Ερωτηματολόγιο Δεδομένων Αλκοολικής Εξάρτησης (ADDQ-15)

Περιγραφή

Το Alcohol Dependence Data Questionnaire (ADDQ-15) αποτελεί ένα σύντομο ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της εξάρτησης από το αλκοόλ και των επιπτώσεών της στην καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Η κλίμακα διερευνά τη συχνότητα και τα χαρακτηριστικά της κατανάλωσης αλκοόλ, την παρουσία συμπτωμάτων στέρησης, καθώς και τις προσωπικές, κοινωνικές και επαγγελματικές συνέπειες της προβληματικής χρήσης. Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την αρχική εκτίμηση του βαθμού εξάρτησης και την υποστήριξη της κλινικής αξιολόγησης.

Το ADDQ-15 χρησιμοποιείται στην ψυχιατρική, στην ψυχολογία των εξαρτήσεων, στις υπηρεσίες απεξάρτησης, στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και στην έρευνα που αφορά τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η εξάρτηση από το αλκοόλ αποτελεί μία χρόνια και υποτροπιάζουσα διαταραχή, η οποία χαρακτηρίζεται από μειωμένο έλεγχο της κατανάλωσης, έντονη επιθυμία χρήσης (craving), ανάπτυξη ανοχής, εμφάνιση στερητικών συμπτωμάτων και συνέχιση της χρήσης παρά τις αρνητικές συνέπειες.

Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια του DSM-5, η Διαταραχή Χρήσης Αλκοόλ (Alcohol Use Disorder) εκτείνεται σε ένα συνεχές σοβαρότητας, από ήπια έως σοβαρή μορφή, ανάλογα με τον αριθμό και την ένταση των συμπτωμάτων. Η ολοκληρωμένη αξιολόγηση της διαταραχής απαιτεί την εκτίμηση τόσο της ποσότητας και της συχνότητας κατανάλωσης όσο και των επιπτώσεων που προκαλεί στη λειτουργικότητα και στην ποιότητα ζωής του ατόμου.

Το ADDQ-15 βασίζεται σε αυτή τη λογική, παρέχοντας μια δομημένη προσέγγιση για την καταγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της αλκοολικής εξάρτησης.

Τι αξιολογεί το εργαλείο

Το ADDQ-15 αξιολογεί πολλαπλές διαστάσεις της εξάρτησης από το αλκοόλ.

Εξετάζει τη συχνότητα και την ποσότητα κατανάλωσης αλκοόλ, την απώλεια ελέγχου κατά την κατανάλωση, την έντονη επιθυμία για κατανάλωση, την ανάπτυξη ανοχής, την παρουσία συμπτωμάτων στέρησης μετά τη διακοπή ή τη μείωση της χρήσης, καθώς και τις επιπτώσεις της κατανάλωσης στις οικογενειακές σχέσεις, στην εργασία, στην κοινωνική ζωή, στη σωματική υγεία και στην ψυχολογική ευεξία.

Παράλληλα, αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο η χρήση αλκοόλ επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα και την ανάγκη για περαιτέρω θεραπευτική παρέμβαση.

Τομείς εφαρμογής

Το ADDQ-15 χρησιμοποιείται στην ψυχιατρική, στην κλινική ψυχολογία, στην ψυχολογία των εξαρτήσεων, στη δημόσια υγεία, στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και στα προγράμματα απεξάρτησης.

Εφαρμόζεται για την αρχική αξιολόγηση ατόμων με πιθανή διαταραχή χρήσης αλκοόλ, για την εκτίμηση της σοβαρότητας της εξάρτησης, για την παρακολούθηση της πορείας της θεραπείας και για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών ή ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων.

Επιπλέον, χρησιμοποιείται σε επιδημιολογικές μελέτες και ερευνητικά πρωτόκολλα που διερευνούν τη χρήση αλκοόλ, τους παράγοντες κινδύνου και την αποτελεσματικότητα προγραμμάτων πρόληψης.

Διαδικασία χορήγησης

Το ADDQ-15 αποτελείται από 15 ερωτήσεις αυτοαναφοράς, οι οποίες διερευνούν διαφορετικές πτυχές της σχέσης του ατόμου με το αλκοόλ. Οι συμμετέχοντες απαντούν με βάση τη συχνότητα ή την ένταση των εμπειριών τους, χρησιμοποιώντας τις οδηγίες της αντίστοιχης έκδοσης του εργαλείου.

Η συμπλήρωση απαιτεί περίπου 5 έως 10 λεπτά και μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή. Η απλή δομή του εργαλείου επιτρέπει τη χρήση του τόσο στην καθημερινή κλινική πρακτική όσο και σε ερευνητικά πρωτόκολλα.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση βασίζεται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων και αποτυπώνει τη συνολική εικόνα της εξάρτησης από το αλκοόλ. Οι επιμέρους απαντήσεις συνδυάζονται για την εκτίμηση της σοβαρότητας της διαταραχής, της παρουσίας στερητικών συμπτωμάτων και του βαθμού λειτουργικής επιβάρυνσης.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν εντονότερα χαρακτηριστικά αλκοολικής εξάρτησης, μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης στερητικών συμπτωμάτων και σημαντικότερες επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή. Τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη της κλινικής αξιολόγησης και τον σχεδιασμό εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων, χωρίς να αποτελούν αυτόνομα διαγνωστικά κριτήρια.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το ADDQ-15 αξιολογείται σύμφωνα με τις διεθνώς αποδεκτές αρχές ανάπτυξης ψυχομετρικών εργαλείων. Οι ψυχομετρικές του ιδιότητες περιλαμβάνουν την εξέταση της εσωτερικής συνέπειας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), καθώς και της εγκυρότητας περιεχομένου, της συγκλίνουσας εγκυρότητας και της κριτηριακής εγκυρότητας μέσω συγκρίσεων με άλλες καθιερωμένες κλίμακες αξιολόγησης της εξάρτησης από το αλκοόλ, όπως το Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT) και δομημένες κλινικές συνεντεύξεις.

Η τελική αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών θα πρέπει να βασίζεται στις διαθέσιμες μελέτες επικύρωσης για τον πληθυσμό στον οποίο εφαρμόζεται.

Πλεονεκτήματα

Το ADDQ-15 αποτελεί ένα σύντομο και εύχρηστο εργαλείο που επιτρέπει την ταχεία εκτίμηση της εξάρτησης από το αλκοόλ και των επιπτώσεών της στην καθημερινή ζωή. Η ολοκληρωμένη αξιολόγηση των χαρακτηριστικών της χρήσης, των στερητικών συμπτωμάτων και της λειτουργικής επιβάρυνσης διευκολύνει τον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων υψηλού κινδύνου και συμβάλλει στον σχεδιασμό εξατομικευμένων θεραπευτικών προγραμμάτων. Η σύντομη διάρκεια χορήγησης το καθιστά κατάλληλο για χρήση τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην ερευνητική δραστηριότητα.

Περιορισμοί

Το ADDQ-15 βασίζεται στην αυτοαναφορά και συνεπώς οι απαντήσεις ενδέχεται να επηρεάζονται από υποεκτίμηση της κατανάλωσης, κοινωνικά επιθυμητές αποκρίσεις ή περιορισμένη επίγνωση της σοβαρότητας του προβλήματος. Επιπλέον, η κλίμακα αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης και όχι αυτόνομο διαγνωστικό μέσο. Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματά της θα πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με την κλινική συνέντευξη, το ιατρικό ιστορικό και άλλες εξειδικευμένες μεθόδους αξιολόγησης της διαταραχής χρήσης αλκοόλ.

Βιβλιογραφία

Saunders, J. B., Aasland, O. G., Babor, T. F., de la Fuente, J. R., & Grant, M. (1993). Development of the Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT): WHO Collaborative Project on Early Detection of Persons with Harmful Alcohol Consumption—II. Addiction, 88(6), 791–804.

Rohsenow, D. J., & Monti, P. M. (1999). Assessment of alcohol dependence: Tools and techniques. Addiction, 94(3), 349–361.

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing.

Miller, W. R., & Rollnick, S. (2013). Motivational Interviewing: Helping People Change (3rd ed.). Guilford Press.