Κλίμακα Υπεύθυνης Διεκδικητικότητας [TRAS-21]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Υπεύθυνης Διεκδικητικότητας (The Responsible Assertion Scale – TRAS-21 ή RAS) είναι ένα εργαλείο αυτοαναφοράς 21 ερωτήσεων, το οποίο αναπτύχθηκε από τους Williams και Akridge το 1996. Αξιολογεί την ικανότητα του ατόμου να εκφράζει με σαφήνεια τις ανάγκες, τις απόψεις και τα δικαιώματά του, διατηρώντας παράλληλα τον σεβασμό προς τα δικαιώματα και τα συναισθήματα των άλλων.

Η υπεύθυνη διεκδικητικότητα διαφοροποιείται τόσο από την παθητικότητα όσο και από την επιθετικότητα. Αντιπροσωπεύει έναν ισορροπημένο τρόπο επικοινωνίας, στον οποίο η αυτοέκφραση συνδυάζεται με την κοινωνική υπευθυνότητα και τη συνεργασία.

Διαστάσεις

Η κλίμακα περιλαμβάνει δύο βασικές διαστάσεις:

• Διεκδικητικότητα: Αξιολογεί την αυτοπεποίθηση, την άμεση έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων, την ικανότητα άρνησης παράλογων απαιτήσεων, τη λήψη πρωτοβουλιών και την αποτελεσματική αντιμετώπιση κοινωνικών καταστάσεων.
• Σεβασμός: Εξετάζει τη συνεργασία, την προσοχή στις ανάγκες των άλλων, τον σεβασμό των δικαιωμάτων τους και την εποικοδομητική διαπροσωπική συμπεριφορά.

Η διάκριση των δύο παραγόντων επιτρέπει την πληρέστερη αξιολόγηση της κοινωνικής συμπεριφοράς, καθώς ένα άτομο μπορεί να εμφανίζει υψηλή αυτοπεποίθηση χωρίς αντίστοιχο σεβασμό ή, αντίθετα, έντονο σεβασμό προς τους άλλους αλλά περιορισμένη διεκδικητικότητα.

Στόχος

Στόχος της TRAS-21 είναι η αξιολόγηση της υπεύθυνης και κοινωνικά λειτουργικής διεκδικητικότητας. Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

• στην εκπαιδευτική και συμβουλευτική αξιολόγηση,
• σε προγράμματα ανάπτυξης κοινωνικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων,
• στην επαγγελματική αποκατάσταση και προσαρμογή,
• για την αξιολόγηση παρεμβάσεων εκπαίδευσης στη διεκδικητική συμπεριφορά,
• σε έρευνες σχετικές με την αυτοπεποίθηση, τη συνεργασία και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Η κλίμακα δεν αποτελεί αυτόνομο κλινικό διαγνωστικό εργαλείο. Τα αποτελέσματά της πρέπει να συνεκτιμώνται με άλλες πηγές αξιολόγησης.

Ανάλυση και χρήση δεδομένων

Οι βαθμολογίες μπορούν να αναλυθούν χωριστά για τις δύο υποκλίμακες, ώστε να δημιουργηθεί ένα προφίλ Διεκδικητικότητας και Σεβασμού. Μπορεί επίσης να υπολογιστεί συνολικός δείκτης υπεύθυνης διεκδικητικότητας, εφόσον αυτό προβλέπεται από το ερευνητικό πρωτόκολλο.

Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει:

• μέσους όρους και τυπικές αποκλίσεις,
• έλεγχο εσωτερικής συνέπειας με Cronbach’s α ή McDonald’s ω,
• διερευνητική ή επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση,
• συσχετίσεις με την αυτοεκτίμηση, τις κοινωνικές δεξιότητες και την επαγγελματική προσαρμογή,
• συγκρίσεις μεταξύ ομάδων ή μεταξύ μετρήσεων πριν και μετά από μια παρέμβαση.

Κατά την εφαρμογή σε διαφορετική γλώσσα ή πολιτισμικό πλαίσιο απαιτείται έλεγχος της γλωσσικής ισοδυναμίας και των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της προσαρμοσμένης μορφής.

Βαθμολόγηση

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε πενταβάθμια κλίμακα συχνότητας:

1. Σχεδόν ποτέ
2. Όχι συχνά
3. Μερικές φορές
4. Αρκετά συχνά
5. Πολύ συχνά

Από τις 21 ερωτήσεις, οι 20 συμμετέχουν στη βαθμολόγηση. Η ερώτηση 18 λειτουργεί ως στοιχείο ελέγχου προσοχής και εξαιρείται από τον υπολογισμό των αποτελεσμάτων. Η υποκλίμακα Διεκδικητικότητας περιλαμβάνει 13 βαθμολογούμενες ερωτήσεις και η υποκλίμακα Σεβασμού 7 ερωτήσεις.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν εντονότερη παρουσία της αντίστοιχης διάστασης. Η ταυτόχρονη υψηλή βαθμολογία στη Διεκδικητικότητα και στον Σεβασμό αντανακλά περισσότερο ισορροπημένη και υπεύθυνη διεκδικητική συμπεριφορά.

Δεν έχουν τεκμηριωθεί καθολικά διαγνωστικά όρια. Συνεπώς, η χρήση αυθαίρετων κατηγοριών «χαμηλής», «μέτριας» ή «υψηλής» διεκδικητικότητας πρέπει να αποφεύγεται χωρίς κατάλληλα δεδομένα αναφοράς.

Βιβλιογραφία

Williams, E. D. R., & Akridge, R. (1996). The Responsible Assertion Scale: Development and evaluation of psychometric qualities. Vocational Evaluation and Work Adjustment Bulletin, 29(1), 19–23.

Hargie, O. (2011). Skilled Interpersonal Communication: Research, Theory and Practice (5th ed.). Routledge.