Ερωτηματολόγιο Συχνότητας Κατανάλωσης Τροφίμων [FFQ-120]

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Συχνότητας Κατανάλωσης Τροφίμων (Food Frequency Questionnaire – FFQ-120) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα εργαλεία αξιολόγησης των διατροφικών συνηθειών σε επιδημιολογικές και κλινικές μελέτες. Σχεδιάστηκε για να καταγράφει τη συχνότητα κατανάλωσης τροφίμων και ροφημάτων κατά τη διάρκεια των τελευταίων δώδεκα μηνών, παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα των συνήθων διατροφικών προτύπων του ατόμου. Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει τρόφιμα που συναντώνται συχνά στη μεσογειακή και ελληνική διατροφή και αποτελείται από 120 τρόφιμα, για τα οποία ο συμμετέχων δηλώνει τη συχνότητα κατανάλωσης επιλέγοντας μία από προκαθορισμένες κατηγορίες συχνότητας, από «Ποτέ ή σχεδόν ποτέ» έως «4 ή περισσότερες φορές την ημέρα».

Στόχος

Βασικός στόχος του FFQ-120 είναι η καταγραφή και η ποσοτική εκτίμηση της συχνότητας κατανάλωσης βασικών ομάδων τροφίμων, η αξιολόγηση της προσκόλλησης σε υγιεινά διατροφικά πρότυπα, όπως η μεσογειακή διατροφή, καθώς και η διερεύνηση της σχέσης των διατροφικών συνηθειών με δείκτες υγείας και την εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων. Το εργαλείο χρησιμοποιείται τόσο στην επιστημονική έρευνα όσο και στην κλινική πράξη, συμβάλλοντας στην αξιολόγηση της ποιότητας της διατροφής και στον σχεδιασμό εξατομικευμένων διατροφικών παρεμβάσεων.

Δομή και χαρακτηριστικά της κλίμακας

Το FFQ-120 περιλαμβάνει 120 τρόφιμα και ροφήματα που αντιπροσωπεύουν τις κυριότερες ομάδες της ελληνικής και μεσογειακής διατροφής. Για κάθε τρόφιμο ο συμμετέχων επιλέγει τη συχνότητα κατανάλωσης κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες χρησιμοποιώντας προκαθορισμένες κατηγορίες συχνότητας. Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν τις κατηγορίες «Ποτέ ή σχεδόν ποτέ», «1 έως 3 φορές τον μήνα», «1 φορά την εβδομάδα», «2 έως 4 φορές την εβδομάδα», «5 έως 6 φορές την εβδομάδα», «1 φορά την ημέρα», «2 έως 3 φορές την ημέρα» και «4 ή περισσότερες φορές την ημέρα». Η δομή αυτή επιτρέπει την εκτίμηση της μακροχρόνιας διατροφικής συμπεριφοράς και τη σύγκριση των διατροφικών προτύπων μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Τα δεδομένα του FFQ-120 μετατρέπονται σε ημερήσιες ή εβδομαδιαίες ποσότητες με βάση τη δηλωθείσα συχνότητα κατανάλωσης και την τυπική μερίδα κάθε τροφίμου. Στη συνέχεια τα τρόφιμα ομαδοποιούνται σε βασικές διατροφικές κατηγορίες, όπως φρούτα, λαχανικά, γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέας, ψάρια, δημητριακά και λιπαρά. Μέσω εξειδικευμένων μαθηματικών αλγορίθμων ή λογισμικού διατροφικής ανάλυσης υπολογίζονται η συνολική ενεργειακή πρόσληψη, τα μακροθρεπτικά και μικροθρεπτικά συστατικά, καθώς και σύνθετοι διατροφικοί δείκτες, όπως ο Δείκτης Μεσογειακής Διατροφής και ο Δείκτης Υγιεινής Διατροφής. Τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε στατιστικά μοντέλα για τη διερεύνηση της σχέσης των διατροφικών συνηθειών με δείκτες υγείας, βιοχημικές παραμέτρους και άλλες δημογραφικές ή κλινικές μεταβλητές. Επιπλέον, το FFQ χρησιμοποιείται ευρέως σε επιδημιολογικές μελέτες, στη διατροφική επιτήρηση, στον σχεδιασμό διατροφικών παρεμβάσεων και στην αξιολόγηση της συμμόρφωσης σε διατροφικά πρωτόκολλα.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Η αξιολόγηση της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας του FFQ-120 πραγματοποιείται μέσω πιλοτικής εφαρμογής σε αντιπροσωπευτικό δείγμα και σύγκρισης των αποτελεσμάτων με άλλες καθιερωμένες μεθόδους εκτίμησης της διαιτητικής πρόσληψης, όπως οι επαναλαμβανόμενες 24ωρες διαιτητικές ανακλήσεις (24-hour recall), τα τριήμερα ή επταήμερα διαιτητικά ημερολόγια και οι βιοχημικοί δείκτες πρόσληψης θρεπτικών συστατικών. Σύμφωνα με το παρεχόμενο αρχείο, η στατιστική αξιολόγηση περιλαμβάνει τη χρήση συντελεστών συσχέτισης Pearson ή Spearman, συντελεστών επαναληψιμότητας και διαγραμμάτων Bland–Altman. Ωστόσο, δεν παρατίθενται συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές αξιοπιστίας ή εγκυρότητας, όπως συντελεστές Cronbach’s α ή αποτελέσματα στατιστικών αναλύσεων.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση του FFQ-120 βασίζεται στη μετατροπή των κατηγοριών συχνότητας κατανάλωσης σε ποσοτικές ημερήσιες ή εβδομαδιαίες τιμές, οι οποίες χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της πρόσληψης τροφίμων και θρεπτικών συστατικών. Οι υπολογισμοί επιτρέπουν την εκτίμηση της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης, των μακροθρεπτικών και μικροθρεπτικών συστατικών και διαφόρων δεικτών ποιότητας της διατροφής. Το παρεχόμενο αρχείο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες τιμές αποκοπής (cut-off scores) ή σύστημα κατηγοριοποίησης των συνολικών βαθμολογιών, καθώς η ερμηνεία των αποτελεσμάτων εξαρτάται από τους διατροφικούς δείκτες και τους στόχους της εκάστοτε μελέτης.

Βιβλιογραφία

Katsouyanni, K., et al. (1997). European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC): Validity and reproducibility of a food frequency questionnaire in Greek population. Public Health Nutrition, 1(1), 47–58.

Willett, W., et al. (1985). Reproducibility and validity of a semiquantitative food frequency questionnaire. American Journal of Epidemiology, 122(1), 51–65.

Trichopoulou, A., et al. (2003). Adherence to a Mediterranean diet and survival in a Greek population. New England Journal of Medicine, 348(26), 2599–2608.

Cade, J. E., et al. (2002). Development, validation and utilisation of food-frequency questionnaires – a review. Public Health Nutrition, 5(4), 567–587.