Κλίμακα Παρατήρησης της Στρατηγικής Συμπεριφοράς [SBOS-12]

Περιγραφή Κλίμακας

Η Κλίμακα Παρατήρησης της Στρατηγικής Συμπεριφοράς [Strategic Behavior Observation Scale – SBOS-12] αποτελεί ένα τυποποιημένο εργαλείο παρατήρησης που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της στρατηγικής συμπεριφοράς μαθητών/τριών κατά τη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων.

Η κλίμακα αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές εμπλέκονται σε γνωστικές δραστηριότητες και χρησιμοποιούν στρατηγικές για την κατανόηση, τον σχεδιασμό και την εφαρμογή λύσεων σε προβλήματα. Το εργαλείο περιλαμβάνει 12 επιμέρους στρατηγικές συμπεριφορές, οι οποίες οργανώνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:

Γνωστικές στρατηγικές, οι οποίες αφορούν την κατανόηση του προβλήματος, την επεξεργασία πληροφοριών και την εφαρμογή διαδικασιών επίλυσης.

Μεταγνωστικές στρατηγικές, οι οποίες σχετίζονται με τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της μαθησιακής διαδικασίας.

Στρατηγικές ρύθμισης κινήτρων και βούλησης, οι οποίες αφορούν τη διατήρηση της προσπάθειας, τη συγκέντρωση, τη διαχείριση συναισθημάτων και την αυτορρύθμιση κατά την επίλυση προβλημάτων.

Η συμπλήρωση της κλίμακας πραγματοποιείται από ερευνητή ή εκπαιδευτικό-παρατηρητή κατά τη διάρκεια μαθησιακών δραστηριοτήτων, όπου ο μαθητής καλείται να αντιμετωπίσει συγκεκριμένα έργα επίλυσης προβλημάτων.

Στόχος Κλίμακας

Ο βασικός στόχος της SBOS-12 είναι η καταγραφή της στρατηγικής συμπεριφοράς μαθητών σχολικής ηλικίας κατά την επίλυση προβλημάτων και η αποτύπωση του βαθμού στον οποίο χρησιμοποιούν στρατηγικές αυτορρύθμισης της μάθησης.

Η κλίμακα επιδιώκει να συμβάλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι μαθητές διαχειρίζονται:

τη γνωστική επεξεργασία ενός προβλήματος,

τον σχεδιασμό και την εφαρμογή λύσεων,

την παρακολούθηση της προόδου τους,

τη διατήρηση της προσπάθειας και της παρακίνησης,

τη συναισθηματική διαχείριση κατά τη μαθησιακή διαδικασία.

Το εργαλείο μπορεί να αξιοποιηθεί στην εκπαιδευτική έρευνα για τη μελέτη της αυτορρυθμιζόμενης μάθησης και στην αξιολόγηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ανάπτυξη στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η αξιολόγηση μέσω της SBOS-12 βασίζεται στην άμεση παρατήρηση της συμπεριφοράς του μαθητή κατά την εκτέλεση μαθησιακών έργων.

Για κάθε έργο ή πρόβλημα αξιολογούνται ξεχωριστά οι 12 στρατηγικές συμπεριφορές, σύμφωνα με προκαθορισμένα κριτήρια παρατήρησης. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται από έναν ή περισσότερους ανεξάρτητους παρατηρητές, οι οποίοι καταγράφουν τον βαθμό εμφάνισης κάθε στρατηγικής.

Η καταγραφή πραγματοποιείται σε τετράβαθμη κλίμακα:

1 = Καθόλου

2 = Λίγο

3 = Αρκετά

4 = Πολύ

Τα δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ μαθητών, τη μελέτη της σχέσης μεταξύ στρατηγικών συμπεριφορών και επίδοσης, καθώς και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Η χρήση πολλαπλών παρατηρητών επιτρέπει τον έλεγχο της συμφωνίας μεταξύ αξιολογητών και την ενίσχυση της αξιοπιστίας της μέτρησης.

Βαθμονόμηση

Η βαθμολόγηση της SBOS-12 βασίζεται στη συχνότητα και στην ένταση με την οποία εμφανίζεται κάθε στρατηγική συμπεριφορά κατά την επίλυση προβλημάτων.

Η τελική βαθμολογία προκύπτει από τον μέσο όρο των αξιολογήσεων που αποδίδουν δύο ανεξάρτητοι παρατηρητές για κάθε στρατηγική.

Η συμφωνία μεταξύ των παρατηρητών παρουσιάζει υψηλή αξιοπιστία, με τον ενδοταξικό συντελεστή συσχέτισης (Intraclass Correlation Coefficient – ICC) να φτάνει το:

ICC = 0,77

Η εσωτερική συνέπεια του εργαλείου αξιολογήθηκε μέσω του δείκτη Cronbach’s alpha και παρουσίασε υψηλές τιμές:

Γνωστικές στρατηγικές: α = 0,91

Μεταγνωστικές στρατηγικές: α = 0,84

Στρατηγικές ρύθμισης κινήτρων και βούλησης: α = 0,81

Οι τιμές αυτές υποδεικνύουν υψηλή εσωτερική συνοχή και αξιοπιστία του εργαλείου.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Η SBOS-12 παρουσιάζει ικανοποιητικά ψυχομετρικά χαρακτηριστικά και έχει χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της στρατηγικής συμπεριφοράς μαθητών σε καταστάσεις επίλυσης προβλημάτων.

Η υψηλή συμφωνία μεταξύ παρατηρητών και οι υψηλοί δείκτες εσωτερικής συνέπειας υποστηρίζουν τη χρήση της κλίμακας ως αξιόπιστου εργαλείου αξιολόγησης στρατηγικών μάθησης.

Η κλίμακα επιτρέπει την αντικειμενικότερη μελέτη της αυτορρυθμιζόμενης μάθησης, καθώς βασίζεται όχι μόνο σε αυτοαναφορές μαθητών αλλά και σε παρατηρήσιμες συμπεριφορές κατά τη μαθησιακή διαδικασία.

Βιβλιογραφία

Alexander, P., Graham, S., & Harris, K. (1998). A perspective strategy research: Progress and prospects. Educational Psychology Review, 10, 129–154.

Dermitzaki, I., Leondari, A., & Goudas, M. (2009). Relations between young students’ strategic behaviours, domain-specific self-concept, and performance in a problem-solving situation. Learning and Instruction, 19(2), 144–157.

Mayer, R. E. (1998). Cognitive, metacognitive, and motivational aspects of problem solving. Instructional Science, 26, 49–63.

Zimmerman, B. J. (1999). Commentary: Toward a cyclically interactive view of self-regulated learning. International Journal of Educational Research, 31, 545–551.