλέον (81η) ανοικτή ερώτηση, μέσω της οποίας τα παιδιά μπορούν να αναφέρουν φόβους που δεν καλύπτονται από τα προκαθορισμένα στοιχεία της κλίμακας.

Η παραγοντική δομή του εργαλείου περιλαμβάνει επτά βασικές κατηγορίες φόβων:

• Φόβος σχετικά με τον κίνδυνο και τον θάνατο.
• Φόβος για το άγνωστο.
• Φόβος αποτυχίας και αρνητικής αξιολόγησης.
• Αγοραφοβία.
• Φοβίες μικρών ζώων.
• Φόβοι που σχετίζονται με τη σχολική επίδοση.
• Ιατρικές φοβίες.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην αναπτυξιακή, σχολική και παιδοψυχολογική έρευνα για την αξιολόγηση της έντασης και του είδους των φόβων που εμφανίζονται κατά την παιδική ηλικία.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται τόσο σε επίπεδο συνολικής βαθμολογίας όσο και ανά επιμέρους κατηγορία φόβου, επιτρέποντας τη λεπτομερή αποτύπωση του προφίλ των φοβικών αντιδράσεων κάθε παιδιού.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται σε μελέτες που διερευνούν:

• την ανάπτυξη των φυσιολογικών και παθολογικών φόβων,
• τις αγχώδεις διαταραχές της παιδικής ηλικίας,
• τη σχολική προσαρμογή,
• τη συναισθηματική ανάπτυξη,
• την ψυχική ανθεκτικότητα,
• την επίδραση τραυματικών εμπειριών,
• την αποτελεσματικότητα ψυχολογικών παρεμβάσεων και θεραπείας έκθεσης.

Στις ερευνητικές εφαρμογές πραγματοποιούνται συνήθως αναλύσεις περιγραφικής στατιστικής, συγκρίσεις μεταξύ ομάδων (t-test, ANOVA), αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), παλινδρόμηση, καθώς και ψυχομετρικοί έλεγχοι αξιοπιστίας και εγκυρότητας μέσω Cronbach’s α, διερευνητικής (EFA) και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης (CFA).

Σκοπός

Βασικός σκοπός του Fear Survey Schedule for Children (FSSC) είναι η αντικειμενική αξιολόγηση της έντασης και του εύρους των φόβων που βιώνουν παιδιά σχολικής ηλικίας.

Η κλίμακα συμβάλλει στην αναγνώριση πιθανών φοβικών διαταραχών, στην κατανόηση των καταστάσεων που προκαλούν άγχος και φόβο, καθώς και στον σχεδιασμό κατάλληλων ψυχοεκπαιδευτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων. Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων όπως η συστηματική απευαισθητοποίηση, η θεραπεία έκθεσης και άλλες γνωσιακές-συμπεριφορικές τεχνικές.

Βαθμολόγηση

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν κάθε ερώτηση χρησιμοποιώντας τριβάθμια κλίμακα τύπου Likert:

• 1 = Καθόλου
• 2 = Λίγο
• 3 = Πολύ

Οι συνολικές και επιμέρους βαθμολογίες προκύπτουν από το άθροισμα των απαντήσεων. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη ένταση φόβου και αυξημένη παρουσία φοβικών αντιδράσεων στις αντίστοιχες κατηγορίες.

Η ανάλυση μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο ανά παράγοντα όσο και συνολικά, παρέχοντας ολοκληρωμένη εικόνα του προφίλ φόβου κάθε παιδιού.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η ελληνική έκδοση FSSC-GR-81 παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει σταθμιστεί σε ελληνικό παιδικό πληθυσμό.

Η αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας της συνολικής κλίμακας είναι ιδιαίτερα υψηλή (Cronbach’s α = 0,95), ενώ οι επιμέρους υποκλίμακες παρουσιάζουν δείκτες αξιοπιστίας που κυμαίνονται από α = 0,65 έως α = 0,89, επιβεβαιώνοντας την ικανοποιητική εσωτερική συνοχή του εργαλείου.

Η παραγοντική δομή της ελληνικής προσαρμογής επιβεβαιώνει τις επτά βασικές διαστάσεις των παιδικών φόβων, ενώ η κλίμακα παρουσιάζει υψηλή εγκυρότητα κατασκευής και χρησιμοποιείται ευρέως σε ερευνητικά και κλινικά πρωτόκολλα αξιολόγησης της παιδικής ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Mellon, R., Koliadis, E. A., & Paraskevopoulos, T. D. (2004). Normative development of fears in Greece: Self-reports on the Hellenic Fear Survey Schedule for Children. Journal of Anxiety Disorders, 18(3), 233–254.

Ollendick, T. H. (1989). Fear Survey Schedule for Children – Revised (FSSC-R): Manual. Western Psychological Services.

Παπαδημητροπούλου, Π. (2015). Οι φόβοι των παιδιών ηλικίας 10–12 ετών: Μία συγκριτική μελέτη των αναφορών των ίδιων των παιδιών με τις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών. Διδακτορική Διατριβή.