Ερωτηματολόγιο Εξέτασης Διατροφικών Διαταραχών [EDEQ-19]

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Εξέτασης Διατροφικών Διαταραχών (Eating Disorder Examination Questionnaire – EDEQ-19) αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση συμπτωμάτων, σκέψεων και συμπεριφορών που σχετίζονται με τις διατροφικές διαταραχές.

Η συγκεκριμένη έκδοση περιλαμβάνει 19 ερωτήματα και επικεντρώνεται κυρίως στη διερεύνηση συμπτωμάτων που συνδέονται με τη βουλιμική συμπεριφορά. Εξετάζει τη συχνότητα και την ένταση επεισοδίων υπερφαγίας, τις προσπάθειες ελέγχου του σωματικού βάρους και τις γνωστικές ή συναισθηματικές αντιδράσεις που συνοδεύουν αυτές τις συμπεριφορές.

Η βουλιμική συμπτωματολογία μπορεί να περιλαμβάνει την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας τροφής σε σύντομο χρονικό διάστημα, η οποία συνοδεύεται από αίσθημα απώλειας ελέγχου. Σε ορισμένες περιπτώσεις ακολουθούν αντισταθμιστικές συμπεριφορές, όπως η πρόκληση εμετού, η υπερβολική σωματική άσκηση ή άλλες προσπάθειες ελέγχου του σωματικού βάρους.

Το EDEQ-19 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κλινικές, συμβουλευτικές και ερευνητικές εφαρμογές, παρέχοντας μια δομημένη αποτύπωση της αντιλαμβανόμενης σοβαρότητας της διατροφικής συμπτωματολογίας.

Στόχος

Κύριος στόχος του EDEQ-19 είναι η αξιολόγηση της συχνότητας και της έντασης συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη βουλιμία και, ευρύτερα, με τις δυσλειτουργικές διατροφικές συμπεριφορές.

Ειδικότερα, το ερωτηματολόγιο αποσκοπεί:

στην αναγνώριση πιθανών επεισοδίων υπερφαγίας,

στη διερεύνηση της αίσθησης απώλειας ελέγχου κατά τη διάρκεια της κατανάλωσης τροφής,

στην καταγραφή αντισταθμιστικών συμπεριφορών,

στην αξιολόγηση σκέψεων και συναισθημάτων που σχετίζονται με το φαγητό,

στη διερεύνηση της ανησυχίας για το βάρος και την εικόνα σώματος,

και στην παρακολούθηση των μεταβολών της συμπτωματολογίας κατά τη διάρκεια μιας θεραπευτικής παρέμβασης.

Το εργαλείο μπορεί να υποστηρίξει τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας στην αρχική εκτίμηση και στην παρακολούθηση της πορείας των συμπτωμάτων, χωρίς όμως να αντικαθιστά την ολοκληρωμένη κλινική διάγνωση.

Δομή του ερωτηματολογίου

Το EDEQ-19 αποτελείται από 19 δηλώσεις αυτοαναφοράς. Οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν τον βαθμό στον οποίο συμφωνούν ή διαφωνούν με κάθε πρόταση.

Οι ερωτήσεις διερευνούν πτυχές όπως:

η παρουσία επεισοδίων υπερφαγίας,

η δυσκολία ελέγχου της πρόσληψης τροφής,

οι προσπάθειες περιορισμού της διατροφής,

οι συμπεριφορές ελέγχου του βάρους,

η ανησυχία για το σώμα και την εμφάνιση,

η συναισθηματική επιβάρυνση που συνδέεται με τη διατροφή,

και οι δυσλειτουργικές αντιλήψεις γύρω από το βάρος και τη σωματική εικόνα.

Η συνολική δομή επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση της διατροφικής ψυχοπαθολογίας, όπως αυτή αναφέρεται από το ίδιο το άτομο.

Βαθμολόγηση

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert:

1 = Απολύτως διαφωνώ

2 = Κάπως διαφωνώ

3 = Ούτε συμφωνώ ούτε διαφωνώ

4 = Κάπως συμφωνώ

5 = Απολύτως συμφωνώ

Η συνολική βαθμολογία υπολογίζεται με την άθροιση των απαντήσεων στις 19 ερωτήσεις.

Με βάση την παραπάνω κωδικοποίηση, το συνολικό σκορ μπορεί να κυμαίνεται από:

19 βαθμούς, που αντιστοιχούν στο χαμηλότερο επίπεδο συμφωνίας,

έως 95 βαθμούς, που αντιστοιχούν στο υψηλότερο επίπεδο συμφωνίας.

Υψηλότερη βαθμολογία μπορεί να υποδηλώνει εντονότερη παρουσία σκέψεων, συναισθημάτων ή συμπεριφορών που συνδέονται με διατροφική ψυχοπαθολογία, εφόσον όλα τα ερωτήματα έχουν την ίδια κατεύθυνση βαθμολόγησης.

Πριν από τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας πρέπει να εξετάζεται εάν υπάρχουν αντίστροφα διατυπωμένα ερωτήματα, τα οποία απαιτούν ανακωδικοποίηση.

Ανάλυση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων μπορεί να πραγματοποιηθεί σε επίπεδο συνολικής βαθμολογίας και, εφόσον η έκδοση το υποστηρίζει, σε επίπεδο επιμέρους διαστάσεων.

Αρχικά υπολογίζονται περιγραφικά στατιστικά μέτρα, όπως:

ο μέσος όρος,

η τυπική απόκλιση,

η διάμεσος,

το ελάχιστο και το μέγιστο,

η ασυμμετρία,

και η κύρτωση.

Η εσωτερική συνοχή του ερωτηματολογίου μπορεί να αξιολογηθεί με τον συντελεστή Cronbach’s α ή τον συντελεστή McDonald’s ω.

Για τη διερεύνηση της δομικής εγκυρότητας μπορούν να εφαρμοστούν:

Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση,

Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση,

και έλεγχοι ισοδυναμίας μέτρησης μεταξύ διαφορετικών ομάδων.

Οι βαθμολογίες μπορούν να συγκριθούν ως προς το φύλο, την ηλικία, τον δείκτη μάζας σώματος, την κλινική κατάσταση ή άλλες δημογραφικές και ψυχολογικές μεταβλητές. Για τις συγκρίσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν t-test, ANOVA, MANOVA ή αντίστοιχοι μη παραμετρικοί έλεγχοι.

Η σχέση του EDEQ-19 με μεταβλητές όπως η εικόνα σώματος, η αυτοεκτίμηση, το άγχος και η κατάθλιψη μπορεί να εξεταστεί μέσω συσχετίσεων, παλινδρόμησης ή μοντέλων δομικών εξισώσεων.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Η αξιοπιστία του EDEQ-19 πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά στον πληθυσμό όπου εφαρμόζεται, καθώς το αρχείο δεν παρέχει συγκεκριμένους αριθμητικούς δείκτες αξιοπιστίας ή εγκυρότητας για αυτή την έκδοση.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου μπορεί να περιλαμβάνει:

την εσωτερική συνοχή,

την αξιοπιστία ελέγχου–επανελέγχου,

τη συγκλίνουσα εγκυρότητα,

τη διακριτή εγκυρότητα,

την εγκυρότητα κριτηρίου,

και τη δομική εγκυρότητα.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω συσχετίσεων με άλλα εργαλεία αξιολόγησης διατροφικών διαταραχών, εικόνας σώματος ή ψυχολογικής δυσφορίας.

Η εγκυρότητα κριτηρίου μπορεί να εξεταστεί συγκρίνοντας τις βαθμολογίες ατόμων με κλινικά διαγνωσμένη διατροφική διαταραχή με εκείνες μη κλινικών ομάδων.

Εφαρμογές

Το EDEQ-19 μπορεί να αξιοποιηθεί:

σε κλινικές ψυχικής υγείας,

σε υπηρεσίες αντιμετώπισης διατροφικών διαταραχών,

σε συμβουλευτικά κέντρα,

σε πανεπιστημιακές και επιδημιολογικές μελέτες,

σε προγράμματα πρόληψης,

και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών ή διατροφικών παρεμβάσεων.

Η επαναλαμβανόμενη χορήγησή του μπορεί να βοηθήσει στην παρακολούθηση της μεταβολής των συμπτωμάτων με την πάροδο του χρόνου.

Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται από κατάλληλα καταρτισμένους επαγγελματίες και να συνδυάζονται με κλινική συνέντευξη, αναπτυξιακό και ιατρικό ιστορικό και άλλα διαθέσιμα στοιχεία.

Περιορισμοί

Επειδή πρόκειται για εργαλείο αυτοαναφοράς, οι απαντήσεις μπορεί να επηρεάζονται από:

την κοινωνικά επιθυμητή απόκριση,

τη δυσκολία αναγνώρισης των συμπτωμάτων,

την υποαναφορά ευαίσθητων συμπεριφορών,

τη μνήμη του συμμετέχοντα,

και τη συναισθηματική κατάσταση κατά τη συμπλήρωση.

Επιπλέον, το EDEQ-19 δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μοναδικό διαγνωστικό μέσο. Υψηλή βαθμολογία υποδηλώνει ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης και όχι κατ’ ανάγκη την παρουσία συγκεκριμένης διατροφικής διαταραχής.

Βιβλιογραφία

Fairburn, C. G., & Beglin, S. J. (1994). Assessment of eating disorders: Interview or self-report questionnaire? International Journal of Eating Disorders, 16, 363–370.

Herbozo, S. (2007). The effects of ambiguous appearance-related feedback on body image, mood states, and intentions to use body change strategies in college women [Doctoral dissertation, University of South Florida, College of Arts and Sciences, Department of Psychology].

Λέξεις-κλειδιά

Διατροφικές διαταραχές, EDEQ-19, βουλιμία, επεισόδια υπερφαγίας, αντισταθμιστικές συμπεριφορές, εικόνα σώματος, έλεγχος βάρους, διατροφική ψυχοπαθολογία, ψυχομετρική αξιολόγηση, αξιοπιστία, εγκυρότητα, ψυχική υγεία.