Περιγραφή

Το Couple’s Relating to Each Other Questionnaires (CREOQ-4) αποτελεί ένα ολοκληρωμένο ψυχομετρικό σύστημα αξιολόγησης της διαπροσωπικής δυναμικής μεταξύ των συντρόφων, βασισμένο στη Θεωρία του Σχετίζεσθαι (Relating Theory) του John Birtchnell. Σκοπός του είναι η διερεύνηση των δυσπροσαρμοστικών προτύπων αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται μέσα στη σχέση ενός ζευγαριού, καθώς και της αντίληψης που έχει κάθε σύντροφος τόσο για τη δική του συμπεριφορά όσο και για τη συμπεριφορά του άλλου. Το εργαλείο αποτελείται από τέσσερα διακριτά ερωτηματολόγια, μέσω των οποίων αξιολογούνται οι διαφορετικές οπτικές της σχέσης, επιτρέποντας μια πολυδιάστατη αποτύπωση της διαπροσωπικής λειτουργικότητας. Η δομή του βασίζεται στο διαπροσωπικό οκτάγωνο, το οποίο περιγράφει οκτώ βασικές μορφές σχετίζεσθαι που σχετίζονται με την ισχύ, την αδυναμία, την εγγύτητα και την απόσταση. Το CREOQ χρησιμοποιείται στην ψυχοθεραπεία ζεύγους, στην οικογενειακή συμβουλευτική, στην κλινική ψυχολογία και στην έρευνα των διαπροσωπικών σχέσεων.

Στόχος

Βασικός στόχος του CREOQ-4 είναι η αναγνώριση των αρνητικών προτύπων διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα και την ποιότητα της σχέσης ενός ζευγαριού. Μέσω της σύγκρισης της αυτοαξιολόγησης και της ετεροαξιολόγησης των δύο συντρόφων, το εργαλείο επιτρέπει την κατανόηση της συμφωνίας ή της ασυμφωνίας στις αντιλήψεις τους σχετικά με τη σχέση. Παράλληλα, διευκολύνει τον εντοπισμό περιοχών σύγκρουσης, υπερβολικού ελέγχου, συναισθηματικής απόστασης ή εξάρτησης, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων και στην ενίσχυση της ποιότητας της συντροφικής σχέσης.

Δομή και Βαθμολόγηση

Το CREOQ-4 αποτελείται από τέσσερα ερωτηματολόγια, καθένα από τα οποία περιλαμβάνει 96 δηλώσεις. Κάθε σύντροφος συμπληρώνει δύο φόρμες: μία που αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος σχετίζεται με τον σύντροφό του και μία που αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται ότι σχετίζεται ο σύντροφός του απέναντί του. Οι δηλώσεις κατανέμονται σε οκτώ υποκλίμακες, οι οποίες αντιστοιχούν στις οκτώ θέσεις του διαπροσωπικού οκταγώνου. Από τα δώδεκα στοιχεία κάθε υποκλίμακας, τα δέκα συμβάλλουν στον υπολογισμό της αρνητικής βαθμολογίας, ενώ τα δύο θετικά στοιχεία λειτουργούν ως δείκτες ελέγχου της αξιοπιστίας των απαντήσεων. Οι απαντήσεις δίνονται σε τετραβάθμια κλίμακα Likert, από 0 («Σπάνια αλήθεια») έως 3 («Σχεδόν πάντα αλήθεια»). Η μέγιστη βαθμολογία κάθε υποκλίμακας είναι 30, ενώ η συνολική μέγιστη βαθμολογία του ερωτηματολογίου ανέρχεται στις 240 μονάδες. Χαμηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν πιο λειτουργικές διαπροσωπικές σχέσεις, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν εντονότερα δυσπροσαρμοστικά πρότυπα σχετίζεσθαι. Το εξειδικευμένο λογισμικό του εργαλείου επιτρέπει τη γραφική απεικόνιση των αποτελεσμάτων στο διαπροσωπικό οκτάγωνο, διευκολύνοντας την ερμηνεία της δυναμικής του ζεύγους.

Στατιστική Ανάλυση

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του CREOQ-4 περιλαμβάνει τον έλεγχο της εσωτερικής συνοχής με τον συντελεστή Cronbach’s α, ο οποίος στις αρχικές μελέτες παρουσίασε μέσες τιμές περίπου 0,71 στο κλινικό δείγμα και 0,68 στην ομάδα ελέγχου, με τις περισσότερες υποκλίμακες να εμφανίζουν αποδεκτή αξιοπιστία. Η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) επιβεβαιώθηκε σε επαναχορήγηση του εργαλείου δύο έως τρεις μήνες αργότερα, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο μετρήσεων. Η εγκυρότητα του εργαλείου τεκμηριώθηκε μέσω ελέγχων φαινομενικής, περιεχομένου και εννοιολογικής εγκυρότητας, ενώ η εγκυρότητα κριτηρίου εξετάστηκε με συντελεστές συσχέτισης Pearson μεταξύ των οκτώ υποκλιμάκων, επιβεβαιώνοντας τη θεωρητική δομή του διαπροσωπικού οκταγώνου. Στις σύγχρονες ερευνητικές εφαρμογές μπορούν επιπλέον να χρησιμοποιηθούν διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA και CFA), αναλύσεις Pearson ή Spearman, t-test, ANOVA, MANOVA, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM) για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα των συντροφικών σχέσεων.

Εφαρμογές

Το CREOQ-4 χρησιμοποιείται σε δομές ψυχικής υγείας, κέντρα οικογενειακής θεραπείας, υπηρεσίες συμβουλευτικής ζεύγους και πανεπιστημιακή έρευνα. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για ψυχολόγους, ψυχοθεραπευτές, ψυχιάτρους και κοινωνικούς λειτουργούς που επιθυμούν να αξιολογήσουν τη διαπροσωπική δυναμική των ζευγαριών, να εντοπίσουν δυσλειτουργικά πρότυπα επικοινωνίας και να σχεδιάσουν στοχευμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Παράλληλα, αξιοποιείται σε μελέτες που διερευνούν τη σχέση των διαπροσωπικών προτύπων με την ψυχική υγεία, τη συζυγική ικανοποίηση, τη γονεϊκή συνεργασία, την οικογενειακή λειτουργικότητα και την αποτελεσματικότητα ψυχοθεραπευτικών προγραμμάτων.

Βιβλιογραφία

Birtchnell, J. (2001). Relating in Psychotherapy: The Application of a New Theory. Routledge.

Birtchnell, J., Voortman, S., Dejong, C., & Gordon, D. (2006). Measuring Interrelating Within Couples: The Couple’s Relating to Each Other Questionnaires (CREOQ). Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 79, 339–364.

Kalaitzaki, A. E., Birtchnell, J., & Nestoros, J. N. (2009). Interrelating Within the Families of Young Psychotherapy Outpatients. Clinical Psychology & Psychotherapy, 16(3), 199–215.

Kalaitzaki, A. E., Birtchnell, J., & Nestoros, J. N. (2010). Does Family Interrelating Change Over the Course of Individual Treatment? Clinical Psychology & Psychotherapy, 17(6), 463–481.

Birtchnell, J. (1993). How Humans Relate: A New Interpersonal Theory. Praeger.