Δείκτης Προσωπικής Οικονομικής Δυσχέρειας (Index of Personal Economic Distress – IPED-8)

Περιγραφή

Ο Δείκτης Προσωπικής Οικονομικής Δυσχέρειας (Index of Personal Economic Distress – IPED-8) αποτελεί ένα σύντομο και αξιόπιστο ψυχομετρικό εργαλείο αξιολόγησης που έχει σχεδιαστεί για τη μέτρηση του βαθμού οικονομικής δυσχέρειας που βιώνουν τα άτομα και τα νοικοκυριά τους. Αναπτύχθηκε το 2008 από τους Δήμητρα Λάτσου και Mary Geitona στο Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, με στόχο τη διερεύνηση των επιπτώσεων της ανεργίας και της οικονομικής κρίσης στην ψυχική υγεία του πληθυσμού.

Το IPED-8 αξιολογεί τη συχνότητα με την οποία οι συμμετέχοντες αντιμετώπισαν δυσκολίες στην κάλυψη των βασικών οικονομικών αναγκών του νοικοκυριού τους κατά τους τελευταίους έξι μήνες. Σε αντίθεση με δείκτες που βασίζονται αποκλειστικά σε αντικειμενικά οικονομικά δεδομένα, όπως το εισόδημα ή η περιουσία, το εργαλείο αποτυπώνει τη βιωμένη οικονομική επιβάρυνση, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται και βιώνει την οικονομική του κατάσταση.

Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχιατρική, την ψυχολογία, τη δημόσια υγεία, την κοινωνική επιδημιολογία και την κοινωνική πολιτική, συμβάλλοντας στη μελέτη των κοινωνικών ανισοτήτων, των επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης και των σχέσεων μεταξύ οικονομικής δυσχέρειας και ψυχικής υγείας.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του IPED-8 βασίζεται στον υπολογισμό μιας συνολικής βαθμολογίας που αποτυπώνει το επίπεδο της προσωπικής οικονομικής δυσχέρειας που βιώνει ο συμμετέχων.

Οι βαθμολογίες του εργαλείου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ της οικονομικής δυσχέρειας και ενός μεγάλου εύρους ψυχολογικών, κοινωνικών και υγειονομικών μεταβλητών, όπως:

• η κατάθλιψη,
• το άγχος,
• το αντιλαμβανόμενο στρες,
• η ψυχολογική ευημερία,
• η ποιότητα ζωής,
• η ψυχική ανθεκτικότητα,
• η ικανοποίηση από τη ζωή,
• η κοινωνική υποστήριξη,
• η ανεργία,
• η κοινωνικοοικονομική κατάσταση,
• οι ανισότητες στην υγεία,
• η χρήση υπηρεσιών υγείας,
• η εργασιακή λειτουργικότητα,
• η οικογενειακή λειτουργικότητα και
• η συνολική ψυχική υγεία.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου περιλαμβάνει τον έλεγχο της εσωτερικής συνοχής μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, καθώς και την εξέταση της δομικής εγκυρότητας μέσω Εξερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA) όταν εφαρμόζεται σε διαφορετικούς πληθυσμούς ή πολιτισμικά περιβάλλοντα. Ανάλογα με τους στόχους της έρευνας, μπορούν επίσης να εφαρμοστούν αναλύσεις συσχέτισης, πολλαπλή γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, ανεξάρτητα t-tests, ANOVA, MANOVA, αναλύσεις διαμεσολάβησης και τροποποίησης (mediation/moderation), καθώς και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM).

Σκοπός

Βασικός σκοπός του Δείκτη Προσωπικής Οικονομικής Δυσχέρειας (IPED-8) είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση της υποκειμενικής οικονομικής επιβάρυνσης που βιώνουν τα άτομα στην καθημερινότητά τους και η διερεύνηση των επιπτώσεών της στην ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής.

Το εργαλείο επιτρέπει σε ερευνητές, επαγγελματίες υγείας και φορείς χάραξης πολιτικής να εντοπίζουν πληθυσμιακές ομάδες που αντιμετωπίζουν αυξημένη οικονομική ευαλωτότητα και να σχεδιάζουν παρεμβάσεις κοινωνικής προστασίας και προαγωγής της ψυχικής υγείας. Παράλληλα, αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη των κοινωνικών προσδιοριστών της υγείας, της φτώχειας, της ανεργίας και των επιπτώσεων των οικονομικών κρίσεων στη λειτουργικότητα και την ευημερία των πολιτών.

Βαθμολόγηση

Ο Δείκτης Προσωπικής Οικονομικής Δυσχέρειας (IPED-8) αποτελείται από 8 ερωτήσεις, οι οποίες βαθμολογούνται σε τριβάθμια κλίμακα Likert, αποτυπώνοντας τη συχνότητα εμφάνισης οικονομικών δυσκολιών κατά το τελευταίο εξάμηνο (1 = Σπάνια, 2 = Μερικές φορές, 3 = Συχνά).

Οι επιμέρους βαθμολογίες αθροίζονται ώστε να παραχθεί μία συνολική βαθμολογία από 8 έως 24, όπου οι υψηλότερες τιμές υποδηλώνουν μεγαλύτερη οικονομική δυσχέρεια. Σύμφωνα με την αρχική μελέτη ανάπτυξης και επικύρωσης του εργαλείου, τιμή ίση ή μεγαλύτερη από 15 αποτελεί σημείο διάκρισης που παρουσιάζει την καλύτερη ισορροπία ευαισθησίας και ειδικότητας. Συμμετέχοντες με συνολική βαθμολογία μικρότερη του 15 θεωρείται ότι αντιμετωπίζουν σχετικά χαμηλή οικονομική δυσχέρεια, ενώ βαθμολογίες ίσες ή μεγαλύτερες του 15 υποδηλώνουν σημαντική οικονομική επιβάρυνση και αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας.

Η αρχική ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου ανέδειξε εξαιρετική εσωτερική συνοχή, με Cronbach’s α = 0.93, επιβεβαιώνοντας την υψηλή αξιοπιστία του τόσο για ερευνητική όσο και για κλινική χρήση.

Βιβλιογραφία

Latsou, D., & Geitona, M. (2008). The Effects of Unemployment and Economic Distress on Depression Symptoms, 30(3), 180–184.

Madianos, M., Economou, M., Alexiou, T., & Stefanis, C. (2010). Depression and Economic Hardship across Greece in 2008 and 2009: Two Cross-Sectional Nationwide Surveys. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 46(10), 943–952.

Οικονόμου, Μ., Πέππου, Λ., Φουσκετάκη, Σ., Θελερίτης, Χ., Πατελάκης, Α., Αλεξίου, Τ., Μαδιανός, Μ., & Στεφανής, Κ. (2013). Οικονομική κρίση και ψυχική υγεία: Επιπτώσεις στην επικράτηση κοινών ψυχικών διαταραχών. Ψυχιατρική, 24, 247–261.