Leader–Member Exchange Scale [LMX-7]

Κλίμακα Ανταλλαγής Ηγέτη–Μέλους

Περιγραφή

Η Leader–Member Exchange Scale (LMX-7) – Κλίμακα Ανταλλαγής Ηγέτη–Μέλους είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της ποιότητας της σχέσης μεταξύ ενός/μίας προϊσταμένου/ης και ενός/μίας εργαζομένου/ης.

Η κλίμακα αποτελείται από 7 ερωτήματα και βασίζεται στη θεωρητική προσέγγιση της Leader–Member Exchange (LMX), σύμφωνα με την οποία η ηγεσία δεν εξετάζεται αποκλειστικά ως ένα γενικό χαρακτηριστικό ή στυλ του ηγέτη, αλλά ως μια δυαδική σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του/της ηγέτη και κάθε μέλους της ομάδας ξεχωριστά.

Στο επίκεντρο της προσέγγισης βρίσκεται επομένως η ποιότητα της συγκεκριμένης σχέσης. Μια θετικά διαμορφωμένη σχέση ηγέτη–μέλους χαρακτηρίζεται από στοιχεία όπως εμπιστοσύνη, αμοιβαίος σεβασμός, δέσμευση, υποστήριξη, αφοσίωση, ειλικρίνεια και οικειότητα.

Η LMX-7 αποτελεί μία από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες σύντομες εκδοχές για τη μέτρηση της ανταλλαγής ηγέτη–μέλους και επιτρέπει τη συνοπτική αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο ο/η εργαζόμενος/η αντιλαμβάνεται τη σχέση με τον/την άμεσο/η προϊστάμενο/η.

Θεωρητικό Πλαίσιο

Η έννοια του Leader–Member Exchange (LMX) βασίζεται στη θεωρία της ανταλλαγής στον χώρο της ηγεσίας.

Σε αντίθεση με προσεγγίσεις που θεωρούν ότι ένας ηγέτης αναπτύσσει ουσιαστικά την ίδια σχέση με όλα τα μέλη μιας ομάδας, η θεωρία LMX υποστηρίζει ότι μεταξύ ηγέτη και κάθε εργαζομένου αναπτύσσεται μια ιδιαίτερη και δυνητικά διαφορετική σχέση.

Η ποιότητα αυτής της σχέσης μπορεί επομένως να διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ των εργαζομένων της ίδιας οργανωσιακής μονάδας.

Στο πλαίσιο της θεωρίας γίνεται διάκριση μεταξύ εργαζομένων που αναπτύσσουν μια περισσότερο θετική σχέση με τον/την προϊστάμενο/η (In-Group) και εργαζομένων των οποίων η σχέση παραμένει περισσότερο τυπική και λιγότερο προσωπική (Out-Group).

Η LMX-7 επικεντρώνεται στην αποτύπωση αυτής της ποιότητας της σχέσης και όχι απλώς στην αξιολόγηση μεμονωμένων συμπεριφορών του/της προϊσταμένου/ης.

Στόχος

Βασικός στόχος της LMX-7 είναι η ποσοτική αξιολόγηση της ποιότητας της σχέσης που αναπτύσσεται μεταξύ ενός/μίας εργαζομένου/ης και του/της άμεσου/ης προϊσταμένου/ης.

Μέσω των επτά ερωτημάτων εξετάζονται διαφορετικές εκφάνσεις αυτής της σχέσης, όπως:

η κατανόηση των επαγγελματικών προβλημάτων και αναγκών του εργαζομένου,

η αναγνώριση των δυνατοτήτων επαγγελματικής ανάπτυξης,

η προθυμία του/της προϊσταμένου/ης να χρησιμοποιήσει την επιρροή του/της για την υποστήριξη του εργαζομένου,

η υποστήριξη σε δύσκολες εργασιακές καταστάσεις,

η εμπιστοσύνη προς τον/την προϊστάμενο/η,

καθώς και η συνολική αντίληψη της αποτελεσματικότητας της μεταξύ τους εργασιακής σχέσης.

Η κλίμακα παρέχει έτσι έναν σύντομο και συστηματικό τρόπο αποτύπωσης της αντιλαμβανόμενης ποιότητας της σχέσης ηγέτη–μέλους.

Δομή της Κλίμακας

Η LMX-7 αποτελείται από 7 ερωτήματα, τα οποία στην έκδοση που παρουσιάζεται αξιολογούνται μέσω πενταβάθμιων κατηγορικών κλιμάκων απάντησης.

Οι λεκτικές κατηγορίες δεν είναι ίδιες σε όλα τα ερωτήματα. Ανάλογα με το περιεχόμενο της ερώτησης, οι επιλογές εκφράζουν διαφορετικές διαβαθμίσεις, όπως:

Ερώτημα 1: από «ποτέ» έως «πάντα».

Ερωτήματα 2 και 3: από «καθόλου» έως «πολύ καλά».

Ερωτήματα 4 και 5: από «χαμηλή» έως «υψηλή».

Ερώτημα 6: από «δεν ισχύει καθόλου» έως «πλήρως».

Ερώτημα 7: από «πολύ αναποτελεσματική» έως «πολύ αποτελεσματική».

Οι απαντήσεις κωδικοποιούνται αριθμητικά από 1 έως 5.

Σκοράρισμα

Το συνολικό σκορ της LMX-7 υπολογίζεται με την άθροιση των κωδικοποιημένων απαντήσεων στα επτά ερωτήματα.

Όλα τα ερωτήματα έχουν θετική πολικότητα και, σύμφωνα με την έκδοση του εργαλείου που παρουσιάζεται, δεν απαιτείται αντίστροφη βαθμολόγηση ή ανακωδικοποίηση.

Δεδομένου ότι κάθε ερώτημα βαθμολογείται από 1 έως 5, από τη συγκεκριμένη μέθοδο βαθμολόγησης προκύπτει θεωρητικά συνολική βαθμολογία από 7 έως 35.

Υψηλότερη συνολική βαθμολογία υποδηλώνει καλύτερη αντιλαμβανόμενη ποιότητα της σχέσης μεταξύ εργαζομένου και προϊσταμένου.

Χαμηλότερη συνολική βαθμολογία αντιστοιχεί σε λιγότερο θετική αξιολόγηση της συγκεκριμένης εργασιακής σχέσης.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων είναι σκόπιμο να πραγματοποιείται λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του δείγματος και το ερευνητικό πλαίσιο.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Τα δεδομένα της LMX-7 μπορούν να αναλυθούν με διαφορετικές στατιστικές τεχνικές ανάλογα με τον σχεδιασμό και τα ερευνητικά ερωτήματα της μελέτης.

Περιγραφική Στατιστική: Μπορούν να υπολογιστούν ο μέσος όρος, η τυπική απόκλιση και άλλοι περιγραφικοί δείκτες τόσο για τα επιμέρους ερωτήματα όσο και για τη συνολική βαθμολογία.

Ανάλυση Αξιοπιστίας: Η εσωτερική συνέπεια της κλίμακας μπορεί να αξιολογηθεί μέσω του συντελεστή Cronbach’s alpha. Στο δείγμα ανάπτυξης της έκδοσης που περιγράφεται στο αρχείο αναφέρεται Cronbach’s α = .92, ένδειξη πολύ υψηλής εσωτερικής συνέπειας.

Παραγοντική Ανάλυση: Η παραγοντική δομή μπορεί να εξεταστεί προκειμένου να αξιολογηθεί η μονοδιάστατη συγκρότηση της κλίμακας.

Ανάλυση Συσχετίσεων: Η συνολική βαθμολογία μπορεί να συσχετιστεί με άλλες οργανωσιακές και εργασιακές μεταβλητές, όπως η εργασιακή ικανοποίηση και διαφορετικές διαστάσεις της συμπεριφοράς των προϊσταμένων.

Συγκριτικές Αναλύσεις: Είναι δυνατή η διερεύνηση διαφορών στη βαθμολογία LMX μεταξύ διαφορετικών επαγγελματικών ή δημογραφικών ομάδων, εφόσον αυτό προβλέπεται από τον ερευνητικό σχεδιασμό.

Παραγοντική Δομή

Στα δεδομένα ανάπτυξης της έκδοσης που παρουσιάζεται, πραγματοποιήθηκε παραγοντική ανάλυση με τη μέθοδο Maximum Likelihood.

Από την ανάλυση προέκυψε ένας μόνο παράγοντας με ιδιοτιμή μεγαλύτερη από 1. Ο συγκεκριμένος παράγοντας εξηγούσε 67,8% της συνολικής διακύμανσης, ενώ οι παραγοντικές φορτίσεις των επτά ερωτημάτων ήταν μεγαλύτερες από .60.

Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζουν τη μονοδιάστατη δομή της LMX-7, δηλαδή την αντιμετώπιση των επτά ερωτημάτων ως δεικτών μιας κοινής υποκείμενης διάστασης: της ποιότητας της σχέσης ηγέτη–μέλους.

Αξιοπιστία

Η εσωτερική συνέπεια της κλίμακας στην έρευνα που παρουσιάζεται στο αρχείο ήταν Cronbach’s Alpha = .92.

Η τιμή αυτή υποδεικνύει υψηλό βαθμό συνοχής μεταξύ των επτά ερωτημάτων και υποστηρίζει την αξιοπιστία της συνολικής βαθμολογίας ως δείκτη της ποιότητας της σχέσης ηγέτη–μέλους.

Παράλληλα, οι δείκτες διακριτικής ικανότητας των ερωτημάτων κυμάνθηκαν από .60 έως .84, ενώ οι παραγοντικές φορτίσεις από .62 έως .91.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα της κλίμακας διερευνήθηκε μέσω των συσχετίσεών της με άλλες μετρήσεις εργασιακής ικανοποίησης και ηγετικής συμπεριφοράς.

Η υψηλότερη συσχέτιση με τις εξεταζόμενες διαστάσεις εργασιακής ικανοποίησης καταγράφηκε με την ικανοποίηση από τον/την προϊστάμενο/η (r = .81).

Παράλληλα, καταγράφηκαν θετικές συσχετίσεις με διαστάσεις της συμπεριφοράς των προϊσταμένων, όπως η φιλική προσέγγιση (r = .75), η ενεργή και υποστηρικτική στάση (r = .78) και η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων (r = .73).

Τα αποτελέσματα κινούνται προς την αναμενόμενη θεωρητική κατεύθυνση και παρέχουν ενδείξεις συγκλίνουσας εγκυρότητας.

Ωστόσο, στο ίδιο υλικό επισημαίνεται ότι η ιδιαίτερα υψηλή σχέση με την ικανοποίηση από τον/την προϊστάμενο/η δημιουργεί έναν προβληματισμό ως προς το κατά πόσο η LMX-7 διαφοροποιεί πλήρως την ποιότητα της σχέσης από τη γενικότερη ικανοποίηση του εργαζομένου από τον/την προϊστάμενο/η. Το στοιχείο αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Εφαρμογές

Η LMX-7 μπορεί να αξιοποιηθεί σε έρευνες οργανωσιακής και εργασιακής ψυχολογίας που εξετάζουν τις σχέσεις μεταξύ εργαζομένων και προϊσταμένων.

Η σύντομη μορφή των επτά ερωτημάτων διευκολύνει την ενσωμάτωσή της σε ευρύτερα ερευνητικά πρωτόκολλα και τη συνδυασμένη χρήση της με εργαλεία που αξιολογούν άλλες εργασιακές ή οργανωσιακές μεταβλητές.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της σχέσης της ποιότητας της ανταλλαγής ηγέτη–μέλους με την εργασιακή ικανοποίηση, τις αντιλήψεις για την ηγεσία και άλλες συναφείς διαστάσεις της εργασιακής εμπειρίας.

Η έκδοση που περιγράφεται στο αρχείο αξιολογεί τη σχέση από την πλευρά του/της εργαζομένου/ης. Για αξιολόγηση από την πλευρά του/της προϊσταμένου/ης απαιτείται αντίστοιχη αναδιατύπωση των ερωτημάτων.

Συμπεράσματα

Η Leader–Member Exchange Scale [LMX-7] αποτελεί ένα σύντομο εργαλείο για την αξιολόγηση της αντιλαμβανόμενης ποιότητας της σχέσης μεταξύ εργαζομένου και άμεσου προϊσταμένου.

Η θεωρητική της βάση αντιμετωπίζει την ηγεσία ως μια δυναμική δυαδική σχέση, αναγνωρίζοντας ότι ένας/μία προϊστάμενος/η μπορεί να αναπτύσσει διαφορετικής ποιότητας σχέσεις με διαφορετικά μέλη της ίδιας ομάδας.

Η μονοδιάστατη δομή, η υψηλή εσωτερική συνέπεια που αναφέρεται στο εξεταζόμενο δείγμα και οι συσχετίσεις με συναφείς εργασιακές και ηγετικές μεταβλητές υποστηρίζουν τη χρησιμότητα της LMX-7 για τη μελέτη των σχέσεων ηγεσίας στον εργασιακό χώρο.

Κατά την εφαρμογή της σε νέους πληθυσμούς είναι σημαντικό να εξετάζονται εκ νέου τα ψυχομετρικά χαρακτηριστικά της και να αποφεύγεται η μηχανιστική μεταφορά αποτελεσμάτων αξιοπιστίας και εγκυρότητας από ένα δείγμα σε ένα άλλο.

Βιβλιογραφία

Graen, G. B., & Uhl-Bien, M. (1995). Relationship-based approach to leadership: Development of Leader–Member Exchange (LMX) theory of leadership over 25 years: Applying a multi-level multi-domain perspective. Leadership Quarterly, 6(2), 219–247.

Gerstner, C. R., & Day, D. V. (1997). Meta-analytic review of leader–member exchange theory: Correlates and construct issues. Journal of Applied Psychology, 82(6), 827–844.

Graen, G. B., & Scandura, T. A. (1987). Toward a psychology of dyadic organizing. Research in Organizational Behavior, 9, 175–208.

Schriesheim, C. A., Castro, S. L., & Cogliser, C. C. (1999). Leader-member exchange (LMX) research: A comprehensive review of theory, measurement, and data-analytic practices. Leadership Quarterly, 10(1), 63–113.

Schyns, B. (2001). Determinanten beruflicher Veränderungsbereitschaft bei Arbeitnehmern und Arbeitnehmerinnen unterer Hierarchiestufen. Universität Leipzig. Unpublished doctoral dissertation.

Schyns, B., & Paul, T. (1999). Prüfung einer deutschsprachigen LMX-Skala: Ein Ansatz zum Leader–Member-Exchange. Poster presented at the 11th Symposium of Work Psychology, Zurich.