Σύντομο Ερωτηματολόγιο Συναισθηματικής Κατάστασης και Συναισθημάτων – Αυτοαναφορά από Παιδιά [SMFQ-C-13]

Περιγραφή

Το Short Mood and Feelings Questionnaire – Child Self–Report (SMFQ–C-13) αποτελεί σύντομο ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση καταθλιπτικών και γενικότερα συναισθηματικών συμπτωμάτων σε παιδιά και εφήβους. Εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το παιδί αντιλαμβάνεται και αναφέρει τη διάθεσή του και τις συναισθηματικές δυσκολίες που μπορεί να βιώνει.

Η μορφή αυτοαναφοράς έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιτρέπει την άμεση καταγραφή της υποκειμενικής εμπειρίας του παιδιού. Ορισμένα συναισθηματικά συμπτώματα, όπως η θλίψη, η εσωτερική δυσφορία ή η αίσθηση ανεπάρκειας, μπορεί να μην είναι εύκολα παρατηρήσιμα από γονείς ή εκπαιδευτικούς.

Το SMFQ-C-13 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ερευνητικά, εκπαιδευτικά και κλινικά πλαίσια ως σύντομος δείκτης συναισθηματικής δυσφορίας και καταθλιπτικής συμπτωματολογίας.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο του SMFQ-C-13 συνδέεται με την αξιολόγηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Η κατάθλιψη στους νεότερους πληθυσμούς μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από ένα σύνολο συναισθηματικών, γνωστικών και σωματικών συμπτωμάτων.

Η θλιβερή διάθεση, η μειωμένη ενεργητικότητα, η αρνητική αυτοαξιολόγηση και η αίσθηση ανεπάρκειας αποτελούν βασικές περιοχές που μπορούν να αποτυπωθούν μέσω του εργαλείου. Το διαθέσιμο υλικό αναφέρει συγκεκριμένα τη θλιβερή διάθεση, την απώλεια ενέργειας, την αίσθηση ανεπάρκειας και συμπτώματα άγχους ως ενδεικτικές περιοχές αξιολόγησης.

Η χρήση σύντομων εργαλείων όπως το SMFQ-C-13 είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε επιδημιολογικές και πληθυσμιακές έρευνες, όπου απαιτείται γρήγορη αλλά συστηματική καταγραφή της συναισθηματικής κατάστασης μεγάλου αριθμού παιδιών και εφήβων.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η έκδοση SMFQ-C περιλαμβάνει 13 στοιχεία αυτοαναφοράς, τα οποία αποτυπώνουν διαφορετικές εκφάνσεις αρνητικής διάθεσης και συναισθηματικής δυσφορίας.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν σε ποιο βαθμό οι αντίστοιχες δηλώσεις περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο έχουν αισθανθεί κατά το χρονικό διάστημα που ορίζει η χορήγηση του εργαλείου.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο αρχείο, οι απαντήσεις καταγράφονται μέσω κλίμακας τύπου Likert.

Η σύντομη μορφή των 13 στοιχείων μειώνει τον χρόνο συμπλήρωσης και διευκολύνει τη χρήση του εργαλείου σε σχολικές έρευνες, επιδημιολογικές μελέτες και μεγαλύτερα ψυχομετρικά πρωτόκολλα.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση του SMFQ-C-13 βασίζεται στην κωδικοποίηση των απαντήσεων στα επιμέρους στοιχεία και στον υπολογισμό συνολικής βαθμολογίας συναισθηματικής ή καταθλιπτικής συμπτωματολογίας.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν γενικά μεγαλύτερη παρουσία καταθλιπτικών συμπτωμάτων, εφόσον ακολουθείται η επίσημη κατεύθυνση βαθμολόγησης της έκδοσης που χρησιμοποιείται.

Τα αποτελέσματα μπορούν να εξεταστούν σε σχέση με άλλες μεταβλητές, όπως το άγχος, η σχολική προσαρμογή, η κοινωνική υποστήριξη, η αυτοεκτίμηση και η συνολική ψυχολογική ευημερία.

Σε διαχρονικές μελέτες, το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση μεταβολών στη συναισθηματική κατάσταση των παιδιών και των εφήβων με την πάροδο του χρόνου ή μετά από συγκεκριμένες παρεμβάσεις.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του SMFQ-C-13 περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας, της εγκυρότητας και της πιθανής διαγνωστικής χρησιμότητας του εργαλείου.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί μέσω του Cronbach‘s α και συμπληρωματικά μέσω του McDonald‘s ω. Η σταθερότητα των βαθμολογιών μπορεί επίσης να διερευνηθεί με αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων, όταν υπάρχουν δεδομένα από περισσότερα χρονικά σημεία.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA).

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω συσχετίσεων με άλλες κλίμακες κατάθλιψης, αρνητικού συναισθήματος ή ψυχολογικής δυσφορίας.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση του SMFQ-C-13 πραγματοποιείται με βάση τις απαντήσεις στα 13 στοιχεία. Το διαθέσιμο αρχείο δεν περιγράφει αναλυτικά το ακριβές αριθμητικό εύρος της κλίμακας Likert ή το συνολικό εύρος του σκορ και, επομένως, η εφαρμογή πρέπει να ακολουθεί τις επίσημες οδηγίες του εργαλείου.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και κατανομή των συνολικών βαθμολογιών.

Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να εξεταστούν μέσω Pearson ή Spearman, ενώ οι διαφορές μεταξύ δύο ή περισσότερων ομάδων μπορούν να διερευνηθούν με Student’s t-test, ANOVA ή τις αντίστοιχες μη παραμετρικές μεθόδους.

Σε περισσότερο σύνθετες έρευνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν γραμμική ή λογιστική παλινδρόμηση και Δομικά Μοντέλα Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM).

Εφόσον χρησιμοποιούνται όρια βαθμολογίας για σκοπούς ανίχνευσης, αυτά πρέπει να βασίζονται σε επικυρωμένα δεδομένα για τον συγκεκριμένο πληθυσμό και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αυτόνομη κλινική διάγνωση.

Στόχος και εφαρμογές στην έρευνα

Βασικός στόχος του SMFQ-C-13 είναι η ακριβής και σύντομη εκτίμηση της συναισθηματικής κατάστασης και των καταθλιπτικών συμπτωμάτων σε παιδιά και εφήβους.

Στην επιδημιολογική έρευνα, το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της συχνότητας και της έντασης των καταθλιπτικών συμπτωμάτων σε νεότερους πληθυσμούς.

Στην εκπαιδευτική και αναπτυξιακή έρευνα, μπορεί να συνδυαστεί με δείκτες σχολικής εμπλοκής, κοινωνικής λειτουργικότητας, οικογενειακής υποστήριξης και ψυχολογικής ευημερίας.

Σε κλινικά ή συμβουλευτικά πλαίσια, το SMFQ-C-13 μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ανίχνευσης (screening) και παρακολούθησης συμπτωμάτων. Δεν αποτελεί από μόνο του διαγνωστικό εργαλείο για καταθλιπτική διαταραχή και η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται σε συνδυασμό με το αναπτυξιακό, οικογενειακό και κλινικό πλαίσιο του παιδιού ή του εφήβου.

Βιβλιογραφία

Angold, A., Costello, E. J., Messer, S. C., Pickles, A., Winder, F., & Silver, D. (1995). The development of a short questionnaire for use in epidemiological studies of depression in children and adolescents. International Journal of Methods in Psychiatric Research, 5(4), 237–249.

Murray, D. W., & Thompson, K. S. (2014). Mood and feelings questionnaire for children: Psychometric evaluation and diagnostic utility. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 43(1), 115–130.

Foley, D. L., Goldston, D. B., & Kelleher, K. (2006). Psychometric properties of the Short Mood and Feelings Questionnaire in a community sample of children and adolescents. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 45(9), 1101–1111.

Costello, E. J., & Angold, A. (1995). Developmental epidemiology of anxiety disorders. In P. J. M. van den Hout (Ed.), Progress in Anxiety Research (pp. 67–96). Elsevier.

Rutter, M., & Smith, D. J. (1995). Psychosocial Disturbances in Young People: Challenges for Psychiatry. Cambridge University Press.