Κλίμακα Αντίληψης Αυτο-Αποτελεσματικότητας Παιδιών [CPSES-20]

Περιγραφή Κλίμακας

Η Child Perceived Self-Efficacy Scale (CPSES-20) είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της αντιλαμβανόμενης αυτοαποτελεσματικότητας των παιδιών σε σημαντικούς τομείς της καθημερινής τους ζωής. Η κλίμακα βασίζεται στη θεωρία της αυτοαποτελεσματικότητας του Albert Bandura, σύμφωνα με την οποία οι πεποιθήσεις ενός ατόμου σχετικά με τις ικανότητές του επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά, τα κίνητρα, τη συναισθηματική προσαρμογή και την επίτευξη στόχων.

Η CPSES-20 εξετάζει τον βαθμό στον οποίο τα παιδιά πιστεύουν ότι μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά σε απαιτήσεις που σχετίζονται με την οικογένεια, τις διαπροσωπικές σχέσεις, την επίλυση προβλημάτων και την καθημερινή λειτουργικότητα. Στην οικογενειακή διάσταση, αξιολογείται η εμπιστοσύνη του παιδιού στην ικανότητά του να επικοινωνεί με τα μέλη της οικογένειας, να διαχειρίζεται συγκρούσεις, να ακολουθεί κανόνες και να ανταποκρίνεται στις οικογενειακές υποχρεώσεις.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται σε έρευνες αναπτυξιακής και εκπαιδευτικής ψυχολογίας, στην οικογενειακή συμβουλευτική, στην παιδοψυχολογία, καθώς και στην αξιολόγηση προγραμμάτων που στοχεύουν στην ενίσχυση της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης και της ανθεκτικότητας των παιδιών.

Στόχος της Κλίμακας

Βασικός στόχος της CPSES-20 είναι η αξιολόγηση της αντιλαμβανόμενης αυτοαποτελεσματικότητας των παιδιών στις οικογενειακές και καθημερινές τους αλληλεπιδράσεις, καθώς και η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι σχετικές πεποιθήσεις επηρεάζουν τη συναισθηματική προσαρμογή, την κοινωνική λειτουργικότητα και τη συνολική ψυχολογική ευημερία.

Η κλίμακα επιτρέπει τον εντοπισμό παιδιών με μειωμένη αυτοπεποίθηση ως προς τη διαχείριση οικογενειακών καταστάσεων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη εξατομικευμένων παρεμβάσεων που ενισχύουν τις κοινωνικές δεξιότητες, την αυτορρύθμιση, την υπευθυνότητα και την αποτελεσματική επικοινωνία μέσα στην οικογένεια. Παράλληλα, αξιοποιείται για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ αυτοαποτελεσματικότητας, γονικής υποστήριξης, οικογενειακού κλίματος, ψυχικής υγείας και σχολικής προσαρμογής.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η CPSES-20 παρουσιάζει ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες για τη μέτρηση της αντιλαμβανόμενης αυτοαποτελεσματικότητας στα παιδιά. Η αξιοπιστία της αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), ενώ η εσωτερική συνοχή των επιμέρους διαστάσεων παρουσιάζει υψηλή σταθερότητα.

Η εγκυρότητα κατασκευής εξετάζεται με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Η συγκλίνουσα εγκυρότητα διερευνάται μέσω συσχετίσεων με εργαλεία αξιολόγησης της αυτοεκτίμησης, της ανθεκτικότητας, των κοινωνικών δεξιοτήτων και της συναισθηματικής προσαρμογής, ενώ η διακριτή εγκυρότητα εξετάζεται σε σχέση με δείκτες άγχους, κατάθλιψης και προβλημάτων συμπεριφοράς.

Βαθμονόμηση

Η CPSES-20 αποτελείται από 20 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούνται μέσω κλίμακας τύπου Likert, σύμφωνα με τις οδηγίες της επίσημης έκδοσης του εργαλείου.

Οι επιμέρους απαντήσεις αθροίζονται για την εξαγωγή συνολικής βαθμολογίας και, όπου προβλέπεται, βαθμολογιών επιμέρους υποκλιμάκων. Υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη αντιλαμβανόμενη αυτοαποτελεσματικότητα και αυξημένη εμπιστοσύνη του παιδιού στις προσωπικές του ικανότητες να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις οικογενειακές και κοινωνικές απαιτήσεις.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται πάντοτε σε συνδυασμό με δημογραφικά, οικογενειακά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά του παιδιού.

Ανάλυση Δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων της CPSES-20 περιλαμβάνει περιγραφικές αναλύσεις με υπολογισμό μέσων όρων, τυπικών αποκλίσεων, ασυμμετρίας και κύρτωσης για τη συνολική βαθμολογία και τις επιμέρους διαστάσεις.

Η αξιοπιστία αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, ενώ η δομική εγκυρότητα εξετάζεται με EFA και CFA. Η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα διερευνώνται μέσω συσχετίσεων με δείκτες οικογενειακής λειτουργικότητας, γονικής υποστήριξης, αυτοεκτίμησης, ψυχικής ανθεκτικότητας, σχολικής επίδοσης και κοινωνικής προσαρμογής.

Οι βαθμολογίες της κλίμακας μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε αναλύσεις συσχέτισης, συγκρίσεις ομάδων (t-test, ANOVA ή μη παραμετρικούς ελέγχους), γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, αναλύσεις διαμεσολάβησης και τροποποίησης (mediation–moderation analysis), καθώς και σε Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ οικογενειακού περιβάλλοντος, αυτοαποτελεσματικότητας και ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης.

Βιβλιογραφία

Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. W. H. Freeman.

Bandura, A. (2006). Guide for Constructing Self-Efficacy Scales. In F. Pajares & T. Urdan (Eds.), Self-Efficacy Beliefs of Adolescents (pp. 307–337). Information Age Publishing.

Pastorelli, C., Caprara, G. V., Barbaranelli, C., Rola, J., Rozsa, S., & Bandura, A. (2001). The Structure of Children’s Perceived Self-Efficacy: A Cross-National Study. European Journal of Psychological Assessment, 17(2), 87–97.

Caprara, G. V., Regalia, C., Scabini, E., Barbaranelli, C., & Bandura, A. (2004). Assessment of Filial, Parental, Marital, and Collective Family Efficacy Beliefs. European Journal of Psychological Assessment, 20(4), 247–261.

Pajares, F., & Urdan, T. (Eds.). (2006). Self-Efficacy Beliefs of Adolescents. Information Age Publishing.