Ερωτηματολόγιο Συμπεριφοράς του Rutter – για Δασκάλους [RBT-26]

Σύντομη Περιγραφή

Το Rutter’s Behavior Checklist – Teacher’s Form (RBT-26) αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της συμπεριφοράς παιδιών σχολικής ηλικίας, το οποίο συμπληρώνεται από τον εκπαιδευτικό βάσει της συστηματικής παρατήρησης του μαθητή στο σχολικό περιβάλλον. Αποτελείται από 26 προτάσεις, οι οποίες περιγράφουν διαφορετικές εκδηλώσεις συμπεριφοράς και λειτουργικότητας. Ο εκπαιδευτικός αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο κάθε πρόταση χαρακτηρίζει το παιδί, χρησιμοποιώντας τρεις κατηγορίες απάντησης: «πολύ» = 2, «λίγο» = 1 και «καθόλου» = 0.

Η μορφή για εκπαιδευτικούς λειτουργεί συμπληρωματικά προς την αντίστοιχη μορφή που απευθύνεται στους γονείς και επιτρέπει την αποτύπωση της συμπεριφοράς του παιδιού σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Η αξιολόγηση από τον εκπαιδευτικό είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το σχολείο αποτελεί ένα οργανωμένο κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο μπορούν να παρατηρηθούν συστηματικά η προσαρμογή, η αλληλεπίδραση με συνομηλίκους, η τήρηση κανόνων και η διαχείριση απαιτήσεων.

Σκοπός

Κύριος σκοπός του RBT-26 είναι ο εντοπισμός παιδιών σχολικής ηλικίας που ενδέχεται να παρουσιάζουν συμπεριφορικές ή ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες, όπως αυτές γίνονται αντιληπτές στο σχολικό περιβάλλον. Το εργαλείο επικεντρώνεται σε εκδηλώσεις που σχετίζονται με προβλήματα συμπεριφοράς, υπερκινητικότητα και άλλες κατηγορίες δυσκολιών που περιγράφονται στο αρχικό υλικό, όπως νευρωτικές, εξελικτικές ή μικτές διαταραχές.

Η χρήση του μπορεί να συμβάλει στην πρώιμη ανίχνευση μαθητών που ενδέχεται να χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση, συμβουλευτική υποστήριξη ή κατάλληλη εκπαιδευτική παρέμβαση. Δεν αποτελεί από μόνο του διαγνωστικό εργαλείο, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ανίχνευσης και αρχικής εκτίμησης.

Τρόπος Βαθμολόγησης

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των βαθμών στις 26 προτάσεις, με μέγιστη συνολική βαθμολογία το 52. Σύμφωνα με το συγκεκριμένο υλικό, ορισμένες προτάσεις ομαδοποιούνται σε επιμέρους δείκτες:

• Διαταραχή συμπεριφοράς: προτάσεις 1, 6, 10, 17 και 23.
• Υπερκινητικότητα: προτάσεις 4, 8, 13 και 16.
• Εξελικτική διαταραχή: πρόταση 24.

Η αρχική περιγραφή αναφέρει ότι ένα παιδί μπορεί να θεωρηθεί ότι παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες όταν η βαθμολογία στους σχετικούς δείκτες υπερβαίνει συγκεκριμένο όριο.

Η ερμηνεία της συνολικής και των επιμέρους βαθμολογιών θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες της εκάστοτε έκδοσης και σε συνδυασμό με άλλες πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά και τη λειτουργικότητα του παιδιού.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα της ελληνικής προσαρμογής του εργαλείου έχει διερευνηθεί μέσω σύγκρισης διαφορετικών ομάδων παιδιών. Συγκεκριμένα, οι βαθμολογίες του αρχικού δείγματος Ν = 603 συγκρίθηκαν με εκείνες αντιπροσωπευτικού δείγματος Ν = 255 και κλινικού δείγματος Ν = 28 από ιατροπαιδαγωγική υπηρεσία. Τα αποτελέσματα που αναφέρονται στο υλικό υποστηρίζουν τη διακριτική εγκυρότητα της κλίμακας.

Η δυνατότητα διαφοροποίησης μεταξύ μη κλινικών και κλινικών ομάδων ενισχύει τη χρησιμότητα του εργαλείου ως μέσου αρχικού εντοπισμού συμπεριφορικών και ψυχοσυναισθηματικών δυσκολιών στο σχολικό πλαίσιο.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων του RBT-26 αναφέρεται ως ιδιαίτερα υψηλή. Σε επανεξέταση των ίδιων παιδιών από τους ίδιους εκπαιδευτικούς μετά από χρονικό διάστημα ενός μήνα, ο συντελεστής συσχέτισης Pearson ήταν r = 0,94.

Το εύρημα αυτό υποδηλώνει υψηλή σταθερότητα των βαθμολογιών στον χρόνο, όταν οι συνθήκες αξιολόγησης και οι αξιολογητές παραμένουν σταθεροί.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η συνολική βαθμολογία και οι επιμέρους δείκτες του RBT-26 μπορούν να αξιοποιηθούν για την πρώιμη ανίχνευση μαθητών με συμπεριφορικές ή ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες και για την υποστήριξη αποφάσεων σχετικά με την ανάγκη περαιτέρω αξιολόγησης.

Το εργαλείο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε πλαίσια σχολικής ψυχολογίας, παιδαγωγικής αξιολόγησης, ειδικής αγωγής και εκπαιδευτικής παρέμβασης. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ερευνητικά για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ συμπεριφορικών δυσκολιών και παραγόντων όπως η σχολική επίδοση, η κοινωνική προσαρμογή και η λειτουργικότητα του παιδιού στο σχολείο.

Τα αποτελέσματα είναι προτιμότερο να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με δεδομένα από γονείς, εκπαιδευτικούς, συνεντεύξεις και άλλες κατάλληλες μεθόδους αξιολόγησης, ώστε να διαμορφώνεται πληρέστερη εικόνα των αναγκών του παιδιού.

Βιβλιογραφία

Ρούσσου, Α. (Επιμ.). (2002). Θέματα ψυχολογίας στην εκπαίδευση και στην ψυχική πράξη και έρευνα. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Papadopoulou, R., Bada, K., Micheloyannakis, I., Makaronis, G., & Pandelakis, S. (1981). Psychiatric disorders in 6–8 year-old children in the greater Athens area. Bibliotheca Psychiatrica, 160, 92–100.

Ρότσικα, Β., Παπαθεοδώρου, Ρ., Πεχλιβανίδου, Α., & Σιντή, Τ. (2002). Ψυχική διαταραχή και σχολική επίδοση. Ψυχολογικά Θέματα, 13, 211–229.

Rutter, M., Tizard, J., & Whitmore, K. (1970). Education, Health and Behaviour. London: Longmans.