Διαστάσεις των Έμφυλων Στερεοτύπων: Θετικά Χαρακτηριστικά Προσωπικότητας, Γνωστικά, Σωματικά και Αρνητικά Χαρακτηριστικά Προσωπικότητας (Dimensions of Gender Stereotypes)

Περιγραφή της Κλίμακας

Η Dimensions of Gender Stereotypes: Positive Personality, Cognitive, Physical, and Negative Personality αποτελεί ένα ερευνητικό εργαλείο που αναπτύχθηκε από τους Diekman και Eagly για τη μελέτη των έμφυλων στερεοτύπων και της εξέλιξής τους μέσα στον χρόνο. Βασίζεται στη θεωρία των κοινωνικών ρόλων (Social Role Theory), σύμφωνα με την οποία τα στερεότυπα για άνδρες και γυναίκες διαμορφώνονται και μεταβάλλονται ανάλογα με τις κοινωνικές και επαγγελματικές αλλαγές που βιώνουν οι δύο ομάδες.

Η κλίμακα αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες αποδίδουν χαρακτηριστικά προσωπικότητας, γνωστικές ικανότητες και σωματικά γνωρίσματα στα δύο φύλα. Χρησιμοποιείται ευρέως στην κοινωνική ψυχολογία για τη διερεύνηση των αντιλήψεων σχετικά με τα στερεότυπα φύλου, την κοινωνική αλλαγή και τις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Τι αξιολογεί η Κλίμακα;

Η κλίμακα αξιολογεί τις αντιλήψεις των συμμετεχόντων σχετικά με τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται στους άνδρες και στις γυναίκες.

Ειδικότερα εξετάζει τέσσερις βασικές κατηγορίες χαρακτηριστικών:

  • Θετικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας (Positive Personality).
  • Γνωστικά χαρακτηριστικά (Cognitive Characteristics).
  • Σωματικά χαρακτηριστικά (Physical Characteristics).
  • Αρνητικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας (Negative Personality).

Οι αξιολογήσεις πραγματοποιούνται για έναν «τυπικό» άνδρα ή γυναίκα, επιτρέποντας τη μελέτη της έντασης και της κατεύθυνσης των κοινωνικών στερεοτύπων.

Δομή της Κλίμακας

Η κλίμακα αποτελείται από σύνολα χαρακτηριστικών που οργανώνονται σε επιμέρους υποκλίμακες για κάθε φύλο.

Οι βασικές διαστάσεις περιλαμβάνουν:

  • χαρακτηριστικά προσωπικότητας,
  • γνωστικές ικανότητες,
  • σωματικά χαρακτηριστικά,
  • αρνητικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας.

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν την πιθανότητα ένα χαρακτηριστικό να περιγράφει τον «μέσο άνδρα» ή τη «μέση γυναίκα» χρησιμοποιώντας επταβάθμια κλίμακα Likert, από 1 = Πολύ απίθανο έως 7 = Πολύ πιθανό.

Ανάλογα με την έκδοση της κλίμακας, οι υποκλίμακες μπορούν να αποτελούνται από 4, 6 ή 8 χαρακτηριστικά.

Βαθμονόμηση της Κλίμακας

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται μέσω του υπολογισμού του μέσου όρου των απαντήσεων για κάθε υποκλίμακα.

Υπολογίζονται ξεχωριστές βαθμολογίες για:

  • ανδρικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας,
  • ανδρικά γνωστικά χαρακτηριστικά,
  • ανδρικά σωματικά χαρακτηριστικά,
  • γυναικεία χαρακτηριστικά προσωπικότητας,
  • γυναικεία γνωστικά χαρακτηριστικά,
  • γυναικεία σωματικά χαρακτηριστικά,
  • καθώς και για τις υποκλίμακες αρνητικών χαρακτηριστικών προσωπικότητας, όπου εφαρμόζονται.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερη απόδοση του αντίστοιχου χαρακτηριστικού στο εξεταζόμενο φύλο.

Ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Η κλίμακα επιτρέπει την αξιολόγηση:

  • της έντασης των έμφυλων στερεοτύπων,
  • των αντιλήψεων για τις γνωστικές ικανότητες ανδρών και γυναικών,
  • των αντιλήψεων για τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας,
  • των αντιλήψεων για τα σωματικά χαρακτηριστικά,
  • των μεταβολών των στερεοτύπων στον χρόνο,
  • των διαφορών μεταξύ κοινωνικών ομάδων ή πολιτισμικών πλαισίων.

Υψηλές βαθμολογίες σε συγκεκριμένες διαστάσεις υποδηλώνουν ισχυρότερη σύνδεση των αντίστοιχων χαρακτηριστικών με το συγκεκριμένο φύλο. Η σύγκριση των επιμέρους υποκλιμάκων επιτρέπει τη διερεύνηση τόσο των παραδοσιακών όσο και των σύγχρονων μορφών έμφυλων στερεοτύπων.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Η κλίμακα παρουσιάζει υψηλή εσωτερική συνέπεια. Στις δύο αρχικές ερευνητικές εφαρμογές, οι επιμέρους υποκλίμακες εμφάνισαν συντελεστές Cronbach’s α που κυμαίνονταν από 0,81 έως 0,93, γεγονός που υποδηλώνει πολύ καλή αξιοπιστία των μετρήσεων. Οι ψυχομετρικές ιδιότητες του εργαλείου παρουσιάζονται αναλυτικά στη μελέτη των Diekman και Eagly (2000).

Εφαρμογές στην έρευνα

Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως σε μελέτες που αφορούν:

  • τα έμφυλα στερεότυπα,
  • την κοινωνική ψυχολογία,
  • την ψυχολογία των φύλων,
  • την κοινωνική ταυτότητα,
  • τη θεωρία κοινωνικών ρόλων,
  • τις διακρίσεις λόγω φύλου,
  • τις αντιλήψεις για την ηγεσία,
  • την οργανωσιακή συμπεριφορά,
  • τη διαφορετικότητα και τη συμπερίληψη,
  • τις διαχρονικές μεταβολές των κοινωνικών στερεοτύπων.

Αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για ερευνητές της κοινωνικής ψυχολογίας, της οργανωσιακής συμπεριφοράς, της εκπαίδευσης και των σπουδών φύλου, καθώς επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση των στερεοτυπικών αντιλήψεων και την αξιολόγηση των κοινωνικών αλλαγών που επηρεάζουν την εικόνα των δύο φύλων.

Βιβλιογραφία

Cejka, M. A., & Eagly, A. H. (1999). Gender-stereotypic images of occupations correspond to the sex segregation of employment. Personality and Social Psychology Bulletin.

Diekman, A. B., & Eagly, A. H. (2000). Stereotypes as Dynamic Constructs: Women and Men of the Past, Present, and Future. Personality and Social Psychology Bulletin, 26, 1171–1188.

Spence, J. T., & Helmreich, R. (1978). The Extended Personal Attributes Questionnaire (EPAQ).

Spence, J. T., Helmreich, R., & Holahan, C. K. (1979). Negative and positive components of psychological masculinity and femininity.

Diekman, A. B., Goodfriend, W., & Goodwin, S. (2004). Research on gender stereotypes and stereotype measurement.