Συναισθηματικής Καταπόνησης [SRQ-F-28]

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Αυτοαναφοράς για τη Συναισθηματική Καταπόνηση (Self Reporting Questionnaire – SRQ-F-28) αποτελεί ένα εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου που αναπτύχθηκε από τους Harding και συνεργάτες (1983) στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για την ανίχνευση ψυχικών διαταραχών στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Η ελληνική προσαρμογή βασίζεται στην έκδοση που παρουσιάστηκε από τον Λυράκο (2012).

Η κλίμακα αποτελείται από 28 ερωτήσεις αυτοαναφοράς. Περιλαμβάνει τις 24 αρχικές ερωτήσεις του ΠΟΥ, καθώς και 4 επιπλέον ερωτήσεις που προστέθηκαν για την καλύτερη αξιολόγηση ατόμων από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, όπως μετανάστες και πρόσφυγες από αναπτυσσόμενες χώρες. Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως για την ανίχνευση συμπτωμάτων ψυχικής δυσφορίας και πιθανής ψυχιατρικής νοσηρότητας σε πληθυσμούς ενηλίκων.

Στόχος

Βασικός στόχος του SRQ-F-28 είναι η έγκαιρη ανίχνευση πιθανών ψυχικών διαταραχών και η αξιολόγηση της μεταβολής των συμπτωμάτων με την πάροδο του χρόνου σε περιβάλλοντα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.

Το εργαλείο συμβάλλει στον εντοπισμό ατόμων που ενδέχεται να παρουσιάζουν ψυχιατρική νοσηρότητα και μπορούν να ωφεληθούν από περαιτέρω κλινική αξιολόγηση ή εξειδικευμένη ψυχολογική και ψυχιατρική υποστήριξη. Παράλληλα, χρησιμοποιείται σε επιδημιολογικές μελέτες και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών ή προληπτικών παρεμβάσεων.

Δομή και χαρακτηριστικά της κλίμακας

Το SRQ-F-28 αποτελείται από 28 ερωτήσεις, στις οποίες οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν εάν κάθε σύμπτωμα ή κατάσταση τους χαρακτηρίζει ή όχι.

Οι απαντήσεις είναι διχοτομικές (Ναι/Όχι). Κάθε θετική απάντηση λαμβάνει 1 βαθμό, ενώ κάθε αρνητική απάντηση βαθμολογείται με 0 βαθμούς. Η δομή του εργαλείου επιτρέπει την ταχεία αξιολόγηση τόσο σωματικών όσο και ψυχολογικών συμπτωμάτων, καθώς και στοιχείων που σχετίζονται με πιθανή ψυχωτική συμπτωματολογία.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του SRQ-F-28 βασίζεται στον υπολογισμό του συνολικού αριθμού θετικών απαντήσεων και στην αξιολόγηση συγκεκριμένων υποκλιμάκων του εργαλείου.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σωματική υποκλίμακα, η οποία περιλαμβάνει τις ερωτήσεις 1–20 και 23, 24, 27. Όταν ο αριθμός των θετικών απαντήσεων στη συγκεκριμένη υποκλίμακα υπερβαίνει την προκαθορισμένη τιμή-ουδό και συνυπάρχει τουλάχιστον μία θετική απάντηση σε ερώτηση που αφορά ψυχωτικά στοιχεία, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα παρουσίας κάποιας μορφής ψυχικής διαταραχής.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, στην επιδημιολογική έρευνα και σε προγράμματα πρόληψης και προαγωγής της ψυχικής υγείας, καθώς διευκολύνει την έγκαιρη αναγνώριση ατόμων που χρειάζονται περαιτέρω διαγνωστική διερεύνηση.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Το SRQ-F-28 παρουσιάζει καλή φαινομενική και συγχρονική εγκυρότητα. Ο βαθμός συσχέτισης μεταξύ του ερωτηματολογίου και της ψυχιατρικής αξιολόγησης σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια DSM-IV είναι στατιστικά σημαντικός (r = 0,61, p < 0,01).

Η αξιοπιστία του εργαλείου είναι ιδιαίτερα υψηλή. Η εσωτερική συνέπεια του συνόλου των προτάσεων παρουσιάζει Cronbach’s α = 0,93, ενώ η αξιοπιστία των δύο ημικλάστων είναι r = 0,92, επιβεβαιώνοντας την εξαιρετική αξιοπιστία της ελληνικής έκδοσης. Το εργαλείο έχει σταθμιστεί στην ελληνική γλώσσα από τον Λυράκο (2012).

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση του SRQ-F-28 πραγματοποιείται με διχοτομική κλίμακα, όπου κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 0 όταν το σύμπτωμα δεν υπάρχει και με 1 όταν το σύμπτωμα υπάρχει.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των θετικών απαντήσεων. Επιπλέον, εξετάζεται ειδικά η σωματική υποκλίμακα (ερωτήσεις 1–20, 23, 24 και 27). Όταν η βαθμολογία της υπερβαίνει την τιμή-ουδό των 11 θετικών απαντήσεων και υπάρχει τουλάχιστον μία θετική απάντηση σε ερώτηση που αφορά ψυχωτικά συμπτώματα, θεωρείται ιδιαίτερα πιθανή η παρουσία κάποιας μορφής ψυχικής νόσου και συνιστάται περαιτέρω ψυχιατρική αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

Harding, T. W., Climent, C. E., Diop, M., Giel, R., Ibrahim, H. H. A., & Murthy, R. S. (1983). The WHO Collaborative Study on Strategies for Extending Mental Health Care, II: The Development of New Research Methods. American Journal of Psychiatry, 140, 1471–1480.

Mari, J. J., & Williams, P. (1986). A Validity Study of a Psychiatric Screening Questionnaire in Primary Care in the City of Sao Paulo. British Journal of Psychiatry, 148, 23–26.

Youngmann, R., Zilber, N., Workneh, F., & Giel, R. (2008). Adapting the SRQ for Ethiopian Populations: A Culturally Sensitive Psychiatric Screening Instrument. Transcultural Psychiatry, 45(4), 566–589.

Λυράκος, Γ. (2012). Ελληνικό Ερωτηματολόγιο Συναισθηματικής Καταπόνησης (Self Reporting Questionnaire – SRQ-F). Στο: Α. Σταλίκας, Σ. Τριλίβα & Π. Ρούσση (Επιμ.), Τα Ψυχομετρικά Εργαλεία στην Ελλάδα (Νέα επαυξημένη και βελτιωμένη έκδοση, σσ. 124–125). Αθήνα: Εκδόσεις Πεδίο.