Αναθεωρημένο Ερωτηματολόγιο των Τύπων του Σχετίζεσθαι του Ατόμου με τους Άλλους [PROQ2-96]

Περιγραφή

Το Αναθεωρημένο Ερωτηματολόγιο των Τύπων του Σχετίζεσθαι του Ατόμου με τους Άλλους (The Revised Person’s Relating to Others Questionnaire – PROQ2-96) αποτελεί ένα εργαλείο αυτοαναφοράς 96 στοιχείων, σχεδιασμένο για την αξιολόγηση της τάσης ενός ατόμου να αναπτύσσει αρνητικές ή δυσλειτουργικές μορφές σχέσεων με τους άλλους. Συγγραφείς του εργαλείου είναι οι J. Birtchnell και C. Evans, ενώ η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε από τους Α. Καλαϊτζάκη και Ι. Νέστορος.

Το PROQ2 βασίζεται στη θεωρία των τύπων του σχετίζεσθαι, γνωστή ως θεωρία του Διαπροσωπικού Οκταγώνου. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, οι διαπροσωπικές σχέσεις μπορούν να περιγραφούν μέσω δύο βασικών αξόνων: της εγγύτητας έναντι της απόστασης και της θέσης ισχύος έναντι της θέσης αδυναμίας.

Στόχος

Βασικός στόχος του PROQ2-96 είναι η αξιολόγηση των αρνητικών μορφών αλληλεπίδρασης και των ανεπιθύμητων διαπροσωπικών σχέσεων που μπορεί να αναπτύσσει ένα άτομο.

Η χρήση του εργαλείου επιτρέπει την αποτύπωση διαφορετικών προτύπων σχετίζεσθαι και τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο ένα άτομο τοποθετείται απέναντι στους άλλους ως προς την εγγύτητα, την απόσταση, την ισχύ και την αδυναμία.

Δομή του Ερωτηματολογίου

Το PROQ2 περιλαμβάνει 96 στοιχεία, τα οποία κατανέμονται σε οκτώ υποκλίμακες που αντιστοιχούν στα οκτώ τμήματα του Διαπροσωπικού Οκταγώνου.

Κάθε υποκλίμακα περιλαμβάνει 12 στοιχεία, από τα οποία τα 10 αναφέρονται σε αρνητικούς τύπους σχετίζεσθαι, ενώ τα 2 είναι θετικά, με σκοπό την εξισορρόπηση του συνολικού αρνητικού τόνου του ερωτηματολογίου.

Δείγμα Ελληνικής Προσαρμογής

Οι ψυχομετρικές ιδιότητες της ελληνικής έκδοσης εξετάστηκαν σε δείγμα 457 ατόμων που αντιπροσώπευαν τον ελληνικό πληθυσμό ως προς βασικά δημογραφικά χαρακτηριστικά, καθώς και σε δεύτερο δείγμα 134 φοιτητών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κρήτη.

Η χρήση δύο διαφορετικών δειγμάτων επέτρεψε την εξέταση της λειτουργίας του εργαλείου τόσο στον γενικό πληθυσμό όσο και σε φοιτητικό πληθυσμό.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται μέσω ειδικού λογισμικού, το οποίο υπολογίζει και παρουσιάζει αποτελέσματα για:

τα οκτώ τμήματα του Διαπροσωπικού Οκταγώνου,
τις τέσσερις βασικές θέσεις ή διαστάσεις, δηλαδή ουδέτερη εγγύτητα, ουδέτερη απόσταση, ουδέτερη θέση ισχύος και ουδέτερη θέση αδυναμίας,
καθώς και τη συνολική βαθμολογία.

Το σύστημα παρέχει επίσης γραφική αναπαράσταση της αρνητικής βαθμολογίας, όπου μεγαλύτερη σκίαση σε ένα τμήμα του οκταγώνου αντιστοιχεί σε υψηλότερη αρνητική βαθμολογία στο συγκεκριμένο μοτίβο σχετίζεσθαι.

Ερμηνεία

Η μέγιστη αρνητική βαθμολογία για κάθε τμήμα του Διαπροσωπικού Οκταγώνου είναι 30, ενώ η μέγιστη συνολική αρνητική βαθμολογία για το σύνολο του ερωτηματολογίου είναι 240.

Τα άτομα που χαρακτηρίζονται από καλύτερες διαπροσωπικές σχέσεις εμφανίζουν γενικά χαμηλότερες βαθμολογίες, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν εντονότερη παρουσία αρνητικών ή δυσλειτουργικών μορφών σχετίζεσθαι.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα του PROQ2 εξετάστηκε ως προς τη φαινομενική εγκυρότητα, την εγκυρότητα περιεχομένου και την εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής.

Οι αναλύσεις έδειξαν υψηλές συσχετίσεις μεταξύ βασικών κλιμάκων και γειτονικών ενδιάμεσων υποκλιμάκων, τόσο στον ελληνικό γενικό πληθυσμό όσο και στο δείγμα φοιτητών.

Παράλληλα, αναφέρθηκαν υψηλές συσχετίσεις μεταξύ της υποκλίμακας κυριαρχίας του Hamby και σχετικών υποκλιμάκων του PROQ2, ενώ για την αποκλίνουσα εγκυρότητα καταγράφηκαν αρνητικές συσχετίσεις μεταξύ της διαχείρισης θυμού του PRP και των υποκλιμάκων του PROQ2. Συνολικά, το εργαλείο εμφάνισε καλή φαινομενική, περιεχομενική και εννοιολογική εγκυρότητα στο πλαίσιο της συγκεκριμένης μελέτης.

Αξιοπιστία

Στο δείγμα των 457 ατόμων, η συνολική εσωτερική συνέπεια του εργαλείου ήταν Cronbach’s α = 0,87. Οι συντελεστές αξιοπιστίας για τις οκτώ υποκλίμακες κυμάνθηκαν από 0,65 έως 0,81, με μέσο όρο 0,73.

Στο δείγμα των 134 φοιτητών, οι επιμέρους συντελεστές αξιοπιστίας των υποκλιμάκων κυμάνθηκαν από 0,60 έως 0,76.

Εφαρμογές

Το PROQ2-96 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ερευνητικά και κλινικά πλαίσια για τη διερεύνηση των διαπροσωπικών σχέσεων, των δυσλειτουργικών προτύπων σχετίζεσθαι και των τρόπων με τους οποίους τα άτομα οργανώνουν τις σχέσεις τους ως προς την εγγύτητα, την απόσταση, την ισχύ και την αδυναμία.

Μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί σε μελέτες προσωπικότητας, ψυχοπαθολογίας, οικογενειακών σχέσεων και κοινωνικής αλληλεπίδρασης, ιδιαίτερα όταν απαιτείται λεπτομερής χαρτογράφηση των αρνητικών μοτίβων διαπροσωπικής συμπεριφοράς.

Βιβλιογραφία

Birtchnell, J., & Evans, C. (2004). The Person’s Relating to Others Questionnaire (PROQ2). Personality and Individual Differences, 36, 125–140.

Birtchnell, J., & Shine, J. (2000). Personality disorders and the interpersonal octagon. British Journal of Medical Psychology, 73, 433–448.

Καλαϊτζάκη, Α. Ε., & Νέστορος, Ι. Ν. (2002). Οι ενδοοικογενειακές σχέσεις ατόμων με ψυχωσικά συμπτώματα: Περιγραφή και αξιολόγηση βάσει της θεωρίας του Διαπροσωπικού Οκταγώνου. Στο Ν. Πολεμικός, Μ. Καΐλα & Φ. Καλαβάσης (Επιμ.), Εκπαιδευτική, Οικογενειακή και Πολιτική Ψυχοπαθολογία, Τόμ. Β’: Αποκλίνουσες διαστάσεις στο χώρο της οικογένειας (σσ. 140–163). Αθήνα: Ατραπός.

Kalaitzaki, A. E., & Nestoros, J. N. (2003). The Greek version of the Revised Person’s Relating to Others Questionnaire (PROQ2): Psychometric properties and factor structure. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 76, 301–314.