Ερωτηματολόγιο Ψυχολογικών Συμπτωμάτων [SCL-90-R]

Περιγραφή Ερωτηματολογίου

Το Ερωτηματολόγιο Ψυχολογικών Συμπτωμάτων [Symptom Checklist-90-Revised – SCL-90-R] αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα αυτοσυμπληρούμενα ψυχομετρικά εργαλεία αξιολόγησης της ψυχολογικής δυσφορίας και των συμπτωμάτων ψυχοπαθολογίας. Αναπτύχθηκε από τον Leonard R. Derogatis και έχει σχεδιαστεί για την καταγραφή ενός ευρέος φάσματος ψυχολογικών, συναισθηματικών και σωματικών συμπτωμάτων.

Το εργαλείο αποτελείται από 90 ερωτήματα, τα οποία αφορούν την κατάσταση του ατόμου κατά την τελευταία εβδομάδα. Οι συμμετέχοντες αξιολογούν τη σοβαρότητα κάθε συμπτώματος σε πενταβάθμια κλίμακα από 0 (καθόλου) έως 4 (πάρα πολύ), παρέχοντας μια συνολική εικόνα της υποκειμενικής ψυχολογικής επιβάρυνσης.

Στόχος Ερωτηματολογίου

Ο βασικός στόχος του SCL-90-R είναι η αξιολόγηση της έντασης και της έκτασης των ψυχολογικών συμπτωμάτων τόσο σε κλινικούς όσο και σε μη κλινικούς πληθυσμούς.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται για την:

αξιολόγηση της γενικής ψυχολογικής κατάστασης,

ανίχνευση περιοχών ψυχολογικής δυσφορίας,

παρακολούθηση της πορείας θεραπευτικών παρεμβάσεων,

ερευνητική διερεύνηση προτύπων ψυχοπαθολογίας.

Το SCL-90-R δεν αποτελεί αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο, αλλά λειτουργεί ως συμπληρωματικό μέσο αξιολόγησης στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης κλινικής εκτίμησης.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Το SCL-90-R αξιολογεί εννέα βασικές διαστάσεις ψυχολογικών συμπτωμάτων:

Σωματοποίηση, η οποία αφορά τη βίωση σωματικών ενοχλήσεων και την αντίληψη σωματικών συμπτωμάτων.

Ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα, τα οποία σχετίζονται με ανεπιθύμητες σκέψεις, παρορμήσεις και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές.

Διαπροσωπική ευαισθησία, που αφορά αισθήματα μειονεξίας, αμηχανίας και δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις.

Κατάθλιψη, η οποία περιλαμβάνει συμπτώματα όπως θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος και μειωμένη ενεργητικότητα.

Άγχος, που αφορά νευρικότητα, ένταση και ανησυχία.

Εχθρότητα, η οποία περιλαμβάνει συναισθήματα θυμού, επιθετικότητας και ευερεθιστότητας.

Φοβικό άγχος, που αφορά υπερβολικούς φόβους και αποφυγές συγκεκριμένων καταστάσεων.

Παρανοϊκό ιδεασμό, που σχετίζεται με δυσπιστία, καχυποψία και αντιλήψεις απειλής.

Ψυχωτισμό, που περιλαμβάνει στοιχεία κοινωνικής απομόνωσης και ασυνήθιστων εμπειριών.

Παράλληλα, το SCL-90-R παρέχει τρεις γενικούς δείκτες:

Ο Γενικός Δείκτης Βαρύτητας (Global Severity Index – GSI), ο οποίος αποτυπώνει το συνολικό επίπεδο ψυχολογικής δυσφορίας.

Ο Δείκτης Έντασης Θετικών Συμπτωμάτων (Positive Symptom Distress Index – PSDI), ο οποίος εκφράζει τη μέση ένταση των συμπτωμάτων.

Το Σύνολο Θετικών Συμπτωμάτων (Positive Symptom Total – PST), το οποίο αντιπροσωπεύει τον αριθμό των συμπτωμάτων που αναφέρονται από το άτομο.

Βαθμονόμηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert:

0 = Καθόλου

1 = Λίγο

2 = Μέτρια

3 = Πολύ

4 = Πάρα πολύ

Οι βαθμολογίες των επιμέρους ερωτήσεων συνδυάζονται για την εξαγωγή των εννέα διαστάσεων και των τριών γενικών δεικτών.

Υψηλότερες τιμές υποδηλώνουν μεγαλύτερη ένταση ψυχολογικών συμπτωμάτων και αυξημένη ψυχολογική δυσφορία. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται με βάση διαθέσιμα πρότυπα σύγκρισης και απαιτεί εξειδικευμένη γνώση ψυχομετρικής αξιολόγησης.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Το SCL-90-R έχει παρουσιάσει υψηλή ψυχομετρική επάρκεια σε μεγάλο αριθμό διεθνών μελετών. Η δομή των εννέα διαστάσεων έχει εξεταστεί μέσω παραγοντικών αναλύσεων, ενώ η αξιοπιστία των επιμέρους υποκλιμάκων εμφανίζει γενικά ικανοποιητικά έως υψηλά επίπεδα εσωτερικής συνέπειας.

Η ελληνική προσαρμογή του εργαλείου έχει χρησιμοποιηθεί σε ελληνικούς πληθυσμούς και έχει παρουσιάσει ικανοποιητικά χαρακτηριστικά αξιοπιστίας και εγκυρότητας.

Βιβλιογραφία

Derogatis, L. R. (1994). SCL-90-R: Administration, Scoring and Procedures Manual. Minneapolis: National Computer Systems.

Derogatis, L. R., & Cleary, P. A. (1977). Confirmation of the dimensional structure of the SCL-90: A study in construct validation. Journal of Clinical Psychology, 33(4), 981–989.

Boulet, J., & Boss, M. W. (1991). Reliability and validity of the Brief Symptom Inventory. Psychological Assessment: A Journal of Consulting and Clinical Psychology, 3(3), 433–437.

Πλατέλλα, Μ., & Φραντζή, Α. (2003). Ψυχομετρική αξιολόγηση του SCL-90-R στον ελληνικό πληθυσμό. Ψυχιατρική, 14(3), 202–213.