Ερωτηματολόγιο για Υπευθυνότητα Νοητικής Επίδοσης [IARQ-34]

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο για Υπευθυνότητα Νοητικής Επίδοσης (Intellectual Achievement Responsibility Questionnaire – IARQ-34) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά αποδίδουν τις σχολικές και γνωστικές τους επιτυχίες ή αποτυχίες. Το εργαλείο βασίζεται στη θεωρία του τόπου ελέγχου (Locus of Control) και διερευνά κατά πόσο οι μαθητές θεωρούν ότι τα αποτελέσματα της νοητικής τους επίδοσης εξαρτώνται κυρίως από προσωπικούς παράγοντες, όπως η προσπάθεια και οι ικανότητές τους, ή από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη, οι εκπαιδευτικοί ή οι περιστάσεις.

Το IARQ-34 αποτελείται από 34 ερωτήσεις κλειστού τύπου, στις οποίες κάθε ερώτηση περιλαμβάνει δύο εναλλακτικές απαντήσεις. Η μία επιλογή εκφράζει εσωτερικό τόπο ελέγχου, ενώ η άλλη εξωτερικό τόπο ελέγχου. Οι συμμετέχοντες καλούνται να επιλέξουν την απάντηση που θεωρούν ότι αντιπροσωπεύει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τις αιτίες των σχολικών τους επιδόσεων.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως στην εκπαιδευτική ψυχολογία, στην αναπτυξιακή ψυχολογία και στην εκπαιδευτική έρευνα, καθώς συμβάλλει στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ της αντίληψης προσωπικής ευθύνης, των κινήτρων μάθησης, της ακαδημαϊκής επίδοσης και της ψυχολογικής προσαρμογής των παιδιών.

Στόχος

Βασικός στόχος του Ερωτηματολογίου για Υπευθυνότητα Νοητικής Επίδοσης (IARQ-34) είναι η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο τα παιδιά αποδίδουν τις ακαδημαϊκές τους επιτυχίες και αποτυχίες σε προσωπικούς ή εξωτερικούς παράγοντες. Το εργαλείο επιδιώκει να διερευνήσει εάν οι μαθητές θεωρούν ότι η σχολική τους επίδοση εξαρτάται κυρίως από τη δική τους προσπάθεια, τις ικανότητες και τις επιλογές τους ή από παράγοντες που βρίσκονται εκτός του προσωπικού τους ελέγχου.

Η αξιολόγηση αυτή παρέχει σημαντικές πληροφορίες για την ανάπτυξη της υπευθυνότητας, της αυτορρύθμισης, της αυτοαποτελεσματικότητας και των κινήτρων μάθησης, ενώ μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών και συμβουλευτικών παρεμβάσεων που ενισχύουν την προσωπική ευθύνη και την ακαδημαϊκή ανάπτυξη των μαθητών.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων του IARQ-34 βασίζεται στην καταγραφή του αριθμού των απαντήσεων που αντιστοιχούν σε εσωτερικό ή εξωτερικό τόπο ελέγχου. Κάθε επιλογή που εκφράζει εσωτερικό έλεγχο βαθμολογείται με 1, ενώ κάθε επιλογή που εκφράζει εξωτερικό έλεγχο βαθμολογείται με 0. Η συνολική βαθμολογία κυμαίνεται από 0 έως 34, αποτυπώνοντας το επίπεδο προσωπικής υπευθυνότητας που αποδίδει το παιδί στη νοητική του επίδοση.

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο για το σύνολο της κλίμακας όσο και ξεχωριστά για τις ερωτήσεις που αναφέρονται σε θετικά και αρνητικά γεγονότα επίδοσης. Επιπλέον, τα αποτελέσματα μπορούν να συσχετιστούν με μεταβλητές όπως η σχολική επίδοση, η αυτοεκτίμηση, τα κίνητρα μάθησης, η αυτοαποτελεσματικότητα και άλλοι ψυχοεκπαιδευτικοί δείκτες, συμβάλλοντας στη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την εκπαιδευτική ανάπτυξη των παιδιών.

Εγκυρότητα

Το IARQ-34 βασίζεται στη θεωρία του τόπου ελέγχου των Crandall και συνεργατών και έχει χρησιμοποιηθεί σε πολυάριθμες έρευνες για τη μελέτη των γνωστικών αποδόσεων των παιδιών σχετικά με τις σχολικές επιτυχίες και αποτυχίες. Η θεωρητική του εγκυρότητα στηρίζεται στη διάκριση μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού τόπου ελέγχου και στη συστηματική εφαρμογή του στην εκπαιδευτική ψυχολογία.

Η ελληνική προσαρμογή του εργαλείου συνοδεύτηκε από ψυχομετρική αξιολόγηση των χαρακτηριστικών του. Ωστόσο, στο διαθέσιμο υλικό δεν παρατίθενται αναλυτικά αποτελέσματα παραγοντικής ανάλυσης ή άλλοι δείκτες δομικής, συγκλίνουσας ή διακριτής εγκυρότητας, γεγονός που δεν επιτρέπει την παρουσίαση περαιτέρω ψυχομετρικών στοιχείων.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία του IARQ-34 αξιολογήθηκε μέσω δεικτών εσωτερικής συνέπειας. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, ο συντελεστής Cronbach’s α για το σύνολο της κλίμακας ήταν 0,56, ενώ για τις επιμέρους διαστάσεις ήταν 0,33 για τις ερωτήσεις που αξιολογούν τον εξωτερικό τόπο ελέγχου και 0,53 για τις ερωτήσεις που αξιολογούν τον εσωτερικό τόπο ελέγχου. Οι δείκτες αυτοί υποδηλώνουν μέτρια εσωτερική συνέπεια, χαρακτηριστικό που έχει αποδοθεί στη διχοτομική μορφή των απαντήσεων και στη φύση της υπό διερεύνηση έννοιας.

Βαθμονόμηση

Η βαθμολόγηση του IARQ-34 πραγματοποιείται με διχοτομικό τρόπο. Για κάθε ερώτηση, η επιλογή που αντιπροσωπεύει εσωτερικό τόπο ελέγχου βαθμολογείται με 1 μονάδα, ενώ η επιλογή που αντιπροσωπεύει εξωτερικό τόπο ελέγχου βαθμολογείται με 0 μονάδες. Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα όλων των απαντήσεων που εκφράζουν εσωτερικό έλεγχο και κυμαίνεται από 0 έως 34.

Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν ότι το παιδί αποδίδει σε μεγαλύτερο βαθμό τις σχολικές του επιτυχίες και αποτυχίες στις προσωπικές του προσπάθειες, στις ικανότητες και στις επιλογές του, γεγονός που αντανακλά ισχυρότερο εσωτερικό τόπο ελέγχου. Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν αυξημένη τάση απόδοσης των αποτελεσμάτων σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη, οι περιστάσεις ή η συμπεριφορά άλλων προσώπων.

Βιβλιογραφία

Αλεξόπουλος, Δ. Σ., & Κεραλίδη, Ε. (υπό προετοιμασία). Ψυχομετρικές ιδιότητες του Ερωτηματολογίου για Υπευθυνότητα Νοητικής Επίδοσης.

Crandall, V. C., Katkovsky, W., & Crandall, V. J. (1965). Children’s Beliefs in Their Own Control of Reinforcement in Intellectual-Academic Achievement Situations. Child Development, 36, 91–109.