Περιγραφή της Κλίμακας

Η Κλίμακα Παρεκκλίνουσας Συμπεριφοράς (Deviant Behaviors Scale – DBS-14) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση συμπεριφορών οι οποίες αποκλίνουν από τους κανόνες, τις αξίες και τα πρότυπα που διέπουν την ομαλή λειτουργία ενός οργανισμού ή εργασιακού περιβάλλοντος. Η κλίμακα εστιάζει στις λεγόμενες αντιπαραγωγικές εργασιακές συμπεριφορές (Counterproductive Work Behaviors – CWB), οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την παραγωγικότητα, το εργασιακό κλίμα και τη συνολική αποτελεσματικότητα ενός οργανισμού.

Η DBS-14 χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της συχνότητας εμφάνισης συμπεριφορών που παραβιάζουν τους οργανωσιακούς κανόνες ή τους κοινωνικούς κανόνες συνεργασίας, όπως η παραβίαση διαδικασιών, η ανάρμοστη συμπεριφορά προς συναδέλφους, η σκόπιμη μείωση της απόδοσης ή άλλες ενέργειες που ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβη στον οργανισμό ή στα μέλη του.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην οργανωσιακή ψυχολογία, τη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, την εργασιακή συμπεριφορά και την ερευνητική μελέτη των παραγόντων που επηρεάζουν την εργασιακή αποτελεσματικότητα και την ευημερία των εργαζομένων.

Τι αξιολογεί η DBS-14;

Η DBS-14 εξετάζει τη συχνότητα και την ένταση παρεκκλινουσών συμπεριφορών στον χώρο εργασίας.

Οι βασικές διαστάσεις που αξιολογούνται περιλαμβάνουν:

  • παραβίαση οργανωσιακών κανόνων,
  • αντικοινωνική συμπεριφορά προς συναδέλφους,
  • ανάρμοστη ή ανήθικη επαγγελματική συμπεριφορά,
  • σκόπιμη μείωση της παραγωγικότητας,
  • πρόκληση υλικών ή οργανωσιακών ζημιών,
  • συμπεριφορές που επηρεάζουν αρνητικά το εργασιακό κλίμα,
  • παραβίαση επαγγελματικών υποχρεώσεων.

Η αξιολόγηση αυτών των συμπεριφορών επιτρέπει την κατανόηση των παραγόντων που σχετίζονται με τη λειτουργία των οργανισμών, την εργασιακή ικανοποίηση, τη δέσμευση των εργαζομένων και την οργανωσιακή κουλτούρα.

Δομή της Κλίμακας

Η DBS-14 αποτελείται από 14 δηλώσεις αυτοαναφοράς, μέσω των οποίων οι συμμετέχοντες αξιολογούν τη συχνότητα εμφάνισης συγκεκριμένων παρεκκλινουσών συμπεριφορών στον εργασιακό χώρο.

Οι δηλώσεις καλύπτουν θεματικές όπως:

  • μη συμμόρφωση με οργανωσιακές διαδικασίες,
  • ανάρμοστη συμπεριφορά προς συναδέλφους ή προϊσταμένους,
  • παραβίαση επαγγελματικών κανόνων,
  • αντικοινωνικές συμπεριφορές,
  • ενέργειες που επηρεάζουν αρνητικά την αποτελεσματικότητα του οργανισμού.

Η σύντομη μορφή της κλίμακας επιτρέπει την εύκολη ενσωμάτωσή της σε ερευνητικά πρωτόκολλα ή προγράμματα αξιολόγησης προσωπικού.

Βαθμονόμηση της Κλίμακας

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου οι συμμετέχοντες δηλώνουν τη συχνότητα με την οποία εμφανίζουν κάθε συμπεριφορά.

Η συνήθης κλίμακα βαθμολόγησης είναι:

  • 1: Ποτέ
  • 2: Σπάνια
  • 3: Μερικές φορές
  • 4: Συχνά
  • 5: Πολύ συχνά

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους απαντήσεων. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης παρεκκλινουσών εργασιακών συμπεριφορών.

Ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Η DBS-14 επιτρέπει την αξιολόγηση:

  • της συνολικής τάσης για παρεκκλίνουσα εργασιακή συμπεριφορά,
  • της συμμόρφωσης προς τους οργανωσιακούς κανόνες,
  • της ποιότητας των διαπροσωπικών σχέσεων στον χώρο εργασίας,
  • της πιθανότητας εμφάνισης αντιπαραγωγικών συμπεριφορών,
  • της σχέσης μεταξύ οργανωσιακής κουλτούρας και εργασιακής συμπεριφοράς.

Τα αποτελέσματα χρησιμοποιούνται κυρίως σε ερευνητικό επίπεδο και μπορούν να συμβάλουν στον σχεδιασμό παρεμβάσεων για τη βελτίωση του εργασιακού περιβάλλοντος, την ενίσχυση της οργανωσιακής δέσμευσης και την πρόληψη δυσλειτουργικών συμπεριφορών.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Η ανάπτυξη της DBS βασίζεται στη θεωρία των αντιπαραγωγικών εργασιακών συμπεριφορών (Counterproductive Work Behaviors), όπως αυτή διαμορφώθηκε από τους Robinson και Bennett και επεκτάθηκε από μεταγενέστερες έρευνες. Η αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών πραγματοποιείται μέσω της εκτίμησης της εσωτερικής συνέπειας (Cronbach’s α), της δομικής εγκυρότητας και της επιβεβαίωσης της παραγοντικής δομής της κλίμακας. Οι σχετικές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει ότι τα εργαλεία αυτού του τύπου παρουσιάζουν υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα για την αξιολόγηση της παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς στον εργασιακό χώρο.

Εφαρμογές στην έρευνα

Η DBS-14 χρησιμοποιείται ευρέως σε έρευνες που αφορούν:

  • την οργανωσιακή ψυχολογία,
  • τη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού,
  • τις αντιπαραγωγικές εργασιακές συμπεριφορές,
  • την οργανωσιακή δικαιοσύνη,
  • την εργασιακή ικανοποίηση,
  • την οργανωσιακή δέσμευση,
  • την επαγγελματική εξουθένωση (burnout),
  • την ηγεσία και το εργασιακό κλίμα,
  • την πρόληψη επαγγελματικών συγκρούσεων,
  • την ανάπτυξη πολιτικών διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού.

Η δυνατότητα σύντομης αλλά ολοκληρωμένης αξιολόγησης της παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς καθιστά την DBS-14 ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο στην ακαδημαϊκή έρευνα όσο και στην εφαρμοσμένη οργανωσιακή αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

Bennett, R. J., & Robinson, S. L. (2000). Development of a measure of workplace deviance. Journal of Applied Psychology, 85(3), 349–360.

Gruys, M. L., & Sackett, P. R. (2003). Investigating the dimensionality of counterproductive work behavior. International Journal of Selection and Assessment, 11(1), 30–42.

Robinson, S. L., & Bennett, R. J. (1995). A typology of deviant workplace behaviors: A multidimensional scaling study. Academy of Management Journal, 38(2), 555–572.

Spector, P. E., Fox, S., Penney, L. M., Bruursema, K., Goh, A., & Kessler, S. (2006). The dimensionality of counterproductivity: Are all counterproductive behaviors created equal? Journal of Vocational Behavior, 68(3), 446–460.