Κλίμακα Αξιολόγησης της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής / Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ)

Περιγραφή

Η ADHD Rating Scale-IV αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ) σε παιδιά και εφήβους. Αναπτύχθηκε από τους DuPaul και συνεργάτες και βασίζεται στα διαγνωστικά κριτήρια του DSM-IV, αποτελώντας ένα αξιόπιστο εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου και παρακολούθησης της πορείας των συμπτωμάτων.

Η κλίμακα διατίθεται σε δύο μορφές, μία για γονείς και μία για εκπαιδευτικούς, επιτρέποντας τη συλλογή πληροφοριών από διαφορετικά περιβάλλοντα στα οποία λειτουργεί το παιδί. Η πολυπληροφοριακή αυτή προσέγγιση ενισχύει την ακρίβεια της αξιολόγησης, καθώς η ΔΕΠ/Υ εκδηλώνεται συνήθως σε περισσότερα από ένα πλαίσια.

Η ADHD Rating Scale-IV αξιολογεί δύο βασικές διαστάσεις της διαταραχής: την ελλειμματική προσοχή και την υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα, παρέχοντας επίσης μία συνολική εκτίμηση της βαρύτητας των συμπτωμάτων.

Σκοπός

Η ADHD Rating Scale-IV έχει ως βασικό στόχο τη συστηματική αξιολόγηση της συχνότητας και της έντασης των συμπτωμάτων της ΔΕΠ/Υ.

Ειδικότερα επιδιώκει:

• την αναγνώριση παιδιών και εφήβων που παρουσιάζουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ΔΕΠ/Υ,
• την αξιολόγηση των δύο βασικών διαστάσεων της διαταραχής, δηλαδή της ελλειμματικής προσοχής και της υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας,
• την υποστήριξη της κλινικής διαγνωστικής διαδικασίας,
• την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας φαρμακευτικών, ψυχοεκπαιδευτικών και συμπεριφορικών παρεμβάσεων,
• τη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ γονέων, εκπαιδευτικών και επαγγελματιών ψυχικής υγείας,
• και τη χρήση της σε ερευνητικά πρωτόκολλα που αφορούν τη ΔΕΠ/Υ.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί συμπληρώνουν τις 18 δηλώσεις της κλίμακας αξιολογώντας τη συχνότητα εμφάνισης κάθε συμπτώματος κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα.

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές τιμές και υπολογίζονται:

• η βαθμολογία της ελλειμματικής προσοχής,
• η βαθμολογία της υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας,
• και η συνολική βαθμολογία της κλίμακας.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει:

• περιγραφική στατιστική,
• έλεγχο κανονικότητας,
• συγκρίσεις μεταξύ ομάδων,
• αναλύσεις συσχέτισης,
• γραμμική ή λογιστική παλινδρόμηση,
• διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση,
• καθώς και αναλύσεις ευαισθησίας και ειδικότητας για τη διερεύνηση της διαγνωστικής ακρίβειας της κλίμακας.

Τα αποτελέσματα μπορούν να συσχετιστούν με δείκτες σχολικής επίδοσης, εκτελεστικών λειτουργιών, αυτορρύθμισης, κοινωνικής λειτουργικότητας, συναισθηματικών δυσκολιών και ποιότητας ζωής.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται σύμφωνα με το επίσημο εγχειρίδιο της κλίμακας. Κάθε ερώτηση αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη βαθμολογική τιμή, ενώ οι επιμέρους βαθμολογίες αθροίζονται για τον υπολογισμό των δύο βασικών υποκλιμάκων και της συνολικής βαθμολογίας.

Οι ακατέργαστες βαθμολογίες συγκρίνονται με κανονιστικά δεδομένα ανάλογα με την ηλικία και το φύλο του παιδιού, ώστε να εκτιμηθεί η πιθανότητα παρουσίας κλινικά σημαντικών συμπτωμάτων.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη συχνότητα συμπτωμάτων ΔΕΠ/Υ και αυξημένη πιθανότητα λειτουργικών δυσκολιών στην καθημερινή ζωή. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει πάντοτε να πραγματοποιείται στο πλαίσιο ολοκληρωμένης κλινικής αξιολόγησης και δεν επαρκεί από μόνη της για τη διάγνωση της διαταραχής.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ADHD Rating Scale-IV παρουσιάζει ισχυρή ψυχομετρική τεκμηρίωση και έχει μεταφραστεί και προσαρμοστεί σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής.

Η αξιολόγηση της ποιότητάς της περιλαμβάνει:

• υψηλή εσωτερική συνοχή μέσω του Cronbach’s α,
• υψηλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest),
• υψηλή συμφωνία μεταξύ διαφορετικών αξιολογητών (γονείς και εκπαιδευτικοί),
• διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση,
• συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα,
• εγκυρότητα κριτηρίου μέσω σύγκρισης με άλλες καθιερωμένες κλίμακες αξιολόγησης της ΔΕΠ/Υ,
• καθώς και κανονιστικά δεδομένα για διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.

Η ελληνική προσαρμογή έχει παρουσιάσει ιδιαίτερα ικανοποιητικά επίπεδα αξιοπιστίας και εγκυρότητας, υποστηρίζοντας τη χρήση της τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Εφαρμογές

Η ADHD Rating Scale-IV χρησιμοποιείται ευρέως σε:

• παιδοψυχιατρικές και αναπτυξιακές υπηρεσίες,
• σχολική και εκπαιδευτική ψυχολογία,
• κέντρα αξιολόγησης μαθησιακών δυσκολιών,
• μονάδες ειδικής αγωγής,
• παιδιατρικές και νευροαναπτυξιακές κλινικές,
• αξιολόγηση θεραπευτικών παρεμβάσεων,
• πανεπιστημιακή και επιδημιολογική έρευνα,
• καθώς και σε μελέτες που διερευνούν τη σχέση της ΔΕΠ/Υ με τις εκτελεστικές λειτουργίες, τη σχολική επίδοση, τη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία.

Η σύντομη δομή της και η δυνατότητα συμπλήρωσης από διαφορετικούς αξιολογητές την καθιστούν ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία για την έγκαιρη ανίχνευση και την παρακολούθηση της ΔΕΠ/Υ.

Βιβλιογραφία

American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed.). American Psychiatric Association.

DuPaul, G. J., Power, T. J., Anastopoulos, A. D., & Reid, R. (1998). ADHD Rating Scale-IV: Checklists, Norms, and Clinical Interpretation. Guilford Press.

Kapogiannis, A., Makris, G., Darviri, C., Artemiadis, A., Klonaris, D., Tsoli, S., et al. (2020). The Greek Version of the Vanderbilt ADHD Diagnostic Parent Rating Scale for Follow-up Assessment in Prepubertal Children with ADHD. International Journal of Disability, Development and Education, 67, 1–10.

Papageorgiou, V., Kalyva, E., Dafoulis, V., & Vostanis, P. (2008). Differences in Parents’ and Teachers’ Ratings of ADHD Symptoms and Other Mental Health Problems. The European Journal of Psychiatry, 22(4), 200–210.

Καλαντζή-Αζίζι, Α., Αγγέλη, Κ., & Ευσταθίου, Γ. (2006). Ελληνική Κλίμακα Αξιολόγησης της ΔΕΠ/Υ-IV. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.