Κλίμακα Διαπροσωπικής Ανταπόκρισης [IRI-4]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Διαπροσωπικής Αντιδραστικότητας (Interpersonal Reactivity Index – IRI-28) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της ενσυναίσθησης ως πολυδιάστατου χαρακτηριστικού της προσωπικότητας. Αναπτύχθηκε από τον Mark H. Davis και περιλαμβάνει 28 ερωτήσεις αυτοαναφοράς, οι οποίες κατανέμονται ισομερώς σε τέσσερις υποκλίμακες των επτά ερωτήσεων. Η κλίμακα αποτυπώνει τόσο τις γνωστικές όσο και τις συναισθηματικές διαστάσεις της ενσυναίσθησης, επιτρέποντας μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση της διαπροσωπικής ανταπόκρισης του ατόμου.

Οι τέσσερις διαστάσεις που αξιολογούνται είναι: Ανάληψη της Προοπτικής του Άλλου (Perspective Taking), η οποία αφορά την ικανότητα κατανόησης της οπτικής γωνίας των άλλων, Φαντασία (Fantasy), που εξετάζει την τάση ταύτισης με φανταστικούς χαρακτήρες και καταστάσεις, Ενσυναισθητική Συμπόνια (Empathic Concern), η οποία αποτυπώνει τα αισθήματα συμπόνιας, φροντίδας και ενδιαφέροντος προς τους άλλους, και Προσωπική Δυσφορία (Personal Distress), που αξιολογεί τα προσωπικά συναισθήματα άγχους ή δυσφορίας όταν το άτομο εκτίθεται στη δυσφορία τρίτων.

Η IRI-28 χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία, στις επιστήμες υγείας, στην εκπαίδευση, στην κοινωνική ψυχολογία και στην έρευνα για τις διαπροσωπικές σχέσεις, αποτελώντας ένα από τα πλέον αξιόπιστα εργαλεία μέτρησης της ενσυναίσθησης.

Στόχος

Βασικός στόχος της IRI-28 είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση της ενσυναίσθησης μέσω της διάκρισης των γνωστικών και συναισθηματικών παραμέτρων της. Η κλίμακα επιτρέπει την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται, κατανοούν και ανταποκρίνονται στις εμπειρίες και στα συναισθήματα των άλλων, συμβάλλοντας στη διερεύνηση της κοινωνικής συμπεριφοράς, της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ποιότητας των διαπροσωπικών σχέσεων.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της ενσυναίσθησης σε επαγγελματίες υγείας, εκπαιδευτικούς, φοιτητές και ειδικούς πληθυσμούς, καθώς και για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας ψυχολογικών, εκπαιδευτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ελληνική προσαρμογή της IRI-28 πραγματοποιήθηκε από τους Γ. Τσίτσα, Μ. Θεοδοσοπούλου και Μ. Μαλικιώση-Λοΐζου και εφαρμόστηκε σε δείγμα 600 φοιτητών, από τους οποίους 250 προέρχονταν από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και 350 από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με μέση ηλικία περίπου 22 ετών.

Η ανάλυση των δεδομένων βασίζεται στον υπολογισμό ξεχωριστών βαθμολογιών για καθεμία από τις τέσσερις υποκλίμακες. Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά, αναλύσεις αξιοπιστίας, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), καθώς και συγκρίσεις μεταξύ ομάδων μέσω t-test, ANOVA ή πολυμεταβλητών μοντέλων. Επιπλέον, η κλίμακα χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης της ενσυναίσθησης με μεταβλητές όπως η συναισθηματική νοημοσύνη, η ψυχική υγεία, η επαγγελματική εξουθένωση, η ποιότητα ζωής και οι διαπροσωπικές σχέσεις.

Τα δεδομένα μπορούν επίσης να αξιοποιηθούν για τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση ψυχολογικών, παιδαγωγικών και κλινικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης.

Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Η ελληνική έκδοση της IRI-28 παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες. Η εσωτερική συνέπεια των τεσσάρων υποκλιμάκων κυμαίνεται από Cronbach’s α = 0,71 έως 0,77, γεγονός που υποδηλώνει καλή αξιοπιστία. Παράλληλα, η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) κυμαίνεται από 0,62 έως 0,71, επιβεβαιώνοντας τη σταθερότητα των μετρήσεων στον χρόνο.

Η δομή της κλίμακας υποστηρίζεται από πλήθος διεθνών ερευνών, ενώ η εγκυρότητα κατασκευής έχει επιβεβαιωθεί μέσω παραγοντικών αναλύσεων που αναδεικνύουν τις τέσσερις διακριτές διαστάσεις της ενσυναίσθησης. Παράλληλα, η συγκλίνουσα εγκυρότητα τεκμηριώνεται από σημαντικές συσχετίσεις με εργαλεία που αξιολογούν τη συναισθηματική νοημοσύνη, την κοινωνική ευαισθησία, την αλτρουιστική συμπεριφορά και τη διαπροσωπική λειτουργικότητα.

Βαθμονόμηση

Η IRI-28 αποτελείται από 28 δηλώσεις, οι οποίες απαντώνται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert, από 0 = «Δεν με περιγράφει καθόλου» έως 4 = «Με περιγράφει πολύ καλά». Κάθε υποκλίμακα περιλαμβάνει 7 ερωτήσεις, με συνολικό εύρος βαθμολογίας 0–28.

Οι βαθμολογίες υπολογίζονται ξεχωριστά για καθεμία από τις τέσσερις διαστάσεις και δεν συνιστάται ο υπολογισμός μίας συνολικής βαθμολογίας, καθώς η ενσυναίσθηση αποτελεί πολυδιάστατο κατασκεύασμα και κάθε διάσταση αξιολογεί διαφορετικές πτυχές της. Υψηλότερες βαθμολογίες σε κάθε υποκλίμακα υποδηλώνουν υψηλότερα επίπεδα της αντίστοιχης μορφής ενσυναίσθησης.

Βιβλιογραφία

Davis, M. H. (1980). A Multidimensional Approach to Individual Differences in Empathy. JSAS Catalog of Selected Documents in Psychology, 10, 85.

Davis, M. H. (1983). Measuring Individual Differences in Empathy: Evidence for a Multidimensional Approach. Journal of Personality and Social Psychology, 44(1), 113–126.

Μαλικιώση-Λοΐζου, Μ. (2003). Μια κριτική ματιά στην ενσυναίσθηση. Ψυχολογία, 10(2–3), 295–309.

De Corte, K., Buysse, A., Verhofstadt, L. L., Roeyers, H., Ponnet, K., & Davis, M. H. (2007). Measuring Empathic Tendencies: Reliability and Validity of the Dutch Version of the Interpersonal Reactivity Index. Psychologica Belgica, 47(4), 235–260.