Κλίμακες Εκτίμησης της Προσποίησης [ΚΕΠ-5]

Περιγραφή

Οι Κλίμακες Εκτίμησης της Προσποίησης [ΚΕΠ-5] αποτελούν ψυχομετρικό εργαλείο που αποσκοπεί στην αξιολόγηση δύο βασικών διαστάσεων της κοινωνικά επιθυμητής συμπεριφοράς: της Αυταπάτης (Self-Deception) και της Διαχείρισης Εντυπώσεων (Impression Management). Οι δύο αυτές διαστάσεις σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα παρουσιάζουν τον εαυτό τους και με την πιθανότητα οι αυτοαναφορές τους να επηρεάζονται από την επιθυμία δημιουργίας μιας περισσότερο θετικής ή κοινωνικά αποδεκτής εικόνας.

Η αξιολόγηση της κοινωνικά επιθυμητής απόκρισης είναι ιδιαίτερα σημαντική στις ψυχολογικές και κοινωνικές έρευνες, καθώς μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό πιθανής αλλοίωσης των αυτοαναφερόμενων δεδομένων και, κατά συνέπεια, στην ακριβέστερη ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Στόχος

Κύριος στόχος των ΚΕΠ-5 είναι η συστηματική αποτύπωση των τάσεων Self-Deception και Impression Management. Η πρώτη αφορά την τάση του ατόμου να διατηρεί μια υπερβολικά θετική εικόνα για τον εαυτό του, ενώ η δεύτερη σχετίζεται με τη συνειδητή παρουσίαση του εαυτού με τρόπο που θεωρείται κοινωνικά περισσότερο αποδεκτός.

Σύμφωνα με την περιγραφή του εργαλείου, οι κλίμακες χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση κοινωνικών συμπεριφορών και χαρακτηριστικών της προσωπικότητας που εκδηλώνονται μέσα από τις αυτοαναφορές των εξεταζομένων. Έχουν επίσης αξιοποιηθεί στην κλινική εκτίμηση και στην ανάπτυξη και αξιολόγηση άλλων ψυχομετρικών εργαλείων.

Δομή και Χορήγηση

Το εργαλείο περιλαμβάνει 40 ερωτήσεις, οι οποίες αξιολογούν τις δύο βασικές μορφές κοινωνικά επιθυμητής απόκρισης. Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε άτομα άνω των 16 ετών, ενώ η συμπλήρωσή του απαιτεί περίπου 5 έως 7 λεπτά.

Η σχετικά σύντομη διάρκεια χορήγησης διευκολύνει την ένταξή του σε μεγαλύτερες ερευνητικές συστοιχίες, ιδιαίτερα όταν απαιτείται παράλληλος έλεγχος της αξιοπιστίας των αυτοαναφερόμενων απαντήσεων.

Βαθμονόμηση

Κάθε ερώτηση αξιολογείται σε πενταβάθμια κλίμακα, όπου το 1 αντιστοιχεί στο «μη αληθές» και το 5 στο «απολύτως αληθές». Η συνολική βαθμολογία προκύπτει, σύμφωνα με την περιγραφή του εργαλείου, από την πρόσθεση των «υπερβολικών» τιμών, οι οποίες στη συνέχεια μπορούν να μετασχηματιστούν σε Τ-τιμές.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων επιτρέπει την εκτίμηση του βαθμού στον οποίο οι απαντήσεις ενός συμμετέχοντα ενδέχεται να επηρεάζονται από τάσεις αυτοεξαπάτησης ή ελεγχόμενης διαχείρισης της κοινωνικής εικόνας.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Στην ελληνική έκδοση που περιγράφεται στο διαθέσιμο υλικό, αναφέρεται ικανοποιητικό επίπεδο εγκυρότητας και αξιοπιστίας. Ειδικότερα, ο δείκτης εσωτερικής συνέπειας Cronbach’s alpha ήταν 0,85, τιμή που υποδηλώνει πολύ καλή εσωτερική συνέπεια.

Η αξιολόγηση της αξιοπιστίας είναι ιδιαίτερα σημαντική σε εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο πιθανών μεροληψιών στις αυτοαναφορές, καθώς διασφαλίζει μεγαλύτερη συνέπεια στην ερμηνεία των επιμέρους διαστάσεων.

Εφαρμογές

Οι ΚΕΠ-5 μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην ψυχομετρική έρευνα, στην κλινική αξιολόγηση, στην ψυχολογία προσωπικότητας και στις κοινωνικές επιστήμες, ιδιαίτερα όταν η ερευνητική διαδικασία βασίζεται σε αυτοαναφερόμενα δεδομένα.

Μπορούν επίσης να λειτουργήσουν συμπληρωματικά σε άλλες ψυχομετρικές δοκιμασίες, βοηθώντας στον εντοπισμό πιθανής τάσης των συμμετεχόντων να παρουσιάζουν τον εαυτό τους με περισσότερο θετικό ή κοινωνικά αποδεκτό τρόπο. Με αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων και στην πιο προσεκτική ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Βιβλιογραφία

Rogoza, R., Wyszyńska, P., Maćkiewicz, M., & Cieciuch, J. (2016). Differentiation of the two narcissistic faces in their relations to personality traits and basic values. Personality and Individual Differences, 95, 85–88.

Paulhus, D. L. (2018). The Big Two dimensions of desirability. In Agency and Communion in Social Psychology (pp. 79–89). Routledge.

Freeman, J., & Samson, F. (2012). Are you telling the truth? Psychopathy assessment and impression management in a community sample. The Open Criminology Journal, 5(1).