Ερωτηματολόγιο Ασκήσεων Ρύθμισης Συμπεριφοράς [BREQ-15]

Περιγραφή 

Το Behavioural Regulation in Exercise Questionnaire (BREQ-15) αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για τη διερεύνηση των κινήτρων που καθοδηγούν τη συμμετοχή στη φυσική άσκηση. Αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της Θεωρίας Αυτοπροσδιορισμού (Self-Determination Theory – SDT) και αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ρυθμίζουν τη συμπεριφορά τους απέναντι στη φυσική δραστηριότητα, εξετάζοντας εάν η συμμετοχή τους βασίζεται σε εσωτερικά ή εξωτερικά κίνητρα. Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην αθλητική ψυχολογία, στις επιστήμες της άσκησης, στη φυσική αγωγή, στην προαγωγή της υγείας και στην έρευνα της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Η αξιολόγηση των μορφών παρακίνησης συμβάλλει στην κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν την έναρξη, τη διατήρηση ή την εγκατάλειψη της άσκησης και αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων που ενισχύουν τη μακροχρόνια συμμετοχή στη φυσική δραστηριότητα.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το BREQ-15 βασίζεται στη Θεωρία Αυτοπροσδιορισμού των Deci και Ryan, σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη παρακίνηση οργανώνεται σε ένα συνεχές που εκτείνεται από την πλήρη έλλειψη κινήτρων έως την πλήρως εσωτερικευμένη και αυτόνομη συμπεριφορά. Η θεωρία υποστηρίζει ότι όσο περισσότερο η συμπεριφορά βασίζεται σε προσωπικές αξίες, ενδιαφέροντα και εσωτερική ικανοποίηση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να διατηρηθεί μακροχρόνια.

Στο πλαίσιο της άσκησης, η θεωρία αυτή εξηγεί γιατί ορισμένα άτομα ασκούνται επειδή απολαμβάνουν τη διαδικασία, ενώ άλλα συμμετέχουν λόγω κοινωνικών πιέσεων, εξωτερικών ανταμοιβών ή αισθημάτων ενοχής. Η κατανόηση αυτών των διαφορετικών μορφών παρακίνησης επιτρέπει στους επαγγελματίες υγείας και στους ερευνητές να σχεδιάζουν πιο αποτελεσματικά προγράμματα άσκησης και αλλαγής συμπεριφοράς.

Δομή και χαρακτηριστικά

Το BREQ-15 αποτελείται από 15 ερωτήματα, τα οποία αξιολογούν διαφορετικές μορφές ρύθμισης της συμπεριφοράς απέναντι στη φυσική άσκηση. Οι συμμετέχοντες απαντούν σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου το 0 αντιστοιχεί στο «Δεν ισχύει για μένα» και το 4 στο «Πολύ αληθές για μένα».

Οι επιμέρους δηλώσεις διερευνούν τον βαθμό στον οποίο η συμμετοχή στην άσκηση επηρεάζεται από εσωτερική ευχαρίστηση, προσωπικές αξίες, αίσθημα υποχρέωσης ή εξωτερικές πιέσεις. Η σύντομη μορφή του εργαλείου επιτρέπει την εύκολη εφαρμογή του τόσο σε ερευνητικά πρωτόκολλα όσο και στην καθημερινή κλινική ή εκπαιδευτική πρακτική.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του BREQ-15 βασίζεται στον υπολογισμό των βαθμολογιών των επιμέρους διαστάσεων της παρακίνησης, επιτρέποντας τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου προφίλ κινήτρων για κάθε συμμετέχοντα. Οι βαθμολογίες χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση του βαθμού αυτοπροσδιορισμού της συμπεριφοράς απέναντι στη φυσική άσκηση και για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη συμμόρφωση σε προγράμματα άσκησης.

Στην επιστημονική έρευνα, το εργαλείο αξιοποιείται για τη μελέτη της σχέσης των κινήτρων άσκησης με τη φυσική δραστηριότητα, την αθλητική απόδοση, τη διατήρηση υγιεινών συνηθειών, την ψυχική ευεξία, την αυτοεκτίμηση, την ποιότητα ζωής και τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων. Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ενίσχυση της εσωτερικής παρακίνησης.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το BREQ-15 έχει αξιολογηθεί εκτενώς ως προς τις ψυχομετρικές του ιδιότητες και παρουσιάζει ικανοποιημένη αξιοπιστία και εγκυρότητα σε διαφορετικούς πληθυσμούς. Η εσωτερική συνοχή των υποκλιμάκων αξιολογείται συνήθως μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α, ενώ στις νεότερες ψυχομετρικές μελέτες χρησιμοποιείται και ο δείκτης McDonald‘s ω, ο οποίος παρέχει συμπληρωματική εκτίμηση της αξιοπιστίας.

Η εγκυρότητα κατασκευής έχει επιβεβαιωθεί μέσω Διερευνητικής και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory και Confirmatory Factor Analysis – EFA και CFA), ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα τεκμηριώνεται από τις σχέσεις του εργαλείου με δείκτες φυσικής δραστηριότητας, εσωτερικής παρακίνησης, αυτοαποτελεσματικότητας και ψυχολογικής ευημερίας. Επιπλέον, αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει την ισοδυναμία μέτρησης (measurement invariance) μεταξύ διαφορετικών φύλων, ηλικιακών ομάδων και πολιτισμικών πληθυσμών, επιτρέποντας την αξιόπιστη χρήση του σε διεθνείς έρευνες.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται με βάση τις απαντήσεις των συμμετεχόντων σε κάθε μία από τις δεκαπέντε δηλώσεις του ερωτηματολογίου. Υψηλότερες βαθμολογίες στις περισσότερο αυτόνομες μορφές παρακίνησης υποδηλώνουν ισχυρότερη εσωτερική δέσμευση απέναντι στην άσκηση, ενώ υψηλές βαθμολογίες στις εξωτερικές μορφές παρακίνησης αντανακλούν μεγαλύτερη εξάρτηση από εξωτερικούς παράγοντες ή κοινωνικές πιέσεις.

Η στατιστική επεξεργασία περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική, αξιολόγηση της αξιοπιστίας μέσω των Cronbach’s α και McDonald’s ω, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, αναλύσεις συσχέτισης Pearson ή Spearman, συγκρίσεις ομάδων με Student’s t-test ή ANOVA, καθώς και μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης και δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), προκειμένου να διερευνηθούν οι σχέσεις των κινήτρων άσκησης με ψυχολογικές, κοινωνικές και συμπεριφορικές μεταβλητές.

Εφαρμογές στην κλινική πράξη και στην έρευνα

Το BREQ-15 χρησιμοποιείται ευρέως στην αθλητική ψυχολογία, στη φυσική αγωγή, στην επιστήμη της άσκησης, στη δημόσια υγεία και στην αποκατάσταση. Αξιοποιείται για την εκτίμηση των κινήτρων συμμετοχής σε προγράμματα φυσικής δραστηριότητας, την αξιολόγηση της συμμόρφωσης σε θεραπευτικά πρωτόκολλα άσκησης και τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη διατήρηση ενός ενεργού τρόπου ζωής.

Επιπλέον, χρησιμοποιείται σε ερευνητικές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση της παρακίνησης με την παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον σακχαρώδη διαβήτη, την ψυχική υγεία, την ποιότητα ζωής, την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων και την αθλητική απόδοση. Η σύντομη μορφή του επιτρέπει την εύκολη ενσωμάτωσή του σε μεγάλες επιδημιολογικές έρευνες και πολυκεντρικά ερευνητικά πρωτόκολλα.

Βιβλιογραφία

Mullan, E., & Markland, D. (1997). Variations in self-determination across the stages of change for exercise in adults. Motivation and Emotion, 21, 349–362.

Mullan, E., Markland, D., & Ingledew, D. (1997). A graded conceptualization of self-determination in the regulation of exercise behavior: Development of a measure using confirmatory factor analytic procedures. Personality and Individual Differences, 23, 745–752.

Wilson, P. M., Rodgers, W. M., & Fraser, S. N. (2002). Examining the psychometric properties of the Behavioural Regulation in Exercise Questionnaire. Measurement in Physical Education and Exercise Science, 6(1), 1–21.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. Guilford Press.